Działania niepożądane
Epimedac 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml

Działania niepożądane epirubicyny chlorowodorku

Epirubicyna chlorowodorek, dostępna w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 2 mg/ml (Epimedac), jest lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z wystąpieniem szeregu działań niepożądanych. Podczas terapii tym lekiem można przewidywać, że działania niepożądane wystąpią u ponad 10% leczonych pacjentów. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem epirubicyny, ich częstość występowania oraz charakterystykę kliniczną.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych podczas terapii epirubicyną należą: zahamowanie czynności szpiku kostnego (mielosupresja), działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, jadłowstręt, łysienie oraz zakażenia. Te objawy stanowią podstawowe wyzwania kliniczne podczas prowadzenia terapii tym lekiem.²

Mielosupresja i jej konsekwencje

Mielosupresja obejmująca leukopenię, granulocytopenię, neutropenię, niedokrwistość, gorączkę neutropeniczną oraz trombocytopenię, występuje bardzo często (≥1/10) w trakcie leczenia epirubicyną. Może ona prowadzić do poważnych powikłań infekcyjnych, szczególnie w przypadku stosowania dużych dawek leku. W niektórych przypadkach ciężka neutropenia (<500 neutrofilów/mm³ przez <7 dni) występuje u większości pacjentów, choć zazwyczaj jest odwracalna. U niewielkiej liczby pacjentów może być konieczna hospitalizacja i terapia wspomagająca z powodu ciężkich powikłań infekcyjnych.³

Kardiotoksyczność

Jednym z najbardziej niebezpiecznych działań niepożądanych epirubicyny jest jej kardiotoksyczność. Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się częstoskurcz komorowy, blok przedsionkowo-komorowy, blok odnóg pęczka Hisa, bradykardię i zastoinową niewydolność serca (ZNS) z objawami takimi jak duszność, obrzęki, powiększenie wątroby, wodobrzusze oraz obrzęk płuc. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) mogą wystąpić inne objawy kardiotoksyczności, takie jak nieprawidłowości w zapisie EKG, arytmie i kardiomiopatia. Te działania niepożądane wymagają monitorowania kardiologicznego podczas terapii.⁴

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Podczas terapii epirubicyną bardzo często (≥1/10) obserwuje się zapalenie błon śluzowych, zapalenie jamy ustnej, wymioty, biegunkę, nudności oraz ból brzucha, które mogą prowadzić do utraty apetytu. Zapalenie śluzówek zazwyczaj pojawia się 5-10 dni po rozpoczęciu leczenia i obejmuje zapalenie jamy ustnej z bolesnymi obszarami, nadżerkami, owrzodzeniami i krwawieniami, głównie wzdłuż bocznych krawędzi języka oraz śluzówki podjęzykowej. Często (≥1/100 do <1/10) występują również zapalenie przełyku, ból brzucha i jelit, krwawienie z przewodu pokarmowego, owrzodzenie żołądka, nadżerki błony śluzowej jamy ustnej oraz uczucie pieczenia śluzówki. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) może dojść do pigmentacji błony śluzowej jamy ustnej.⁵

Reakcje skórne i łysienie

Łysienie jest bardzo częstym (≥1/10) działaniem niepożądanym epirubicyny, występującym u 60-90% leczonych osób, przy czym zazwyczaj jest odwracalne. U mężczyzn może równocześnie wystąpić brak zarostu na twarzy. Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się również toksyczne działanie na skórę, wysypkę, świąd, nadmierną pigmentację paznokci, zmiany skórne oraz nadmierną pigmentację skóry. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) występują pokrzywka i rumień, a rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) nadwrażliwość na światło.⁶

Powikłania zakaźne

Bardzo często (≥1/10) u pacjentów leczonych epirubicyną występują zakażenia i zapalenie spojówek. Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się bakteryjne zapalenie pęcherza moczowego, niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) posocznicę i zapalenie płuc, a rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) wstrząs septyczny i zapalenie tkanki łącznej. Te powikłania są bezpośrednio związane z mielosupresją wywołaną przez lek.⁷

Zaburzenia układu moczowego

Bardzo często (≥1/10) po podaniu epirubicyny obserwuje się chromaturię (czerwone zabarwienie moczu przez 1-2 dni po podaniu). Często (≥1/100 do <1/10) występuje bolesne oddawanie moczu, a niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) krwiomocz i częstomocz. Przy podaniu dopęcherzowym często zgłaszane są miejscowe reakcje podobne do pieczenia i częste oddawanie moczu. Czasami zgłaszano przypadki bakteryjnego lub chemicznego zapalenia pęcherza, które zazwyczaj są odwracalne.⁸

Powikłania naczyniowe

Często (≥1/100 do <1/10) u pacjentów leczonych epirubicyną występują uderzenia gorąca i zapalenie żył. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obserwuje się krwotoki i nagłe zaczerwienienie twarzy, rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) zator, zator tętnicy i zakrzepowe zapalenie żył, a bardzo rzadko (<1/10 000) wstrząs, stwardnienie ścian żył i chorobę zakrzepowo-zatorową.⁹

Wtórne nowotwory

Bardzo rzadko (<1/10 000) u pacjentów leczonych epirubicyną występuje ostra białaczka limfoblastyczna i ostra białaczka mieloblastyczna. Wtórna ostra białaczka szpikowa ze stanem przedbiałaczkowym lub bez niego może rozwinąć się u pacjentów leczonych równocześnie epirubicyną i lekami przeciwnowotworowymi uszkadzającymi DNA. Białaczki tego typu mają krótki okres utajenia (1 do 3 lat).¹⁰

Reakcje nadwrażliwości

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) u pacjentów leczonych epirubicyną występują reakcje anafilaktyczne obejmujące wysypkę skórną, świąd, gorączkę i dreszcze, a także reakcje uczuleniowe po podaniu do pęcherza moczowego i nadwrażliwość. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) obserwuje się wstrząs anafilaktyczny.¹¹

Powikłania miejscowe

Często (≥1/100 do <1/10) u pacjentów leczonych epirubicyną występuje złe samopoczucie i gorączka, niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) dreszcze i rumień w miejscu podania, a rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) astenia. Z nieznaną częstością może dojść do bólu miejscowego, a wstrzyknięcie pozanaczyniowe może spowodować martwicę tkanek.¹²

Zaburzenia płodności

Często (≥1/100 do <1/10) u pacjentek leczonych epirubicyną występuje brak miesiączki, a niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) u pacjentów płci męskiej obserwuje się azoospermię (brak plemników w nasieniu).¹³

Inne zaburzenia

Często (≥1/100 do <1/10) u pacjentów leczonych epirubicyną obserwuje się zmiany aktywności aminotransferaz, a niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) bezobjawowe zmniejszenie frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF). Z nieznaną częstością występuje nadwrażliwość skóry poddanej wcześniej napromienieniu (nawrót objawów popromiennych).¹⁴

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych epirubicyny

Szczególne uwagi kliniczne

Specyficzne działania niepożądane przy podaniu dopęcherzowym

Przy podaniu epirubicyny bezpośrednio do pęcherza moczowego obserwuje się specyficzne działania niepożądane. Ze względu na to, że tylko niewielka ilość substancji czynnej jest wchłaniana po podaniu dopęcherzowym, rzadko występują ciężkie układowe działania niepożądane i reakcje uczuleniowe. Najczęściej zgłaszane są miejscowe reakcje takie jak uczucie pieczenia i częste oddawanie moczu (częstomocz). Czasami obserwowano przypadki bakteryjnego lub chemicznego zapalenia pęcherza, któremu czasem towarzyszyło krwawienie. Działania te są zwykle odwracalne.¹⁵

Monitorowanie terapii

Ze względu na potencjalne poważne działania niepożądane podczas leczenia epirubicyną niezbędne jest regularne monitorowanie stanu pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na parametry hematologiczne, funkcję serca (frakcja wyrzutowa lewej komory), parametry wątrobowe i nerkowe. W przypadku wystąpienia objawów mielosupresji należy rozważyć modyfikację dawkowania lub czasowe wstrzymanie terapii.¹⁶

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, faks: + 48 22 49-21-309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl¹⁷