Właściwości farmakodynamiczne

Kolistymetat sodowy (Colistimethatum natricum) należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, inne leki przeciwbakteryjne, polimyksyny. Kod klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej to J01XB01. Produkt leczniczy występuje w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji, zawierającego 1 000 000 j.m. lub 2 000 000 j.m. kolistymetatu sodowego.¹

Mechanizm działania

Kolistyna jest cyklicznym polipeptydowym lekiem przeciwbakteryjnym należącym do grupy polimyksyn. Mechanizm działania polega na uszkadzaniu błony komórkowej bakterii, co w konsekwencji prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej. Istotną cechą polimyksyn jest ich wybiórcze działanie na bakterie Gram-ujemne, które posiadają hydrofobową błonę zewnętrzną.²

Mechanizmy oporności

Bakterie oporne na kolistynę charakteryzują się modyfikacją strukturalną lipopolisacharydów błony komórkowej. Modyfikacja ta polega na zastąpieniu grup fosforanowych etanoloaminą lub aminoarabinozą. W przypadku naturalnie opornych bakterii Gram-ujemnych, takich jak Proteus mirabilis czy Burkholderia cepacia, wszystkie lipidy fosforanowe są zastąpione etanoloaminą lub aminoarabinozą.³

Pomiędzy kolistyną (polimyksyną E) a polimyksyną B występuje oporność krzyżowa. Ze względu na odmienny mechanizm działania polimyksyn w porównaniu do innych grup leków przeciwbakteryjnych, oporność na kolistynę i polimyksyny nie powinna prowadzić do oporności na inne klasy antybiotyków.⁴

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Polimyksyny wykazują zależne od stężenia działanie bakteriobójcze na wrażliwe drobnoustroje. Współczynnik fAUC/MIC (stosunek pola pod krzywą stężenia wolnego leku w czasie do minimalnego stężenia hamującego) jest uznawany za parametr farmakodynamiczny najściślej powiązany ze skutecznością kliniczną leku.⁵

Wartości graniczne EUCAST

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił następujące wartości graniczne dla kolistymetatu sodowego, które służą do klasyfikacji drobnoustrojów jako wrażliwe (S) lub oporne (R):⁶

Powyższe wartości graniczne odnoszą się do dawkowania 4 500 000 j.m. dwa razy na dobę. W niektórych przypadkach klinicznych może być konieczne zastosowanie dawki nasycającej wynoszącej 9 000 000 j.m.⁷

Oznaczanie minimalnego stężenia hamującego (MIC) kolistyny powinno być przeprowadzane metodą mikrorozcieńczeń w bulionie. Kontrola jakości powinna obejmować zarówno szczep wrażliwy (E. coli ATCC 25922 lub P. aeruginosa ATCC 27853), jak i szczep oporny na kolistynę (E. coli NCTC 13846, posiadający gen mcr-1).⁸

Wrażliwość drobnoustrojów

Częstość występowania oporności nabytej u poszczególnych gatunków bakterii może różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz czasu. Dlatego zaleca się uwzględnianie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest na tyle wysoka, że zasadność stosowania leku w niektórych typach zakażeń może być wątpliwa, należy rozważyć konsultację ze specjalistą w zakresie chorób zakaźnych.⁹

Spektrum działania kolistymetatu sodowego obejmuje następujące drobnoustroje:¹⁰

Wrażliwość mikroorganizmów

• Gatunki powszechnie wrażliwe:
  • Acinetobacter baumannii – bakteria Gram-ujemna, często odpowiedzialna za zakażenia szpitalne, wykazująca naturalną wrażliwość na kolistynę
  • Haemophilus influenzae – drobnoustrój Gram-ujemny, kojarzony z zakażeniami dróg oddechowych
  • Pseudomonas aeruginosa – pałeczka Gram-ujemna odpowiedzialna za różnorodne zakażenia, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością
  • Klebsiella spp. – bakterie Gram-ujemne, będące częstą przyczyną zakażeń szpitalnych

• Gatunki, u których może występować oporność nabyta:¹¹
  • Stenotrophomonas maltophilia – bakteria Gram-ujemna, naturalnie oporna na wiele antybiotyków, potencjalnie wrażliwa na kolistynę, lecz z możliwością rozwoju oporności
  • Achromobacter xylosoxidans (dawniej Alcaligenes xylosoxidans) – pałeczka Gram-ujemna wykazująca zmienną wrażliwość na kolistynę

• Drobnoustroje naturalnie oporne:¹²
  • Burkholderia cepacia i gatunki pokrewne – grupa bakterii Gram-ujemnych z naturalną opornością na kolistynę
  • Proteus spp. – bakterie Gram-ujemne posiadające naturalną modyfikację lipopolisacharydów błony komórkowej
  • Providencia spp. – pałeczki Gram-ujemne z rodziny Enterobacteriaceae naturalnie oporne na polimyksyny
  • Serratia spp. – bakterie Gram-ujemne charakteryzujące się wrodzoną opornością na kolistynę

Proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji ma barwę białą lub zbliżoną do białej. Wartość pH roztworu uzyskanego po rozpuszczeniu 1 fiolki kolistymetatu sodowego (zarówno 1 000 000 j.m., jak i 2 000 000 j.m.) w 10 ml rozpuszczalnika mieści się w zakresie 6,5-8,5.¹³