Leki w grupie
„polimyksyny”
Polimyksyny to grupa antybiotyków o działaniu bakteriobójczym, wykazujących aktywność głównie wobec bakterii Gram-ujemnych. Ich mechanizm działania polega na zaburzaniu struktury błony komórkowej bakterii poprzez wiązanie się z lipopolisacharydem, co prowadzi do zwiększenia przepuszczalności błony i wycieku składników wewnątrzkomórkowych, a w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej.
Do grupy polimyksyn zalicza się głównie dwa antybiotyki stosowane w praktyce klinicznej: polimyksynę B i kolistynę (polimyksynę E). Kolistyna dostępna jest w Polsce pod nazwami handlowymi takimi jak Colistin TZF, Colimycin, czy Promixin. Polimyksyna B występuje często w preparatach złożonych, szczególnie okulistycznych i otologicznych, np. Maxitrol, Dexamytrex czy Atecortin.
Największą zaletą polimyksyn jest ich skuteczność wobec wieloopornych bakterii Gram-ujemnych, w tym Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii i bakterii z rodziny Enterobacteriaceae. W dobie narastającej oporności na antybiotyki, polimyksyny stanowią często „leki ostatniej szansy” w leczeniu zakażeń wielolekoopornymi szczepami bakteryjnymi.
Stosowanie polimyksyn wiąże się jednak z istotnymi zagrożeniami. Najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest nefrotoksyczność, która może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Innymi niepożądanymi efektami są neurotoksyczność (parestezje, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, ataksja) oraz reakcje alergiczne. Ze względu na te działania niepożądane, polimyksyny były przez wiele lat stosowane głównie miejscowo, a ich użycie ogólnoustrojowe zostało ograniczone.
W praktyce klinicznej polimyksyny dzieli się na preparaty do stosowania miejscowego (maści, krople do oczu i uszu, aerozole) oraz preparaty do stosowania ogólnoustrojowego (podawane dożylnie lub domięśniowo). Kolistyna występuje również w formie kolistymetianu sodu, który jest prolekiem o mniejszej toksyczności i lepszej rozpuszczalności w wodzie, co ułatwia jego podawanie dożylne.
Ze względu na narastającą oporność bakterii na inne antybiotyki, w ostatnich latach obserwuje się powrót do stosowania polimyksyn w terapii zakażeń ogólnoustrojowych wywołanych przez wielooporne bakterie Gram-ujemne, pomimo ich potencjalnej toksyczności.