Działania niepożądane leku Cidimus (takrolimus)

Profil działań niepożądanych dla takrolimusu, substancji czynnej leku Cidimus, jest złożony i często trudny do jednoznacznego ustalenia ze względu na chorobę podstawową pacjenta oraz jednoczesne stosowanie innych produktów leczniczych w schematach terapeutycznych. Wiele z obserwowanych działań niepożądanych ma charakter odwracalny lub ustępuje po modyfikacji dawkowania. Istotną informacją jest to, że podanie doustne wiąże się z mniejszą częstością występowania działań niepożądanych w porównaniu z podaniem dożylnym.¹

Zwiększone ryzyko infekcji

Podobnie jak w przypadku innych silnie działających leków immunosupresyjnych, u pacjentów otrzymujących takrolimus występuje zwiększone ryzyko zakażeń o różnej etiologii. Dotyczy to zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych oraz pierwotniakowych. Mogą one mieć zarówno charakter miejscowy, jak i uogólniony. Co więcej, istniejące uprzednio infekcje mogą ulec zaostrzeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia nefropatii związanej z zakażeniem wirusem BK oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związanej z zakażeniem wirusem JC.²

Zwiększone ryzyko nowotworów

Pacjenci poddani leczeniu immunosupresyjnemu z zastosowaniem takrolimusu charakteryzują się zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów, zarówno łagodnych jak i złośliwych. W piśmiennictwie opisywano przypadki zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z zakażeniem wirusem Epsteina-Barr (EBV) oraz nowotworów skóry u pacjentów przyjmujących takrolimus.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Zgodnie z przyjętą klasyfikacją, działania niepożądane dzieli się według częstości występowania na:⁴

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Takrolimus może wywoływać szereg zaburzeń hematologicznych, w tym:⁵

• Często: niedokrwistość, leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek), trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi), leukocytoza (zwiększenie liczby białych krwinek), nieprawidłowe wyniki badań krwinek czerwonych
• Niezbyt często: koagulopatie (zaburzenia krzepnięcia), nieprawidłowe wyniki parametrów krzepnięcia krwi, krwawienia, pancytopenia (zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi), neutropenia (zmniejszenie liczby neutrofili)
• Rzadko: plamica zakrzepowa małopłytkowa, hipoprotrombinemia, mikroangiopatia zakrzepowa
• Częstość nieznana: wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, agranulocytoza, niedokrwistość hemolityczna

Zaburzenia układu immunologicznego

U pacjentów przyjmujących takrolimus mogą wystąpić reakcje alergiczne oraz rzekomoanafilaktyczne o różnym stopniu nasilenia.⁶

Zaburzenia endokrynologiczne

Rzadko obserwuje się hirsutyzm (nadmierne owłosienie).⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Takrolimus może powodować liczne zaburzenia metaboliczne, wśród których:⁸

• Bardzo często: stany hiperglikemii (podwyższony poziom glukozy we krwi), cukrzyca, hiperkaliemia (podwyższony poziom potasu)
• Często: hipomagnezemia (obniżony poziom magnezu), hipofosfatemia (obniżony poziom fosforu), hipokaliemia (obniżony poziom potasu), hipokalcemia (obniżony poziom wapnia), hiponatremia (obniżony poziom sodu), zatrzymanie płynów, hiperurykemia (podwyższony poziom kwasu moczowego), zmniejszenie łaknienia, kwasica metaboliczna, hiperlipidemia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, inne zaburzenia elektrolitowe
• Niezbyt często: odwodnienie, hipoproteinemia (obniżony poziom białka), hiperfosfatemia (podwyższony poziom fosforu), hipoglikemia (obniżony poziom glukozy)

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych związanych ze stosowaniem takrolimusu wyróżniamy:⁹

• Bardzo często: bezsenność
• Często: objawy lękowe, splątanie i dezorientacja, depresja, obniżony nastrój, zaburzenia nastroju, koszmary senne, omamy, zaburzenia psychiczne
• Niezbyt często: zaburzenia psychotyczne

Zaburzenia układu nerwowego

Takrolimus może powodować szereg zaburzeń neurologicznych, w tym:¹⁰

• Bardzo często: drżenie, bóle głowy
• Często: napady drgawkowe, zaburzenia świadomości, parestezje (zaburzenia czucia), neuropatia obwodowa, zawroty głowy, problemy z pisaniem, zaburzenia neurologiczne
• Niezbyt często: śpiączka, krwawienia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, incydenty mózgowo-naczyniowe, porażenia i niedowłady, encefalopatia, zaburzenia mowy i wysławiania się, niepamięć
• Rzadko: wzmożone napięcie mięśniowe
• Bardzo rzadko: miastenia (osłabienie mięśni)

Zaburzenia oka

W zakresie narządu wzroku możliwe są:¹¹

• Często: nieostre widzenie, światłowstręt, choroby oczu
• Niezbyt często: zaćma
• Rzadko: ślepota
• Częstość nieznana: neuropatia nerwu wzrokowego

Zaburzenia ucha i błędnika

Wśród zaburzeń słuchu obserwowano:¹²

• Często: szumy uszne
• Niezbyt często: niedosłuch
• Rzadko: głuchota nerwowo-czuciowa
• Bardzo rzadko: upośledzenie słuchu

Zaburzenia serca

Stosowanie takrolimusu może prowadzić do następujących zaburzeń kardiologicznych:¹³

• Często: choroba niedokrwienna serca, tachykardia (przyspieszenie akcji serca)
• Niezbyt często: komorowe zaburzenia rytmu i zatrzymanie serca, niewydolność serca, kardiomiopatie, przerost komór, nadkomorowe zaburzenia rytmu, kołatanie serca
• Rzadko: wysięk w osierdziu
• Bardzo rzadko: zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes

Zaburzenia naczyniowe

Zaobserwowano następujące zaburzenia naczyniowe:¹⁴

• Bardzo często: nadciśnienie tętnicze
• Często: krwawienie, incydenty zakrzepowo-zatorowe i niedokrwienne, choroby naczyń obwodowych, niedociśnienie pochodzenia naczyniowego
• Niezbyt często: zawał, zakrzepica żył głębokich kończyn, wstrząs

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Takrolimus może powodować następujące zaburzenia w układzie oddechowym:¹⁵

• Często: duszność, choroby śródmiąższowe płuc, wysięk opłucnowy, zapalenie gardła, kaszel, przekrwienie i zapalenie błony śluzowej nosa
• Niezbyt często: niewydolność oddechowa, choroby dróg oddechowych, astma oskrzelowa
• Rzadko: zespół ostrej niewydolności oddechowej

Zaburzenia żołądka i jelit

Wśród zaburzeń żołądkowo-jelitowych obserwuje się:¹⁶

• Bardzo często: biegunka, nudności
• Często: choroby zapalne przewodu pokarmowego, owrzodzenia i perforacja, krwawienia z przewodu pokarmowego, zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej, wodobrzusze, wymioty, bóle żołądkowo-jelitowe i bóle brzucha, objawy dyspeptyczne, zaparcie, wzdęcie z oddawaniem gazów, wzdęcie i rozdęcie, luźne stolce
• Niezbyt często: niedrożność porażenna jelit, ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, refluks żołądkowo-przełykowy, zaburzenia opróżniania żołądka
• Rzadko: niedrożność przepuszczająca (podniedrożność) jelit, torbiel rzekoma trzustki

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Takrolimus może wywoływać następujące zaburzenia wątroby:¹⁷

• Często: zastój żółci i żółtaczka, uszkodzenie komórek wątroby i zapalenie wątroby, zapalenie dróg żółciowych
• Rzadko: zakrzepica tętnicy wątrobowej, zarostowa choroba żył wątrobowych
• Bardzo rzadko: niewydolność wątroby, zwężenie przewodu żółciowego

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Zaburzenia dermatologiczne związane z przyjmowaniem takrolimusu to:¹⁸

• Często: świąd, wysypka, łysienie, trądzik, zwiększone pocenie się
• Niezbyt często: zapalenie skóry, nadwrażliwość na światło
• Rzadko: toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella)
• Bardzo rzadko: zespół Stevensa-Johnsona

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego odnotowano:¹⁹

• Często: bóle stawów, skurcze mięśni, bóle kończyn, bóle pleców
• Niezbyt często: choroby stawów
• Rzadko: zmniejszenie ruchliwości

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Takrolimus może wywoływać następujące zaburzenia nerkowe:²⁰

• Bardzo często: zaburzenia czynności nerek
• Często: niewydolność nerek, ostra niewydolność nerek, skąpomocz, martwica kanalików nerkowych, toksyczna nefropatia, nieprawidłowe wyniki badania moczu, objawy dotyczące pęcherza i cewki moczowej
• Niezbyt często: bezmocz, zespół hemolityczno-mocznicowy
• Bardzo rzadko: nefropatia, krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Niezbyt często obserwuje się bolesne miesiączkowanie oraz krwawienia maciczne.²¹

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Wśród zaburzeń ogólnych wyróżniamy:²²

• Często: stany osłabienia, gorączka, obrzęki, bóle i złe samopoczucie, zaburzenia odczuwania temperatury ciała
• Niezbyt często: niewydolność wielonarządowa, objawy grypopodobne, nietolerancja temperatury, uczucie ucisku w klatce piersiowej, zdenerwowanie, zmienione samopoczucie
• Rzadko: pragnienie, upadki, ucisk w klatce piersiowej, owrzodzenia
• Bardzo rzadko: zwiększenie tkanki tłuszczowej
• Częstość nieznana: gorączka neutropeniczna

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

W badaniach laboratoryjnych obserwuje się:²³

• Często: nieprawidłowe wyniki badań enzymów wątrobowych i zaburzenia czynności wątroby, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, zwiększenie masy ciała
• Niezbyt często: zwiększona aktywność amylazy we krwi, nieprawidłowy zapis EKG, nieprawidłowa częstość akcji serca i nieprawidłowe tętno, zmniejszenie masy ciała, zwiększona aktywność dehydrogenazy mleczanowej we krwi
• Bardzo rzadko: nieprawidłowy echokardiogram, wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie

Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach

Często obserwuje się zaburzenia czynności przeszczepu.²⁴

Odnotowano przypadki błędnego stosowania leku, w tym nieumyślną, niezamierzoną lub nienadzorowaną przez lekarza zmianę produktu leczniczego zawierającego takrolimus o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu na inny produkt leczniczy zawierający takrolimus. Zgłaszano kilka przypadków odrzucenia przeszczepionego narządu (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²⁵

Tabela działań niepożądanych leku Cidimus (takrolimus)

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa tel.: +48 22 49 21 301/faks: +48 22 49 21 309/strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁶