Właściwości farmakokinetyczne leku Ceftriaxone Kalceks

Ceftriaxone Kalceks to produkt leczniczy zawierający ceftriakson (w postaci ceftriaksonu sodowego), dostępny w dawkach 1 g i 2 g jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych tego antybiotyku beta-laktamowego, uwzględniający drogi podania, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację leku z organizmu.¹

Wchłanianie ceftriaksonu

Podanie domięśniowe

Po wstrzyknięciu domięśniowym ceftriaksonu obserwuje się niższe stężenia maksymalne w porównaniu do podania dożylnego. Maksymalne stężenie w osoczu po domięśniowym podaniu dawki 1 g wynosi około 81 mg/L, co stanowi około połowę stężenia osiąganego przy podaniu dożylnym. Czas potrzebny do osiągnięcia stężenia maksymalnego po podaniu domięśniowym wynosi 2-3 godziny. Pomimo różnic w stężeniach maksymalnych, całkowita ekspozycja na lek (mierzona jako pole pod krzywą zależności stężenia w osoczu od czasu) jest identyczna jak przy podaniu dożylnym równoważnej dawki.²

Podanie dożylne

Przy podaniu dożylnym ceftriaksonu w formie szybkiego wstrzyknięcia (bolus), osiągane są znacznie wyższe stężenia maksymalne w osoczu. Dla dawki 500 mg średnie maksymalne stężenie wynosi około 120 mg/L, natomiast dla dawki 1 g – około 200 mg/L. W przypadku infuzji dożylnej stężenia maksymalne są nieco niższe i wynoszą odpowiednio: około 80 mg/L dla dawki 500 mg, 150 mg/L dla dawki 1 g oraz 250 mg/L dla dawki 2 g.³

Dystrybucja ceftriaksonu w organizmie

Objętość dystrybucji i kumulacja

Objętość dystrybucji ceftriaksonu mieści się w zakresie 7-12 litrów, co wskazuje na dobrą penetrację leku do tkanek i płynów ustrojowych. Przy wielokrotnym podawaniu leku obserwuje się zwiększenie średniego maksymalnego stężenia w osoczu (C_max) o 8-15%. Stan stacjonarny osiągany jest zazwyczaj w ciągu 48-72 godzin, przy czym dokładny czas zależy od zastosowanej drogi podania.⁴

Penetracja do tkanek i płynów ustrojowych

Ceftriakson wykazuje bardzo dobrą penetrację do tkanek i płynów ustrojowych, osiągając stężenia znacznie przekraczające minimalne stężenia hamujące dla większości patogenów w następujących strukturach anatomicznych:

• Płuca – wysokie stężenia umożliwiające skuteczne leczenie zakażeń dolnych dróg oddechowych
• Serce – penetracja terapeutyczna
• Drogi żółciowe i wątroba – wysokie stężenia, co ma znaczenie w leczeniu zakażeń dróg żółciowych
• Migdałki, ucho środkowe i błona śluzowa nosa – penetracja pozwalająca na leczenie zakażeń górnych dróg oddechowych
• Tkanka kostna – znaczące stężenia istotne w leczeniu zapalenia kości i szpiku
• Płyn mózgowo-rdzeniowy – penetracja zależna od stanu zapalnego opon mózgowo-rdzeniowych
• Płyn opłucnowy – penetracja terapeutyczna
• Wydzielina gruczołu krokowego – stężenia umożliwiające leczenie zakażeń gruczołu krokowego
• Maź stawowa – penetracja do przestrzeni stawowych

⁵

Przenikanie przez barierę krew-mózg

Ceftriakson przenika przez opony mózgowo-rdzeniowe, przy czym stopień penetracji jest znacząco wyższy w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. U pacjentów z bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych średnie maksymalne stężenie ceftriaksonu w płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF) może sięgać 25% stężenia w osoczu. Dla porównania, u pacjentów bez stanu zapalnego opon mózgowo-rdzeniowych penetracja jest znacznie niższa i wynosi około 2% stężenia w osoczu. Maksymalne stężenie ceftriaksonu w CSF osiągane jest po około 4-6 godzinach od wstrzyknięcia dożylnego.⁶

Przenikanie przez barierę łożyskową i do mleka

Ceftriakson przenika przez barierę łożyskową, co należy uwzględnić przy stosowaniu leku u kobiet w ciąży. Ponadto lek jest wydzielany do mleka ludzkiego, jednak w stosunkowo małym stężeniu, co może mieć znaczenie podczas laktacji.⁷

Wiązanie z białkami osocza

Ceftriakson charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z albuminami osocza, przy czym wiązanie to ma charakter odwracalny. Przy stężeniach leku w osoczu poniżej 100 mg/L, odsetek związany z białkami wynosi około 95%. Zjawisko to ulega nasyceniu, co oznacza, że wraz ze wzrostem stężenia leku zmniejsza się proporcja ceftriaksonu związanego z białkami. Przy stężeniu w osoczu wynoszącym 300 mg/L wiązanie z białkami zmniejsza się do około 85%.⁸

Metabolizm ceftriaksonu

Ceftriakson cechuje się wyjątkowym profilem metabolicznym w porównaniu z wieloma innymi lekami – nie podlega on bowiem metabolizmowi ogólnoustrojowemu w wątrobie. Jedyna przemiana metaboliczna, jakiej ulega, zachodzi w świetle przewodu pokarmowego za sprawą działania flory jelitowej, która przekształca ceftriakson w nieaktywne metabolity. Ta cecha farmakokinetyczna jest istotna klinicznie, zwłaszcza w kontekście stosowania leku u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.⁹

Eliminacja ceftriaksonu

Parametry eliminacji

Klirens osoczowy ceftriaksonu (całkowitego, zarówno związanego z białkami, jak i niezwiązanego) wynosi 10-22 mL/min. Klirens nerkowy zawiera się w przedziale 5-12 mL/min. Eliminacja ceftriaksonu z organizmu odbywa się dwoma głównymi drogami:

• 50-60% dawki wydalane jest w postaci niezmienionej z moczem, głównie w procesie przesączania kłębuszkowego
• 40-50% dawki wydalane jest w postaci niezmienionej z żółcią

Średni okres półtrwania eliminacji całkowitego ceftriaksonu u dorosłych pacjentów wynosi około 8 godzin.¹⁰

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek farmakokinetyka ceftriaksonu ulega jedynie minimalnym zmianom. Okres półtrwania eliminacji jest nieznacznie wydłużony (mniej niż dwukrotnie), nawet u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek. Wyjaśnieniem tego zjawiska jest kompensacyjne zwiększenie klirensu pozanerkowego, które wynika ze zmniejszenia wiązania ceftriaksonu z białkami osocza. Zwiększenie frakcji niezwiązanej leku prowadzi do zwiększenia klirensu pozanerkowego, co w efekcie minimalizuje wpływ dysfunkcji nerek na całkowity klirens ceftriaksonu.¹¹

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby okres półtrwania eliminacji ceftriaksonu nie ulega wydłużeniu. Jest to możliwe dzięki kompensacyjnemu zwiększeniu klirensu nerkowego. Zjawisko to wiąże się ze zwiększoną wolną frakcją ceftriaksonu w osoczu, co prowadzi do paradoksalnego zwiększenia całkowitego klirensu leku, które przebiega równolegle ze zwiększeniem objętości dystrybucji.¹²

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 75 lat) średni okres półtrwania w fazie eliminacji ceftriaksonu jest znacząco wydłużony – typowo dwa do trzech razy dłuższy w porównaniu z młodymi dorosłymi. Należy uwzględnić ten fakt przy ustalaniu schematów dawkowania u pacjentów geriatrycznych.¹³

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka ceftriaksonu u dzieci i młodzieży wykazuje odmienności w porównaniu z osobami dorosłymi. Szczególnie istotne jest wydłużenie okresu półtrwania u noworodków. Ten aspekt farmakokinetyki należy uwzględnić podczas ustalania schematów dawkowania w populacji pediatrycznej.¹⁴