Przedawkowanie leku Calfos (kalcyfediol jednowodny)

Przedawkowanie produktu leczniczego Calfos (0,266 mg, kapsułki miękkie) zawierającego kalcyfediol jednowodny może prowadzić do szeregu poważnych zaburzeń metabolicznych i narządowych. Najistotniejszym zagrożeniem związanym z przedawkowaniem jest rozwój hiperkalcemii, hiperkalciurii, hiperfosfatemii oraz w konsekwencji niewydolności nerek. Ze względu na potencjalnie ciężkie powikłania, kluczowe jest wczesne rozpoznanie objawów przedawkowania i wdrożenie odpowiedniego leczenia.¹

Wczesne objawy przedawkowania

We wczesnej fazie przedawkowania kalcyfediolu pacjenci mogą prezentować niespecyficzne dolegliwości, które łatwo przeoczyć lub przypisać innym schorzeniom. Do wczesnych objawów należą: osłabienie, zmęczenie, senność, ból głowy, jadłowstręt, suchość w jamie ustnej, metaliczny posmak, nudności, wymioty, skurcze jamy brzusznej, wielomocz, nadmierne pragnienie, nykturia, zaparcie lub biegunka, zawroty głowy, szumy uszne, ataksja, wysypka, hipotonia (szczególnie manifestująca się u dzieci), ból mięśni lub kości oraz drażliwość.²

Późne objawy przedawkowania

Wraz z postępem hiperkalcemii i długotrwałym utrzymywaniem się podwyższonego stężenia wapnia w surowicy, pojawiają się bardziej specyficzne objawy, wskazujące na uszkodzenie narządów. Do późnych objawów przedawkowania kalcyfediolu należą: nieżyt nosa, świąd, spadek libido, nefrokalcynoza, niewydolność nerek, osteoporoza u dorosłych, opóźnienie wzrostu u dzieci, spadek masy ciała, niedokrwistość, zapalenie spojówek ze zwapnieniem, światłowstręt, zapalenie trzustki, podwyższone stężenie azotu mocznika we krwi, albuminuria, hipercholesterolemia, zwiększona aktywność transaminaz (AspAT i AlAT), hipertermia, uogólnione zwapnienie naczyń krwionośnych, drgawki oraz zwapnienie tkanek miękkich.³

Rzadziej obserwowane mogą być objawy takie jak nadciśnienie tętnicze czy objawy psychotyczne. Ponadto mogą występować charakterystyczne odchylenia w badaniach laboratoryjnych, w tym zmniejszenie aktywności fosfatazy alkalicznej w surowicy oraz zaburzenia gospodarki elektrolitowej z umiarkowaną kwasicą, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca.⁴

Stany naglące związane z przedawkowaniem

W najcięższych przypadkach przedawkowania, gdy stężenie wapnia w surowicy przekracza 3 mmol/L, mogą wystąpić stany zagrażające życiu, takie jak omdlenie, kwasica metaboliczna lub śpiączka. Chociaż większość objawów przedawkowania ma charakter odwracalny, długotrwałe utrzymywanie się hiperkalcemii może doprowadzić do niewydolności nerek lub serca, a w skrajnych przypadkach do zgonu.⁵

Odchylenia w badaniach laboratoryjnych

Typowe dla przedawkowania kalcyfediolu odchylenia w badaniach laboratoryjnych obejmują: podwyższone stężenie wapnia, fosforanów, albuminy i azotu mocznika we krwi, jak również cholesterolu i transaminaz.⁶

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania kalcyfediolu jednowodnego wymaga kompleksowego podejścia i może obejmować następujące działania:⁷

1. Natychmiastowe odstawienie produktu Calfos oraz wszelkich suplementów wapnia.⁸
2. Wprowadzenie diety o niskiej zawartości wapnia. Dla zwiększenia wydalania wapnia zalecane jest podawanie dużych ilości płynów zarówno doustnie jak i drogą pozajelitową. W razie konieczności należy rozważyć podanie steroidów oraz zastosowanie diurezy wymuszonej przy pomocy diuretyków pętlowych, takich jak furosemid.⁹
3. W przypadku niedawnego przyjęcia leku (do 2 godzin):
   • Zaleca się opróżnienie żołądka i wywołanie wymiotów
   • Jeśli lek przeszedł już przez żołądek, wskazane jest podanie środka przeczyszczającego (parafiny lub oleju mineralnego)¹⁰
4. W przypadku wchłonięcia witaminy D do krwiobiegu, można zastosować hemodializę lub dializę otrzewnową z użyciem roztworu niezawierającego wapnia.¹¹

Przebieg i rokowanie

Hiperkalcemia spowodowana długotrwałym stosowaniem kalcyfediolu jednowodnego może utrzymywać się przez około 4 tygodnie od zakończenia leczenia. Większość objawów podmiotowych i przedmiotowych hiperkalcemii ma charakter odwracalny, jednakże zwapnienia będące efektem długotrwałej hiperkalcemii mogą doprowadzić do ciężkiej niewydolności nerek lub serca, a w konsekwencji do zgonu pacjenta.¹²

Tabela objawów przedawkowania kalcyfediolu

Czas utrzymywania się objawów

Objawy hiperkalcemii spowodowanej przedawkowaniem kalcyfediolu jednowodnego mogą utrzymywać się przez około 4 tygodnie od zakończenia leczenia, co wynika z długiego okresu półtrwania witaminy D i jej metabolitów. Monitorowanie pacjenta powinno być zatem kontynuowane przez co najmniej miesiąc od wystąpienia przedawkowania.¹³