Przedawkowanie bupiwakainy

Przedawkowanie bupiwakainy jest poważnym stanem klinicznym, który może prowadzić do zagrażających życiu powikłań. Bupiwakaina jest środkiem miejscowo znieczulającym o budowie amidowej, którego przedawkowanie powoduje objawy toksyczne dotyczące głównie układu krążenia oraz ośrodkowego układu nerwowego. Wystąpienie działań toksycznych wiąże się z dużym stężeniem bupiwakainy w osoczu¹.

Przyczyny przedawkowania

Do przedawkowania bupiwakainy może dojść w wyniku kilku mechanizmów:

• Podanie zbyt dużej dawki leku
• Szybkie wchłanianie leku do krążenia ogólnoustrojowego
• Niezamierzone podanie donaczyniowe²

Czas wystąpienia objawów toksycznych

Czas wystąpienia objawów toksycznych zależy od drogi przedawkowania bupiwakainy:

• Przypadkowe podanie donaczyniowe – objawy zatrucia pojawiają się niemal natychmiast (od kilku sekund do kilku minut od podania)³
• Przedawkowanie ogólne – objawy zatrucia występują z opóźnieniem (15 do 60 minut od podania), ponieważ stężenie leku we krwi rośnie wolniej⁴

Objawy przedawkowania

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

Objawy toksyczności bupiwakainy narastają stopniowo i mają charakter progresywny. Podobnie jak w przypadku innych amidowych środków miejscowo znieczulających, przedawkowanie bupiwakainy powoduje charakterystyczne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego⁵.

Objawy początkowo obejmują:

• Drętwienie ust i okolicy okołoustnej
• Drętwienie języka
• Zawroty głowy
• Szumy w uszach i przeczulica słuchowa
• Zaburzenia widzenia⁶

W miarę narastania stężenia bupiwakainy we krwi pojawiają się:

• Zaburzenia artykulacji
• Skurcze mięśni (mogące poprzedzać drgawki uogólnione)⁷

W ciężkich przypadkach zatrucia występują:

• Utrata przytomności
• Drgawki typu grand mal trwające od kilku sekund do kilku minut⁸

Konsekwencje drgawek obejmują:

• Hipoksję (niedotlenienie)
• Hiperkapnię (podwyższone stężenie CO2 we krwi)
• W najcięższych przypadkach – zatrzymanie oddechu⁹

Dodatkowo zatrucie bupiwakainy może przebiegać z:

• Kwasicą
• Hiperkaliemią
• Hipoksją¹⁰

Po ustaniu działania toksycznego bupiwakainy i jej redystrybucji z ośrodkowego układu nerwowego oraz metabolizmu i wydalenia, objawy zazwyczaj ustępują szybko (o ile nie podano bardzo dużych dawek leku)¹¹.

Objawy ze strony układu krążenia

Objawy toksyczności ze strony układu sercowo-naczyniowego występują rzadziej, ale są znacznie poważniejsze. Zazwyczaj są one poprzedzone objawami neurologicznymi, jednakże mogą wystąpić bez objawów prodromalnych ze strony OUN u pacjentów otrzymujących leki znieczulające ogólnie lub duże dawki leków uspokajających¹².

Przy dużym ogólnoustrojowym stężeniu bupiwakainy mogą wystąpić:

• Znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego
• Bradykardia
• Zaburzenia rytmu serca
• Zatrzymanie czynności serca¹³

W rzadkich przypadkach może dojść do zatrzymania czynności serca bez wcześniejszych objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego¹⁴.

Cechy szczególne u dzieci

U dzieci znieczulanych ogólnie wczesne objawy toksyczności mogą być trudne do wykrycia, co wymaga szczególnej czujności klinicznej¹⁵.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie natychmiastowe

W przypadku wystąpienia objawów toksycznych należy natychmiast przerwać podawanie bupiwakainy¹⁶. Dalsze postępowanie zależy od objawów klinicznych:

Leczenie hipotensji i bradykardii

W przypadku wystąpienia hipotensji i bradykardii zaleca się:

• Podanie efedryny w dawce 5-10 mg dożylnie
• W razie potrzeby dawkę można powtórzyć po 2-3 minutach
• U dzieci dawka efedryny zależy od wieku i masy ciała¹⁷

Postępowanie w zatrzymaniu krążenia

W przypadku zatrzymania czynności serca:

• Należy niezwłocznie rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową
• Kluczowe jest zapewnienie właściwego utlenowania krwi, wentylacji i wspomagania krążenia
• Resuscytacja może wymagać długotrwałego prowadzenia¹⁸

Postępowanie w napadzie drgawek

Leczenie pacjentów z drgawkami ma na celu:

1. Utrzymanie wentylacji i natlenowania
2. Przerwanie napadu drgawek
3. Utrzymanie krążenia¹⁹

Zalecane postępowanie:

• Podanie tlenu
• Wentylacja wspomagana lub kontrolowana (maska tlenowa, worek samorozprężalny typu Ambu lub intubacja dotchawicza)²⁰

Jeśli napad drgawek nie ustąpi samoistnie w ciągu 15-20 sekund, należy zastosować leki przeciwdrgawkowe:

• Tiopental – 1-3 mg/kg mc. dożylnie (powoduje szybkie ustąpienie drgawek)
• Diazepam – 0,1 mg/kg mc. dożylnie (drgawki ustępują wolniej)²¹

W przypadku przedłużających się drgawek powodujących zaburzenia oddychania i natlenienia:

• Można podać lek zwiotczający mięśnie, np. sukcynylocholinę w dawce 1 mg/kg mc.
• Pacjenta należy zaintubować dotchawiczo i prowadzić wentylację²²