środek osmotycznie czynny
Środek osmotycznie czynny to substancja, która zwiększa ciśnienie osmotyczne roztworu, powodując przemieszczanie się wody zgodnie z gradientem stężeń. W medycynie środki te są wykorzystywane w różnych sytuacjach klinicznych, w tym w leczeniu obrzęku mózgu, jaskry, ostrej niewydolności nerek czy zaparć.
Do najczęściej stosowanych środków osmotycznie czynnych należą: mannitol (używany głównie w stanach nagłych do redukcji ciśnienia śródczaszkowego), sorbitol, glicerol, laktuloza (stosowana w leczeniu encefalopatii wątrobowej i zaparć) oraz makrogole (polietylenoglikole) wykorzystywane w przygotowaniu jelita do badań diagnostycznych i w leczeniu przewlekłych zaparć.
Mechanizm działania środków osmotycznie czynnych opiera się na ich słabym wchłanianiu z przewodu pokarmowego lub dializatu, co prowadzi do zwiększenia osmolarności w świetle jelita lub przestrzeni pozakomórkowej. Efektem jest zatrzymanie wody w świetle jelita (działanie przeczyszczające) lub przemieszczenie jej z tkanek obrzękniętych do naczyń (działanie przeciwobrzękowe).
Stosowanie środków osmotycznie czynnych wymaga ostrożności, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami elektrolitowymi, niewydolnością nerek lub niewydolnością serca. Nadmierne użycie może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych oraz zaostrzenia współistniejących chorób.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Mannitol – Przedawkowanie
Mannitol, jako osmotycznie czynny środek, jest stosowany w leczeniu zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego oraz w diagnostyce, jednak jego przedawkowanie może prowadzić do poważnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i funkcji nerek. Nadmierne dawki mannitolu, szczególnie przy szybkim wlewie dużych objętości roztworów hiperosmotycznych, mogą wywołać hipowolemię, kwasicę, niewydolność serca oraz obrzęk płuc. Wczesne objawy przedawkowania obejmują ból głowy, nudności i dreszcze, natomiast w późniejszym stadium mogą pojawić się objawy neurologiczne takie jak splątanie, drgawki czy śpiączka. Przedawkowanie prowadzi także do istotnych zaburzeń elektrolitowych: hiponatremii, hipokaliemii i hipochloremii, które manifestują się hipotonią ortostatyczną, częstoskurczem oraz zaburzeniami przewodnictwa nerwowo-mięśniowego. Szczególnie narażeni są pacjenci z istniejącymi schorzeniami nerek, serca lub zaburzeniami elektrolitowymi.
atonia przewodu pokarmowego, częstoskurcz, drgawki, funkcja nerek, gospodarka wodno-elektrolitowa, hemodializa, hiperwolemia, hipochloremia, hipokaliemia, hiponatremia, hipotonia ortostatyczna, kwasica, leczenie objawowe, letarg, mannitol, niewydolność serca, objawy neurologiczne, obrzęk płuc, osłupienie, ośrodkowe ciśnienie żylne, ostra niewydolność nerek, płukanie żołądka, przeciążenie układu krążenia, śpiączka, splątanie, środek osmotycznie czynny, utrata elektrolitów, zaburzenie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie równowagi płynowej, zatrucie OUN - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Mannitol 20% Fresenius 200 mg/ml
Produkt leczniczy Mannitol 20% Fresenius, zawierający 200 mg/ml mannitolu (co odpowiada 200 g mannitolu w 1000 ml roztworu), charakteryzuje się osmolarnością 1098 mOsmol/l. Dokumentacja przedkliniczna dotycząca bezpieczeństwa tego preparatu jest ograniczona, a w Charakterystyce Produktu Leczniczego brak jest szczegółowych danych przedklinicznych oceniających jego bezpieczeństwo. Mannitol jako substancja czynna jest jednak dobrze znanym osmotycznie czynnym środkiem, stosowanym w praktyce klinicznej od wielu lat, co stanowi podstawę do oceny jego profilu farmakologicznego i bezpieczeństwa.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Extraneal Zestaw do dializy otrzewnowej –
Przedkliniczne badania toksykologiczne ikodekstryny, głównego składnika roztworu do dializy otrzewnowej EXTRANEAL (7,5% stężenia), wykazały brak toksyczności ostrej przy jednorazowym podaniu dożylnym i dootrzewnowym w dawkach do 2000 mg/kg masy ciała u myszy i szczurów. W badaniach podostrych, prowadzonych na szczurach i psach, podawano dootrzewnowo 20% roztwór ikodekstryny dwa razy dziennie przez 28 dni, nie obserwując toksycznych uszkodzeń tkanek ani narządów. Zaobserwowane zmiany dotyczyły jedynie równowagi płynowej, co jest zgodne z osmotycznym mechanizmem działania substancji. Testy mutagenności in vitro i in vivo dały wyniki negatywne, wskazując na brak potencjału genotoksycznego ikodekstryny.
badanie in vitro, badanie in vivo, badanie toksykologiczne, dializa otrzewnowa, działanie mutagenne, działanie osmotyczne, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, Extraneal, ikodekstryna, kancerogeneza, podanie dootrzewnowe, podanie dożylne, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, potencjał teratogenny, profil bezpieczeństwa, równowaga płynowa, środek osmotycznie czynny, test mutagenności, toksyczność ostra, toksyczność podostra, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie tkanek, wpływ na reprodukcję