Właściwości farmakodynamiczne leku Bioxetin

Bioxetin zawierający fluoksetynę należy do grupy farmakoterapeutycznej: Leki przeciwdepresyjne – Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (kod ATC: N06A B03). Jako substancja aktywna występuje w nim fluoksetyna w postaci chlorowodorku fluoksetyny w dawce 20 mg na tabletkę.¹

Mechanizm działania

Podstawową właściwością farmakodynamiczną fluoksetyny jest selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, co jest prawdopodobną podstawą jej działania terapeutycznego. Co istotne, substancja ta wykazuje niemal całkowity brak powinowactwa do innych receptorów, w tym:²

• Receptorów adrenergicznych – α1-, α2- i β-adrenergicznych
• Receptorów serotoninowych
• Receptorów dopaminergicznych
• Receptorów histaminowych
• Receptorów muskarynowych
• Receptorów GABA-ergicznych

Ta wysoka selektywność wpływa na profil działania leku oraz jego skuteczność w określonych jednostkach chorobowych.

Skuteczność w dużej depresji

Badania kliniczne wykazały istotną przewagę fluoksetyny nad placebo w leczeniu epizodów dużej depresji, co potwierdzono za pomocą skali depresji Hamiltona (HAM-D). Efektywność terapeutyczna przejawiała się poprzez:³

• Znacząco wyższy wskaźnik odpowiedzi na leczenie (definiowany jako zmniejszenie liczby punktów w skali HAM-D o 50%)
• Istotnie wyższy wskaźnik remisji w porównaniu z grupą placebo

Interesującym aspektem farmakodynamiki fluoksetyny jest charakterystyka zależności dawka-odpowiedź. W badaniach z zastosowaniem ustalonej dawki u pacjentów z dużą depresją zaobserwowano spłaszczoną krzywą odpowiedzi, sugerującą, że zwiększanie dawki powyżej zalecanych wartości nie prowadzi automatycznie do poprawy skuteczności. Niemniej jednak, doświadczenia kliniczne wskazują, że u niektórych pacjentów zwiększenie dawkowania może przynieść dodatkowe korzyści terapeutyczne.⁴

Skuteczność w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych

W przypadku zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD), krótkotrwałe badania (poniżej 24 tygodni) potwierdziły znaczącą przewagę fluoksetyny nad placebo. Zaobserwowano zależność efektu terapeutycznego od dawki:⁵

• Dawka 20 mg na dobę wykazywała efekt terapeutyczny
• Większe dawki (40 lub 60 mg/dobę) wiązały się z wyższym wskaźnikiem odpowiedzi na leczenie

Warto jednak zauważyć, że w badaniach długotrwałych, obejmujących fazę przedłużenia trzech badań krótkotrwałych oraz badanie dotyczące zapobiegania nawrotom choroby, nie wykazano jednoznacznej skuteczności leczenia.⁶

Skuteczność w bulimii

Fluoksetyna wykazuje również działanie terapeutyczne w bulimii (żarłoczności psychicznej). Krótkoterminowe badania (poniżej 16 tygodni) z udziałem pacjentów ambulatoryjnych spełniających kryteria DSM-III-R dla bulimii wykazały istotną przewagę fluoksetyny w dawce 60 mg na dobę nad placebo w następujących aspektach:⁷

• Zmniejszenie chęci objadania się
• Redukcja częstości zwracania spożytych pokarmów

Należy jednak podkreślić, że na podstawie tych badań nie można jednoznacznie wnioskować o długotrwałej skuteczności leku w leczeniu bulimii.

Skuteczność w przedmiesiączkowych zaburzeniach dysforycznych

Przeprowadzono dwa badania kontrolowane placebo dotyczące skuteczności fluoksetyny w przedmiesiączkowych zaburzeniach dysforycznych (PMDD) według kryteriów DSM-IV. Do badań włączono pacjentki z objawami istotnie zaburzającymi funkcjonowanie społeczne, zawodowe oraz relacje międzyludzkie. Z badań wykluczono kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne.⁸

Zaobserwowano następujące efekty terapeutyczne:⁹

• W pierwszym badaniu, przy nieprzerwanym przyjmowaniu fluoksetyny w dawce 20 mg na dobę przez 6 kolejnych cykli, zaobserwowano poprawę w zakresie pierwszorzędowego parametru skuteczności (obejmującego drażliwość, lęk i dysforię)
• W drugim badaniu, w którym pacjentki przyjmowały lek tylko w fazie lutealnej (20 mg na dobę przez 14 dni) przez 3 kolejne cykle, również odnotowano poprawę w zakresie pierwszorzędowego parametru skuteczności, ocenianego według skali nasilenia objawów codziennych (Daily Record of Severity of Problems)

Pomimo obiecujących wyników, autorzy badań zastrzegają, że na ich podstawie nie można sformułować ostatecznych wniosków dotyczących długoterminowej skuteczności i optymalnego czasu trwania leczenia.¹⁰

Skuteczność w dużej depresji u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono również badania porównawcze względem placebo dotyczące skuteczności fluoksetyny w leczeniu dużej depresji u dzieci i młodzieży. Badania te obejmowały dzieci w wieku powyżej 8 lat oraz młodzież.¹¹

W dwóch krótkotrwałych badaniach decydujących wykazano istotnie większą skuteczność fluoksetyny w dawce 20 mg w porównaniu z placebo, co potwierdzono za pomocą:¹²

• Zmniejszenia całkowitej liczby punktów w poprawionej skali oceny depresji wieku dziecięcego (Childhood Depression Rating Scale-Revised, CDRS-R)
• Poprawy w skali ogólnego wrażenia poprawy klinicznej (Clinical Global Impression of Improvement, CGI-I)

Pacjenci uczestniczący w badaniach spełniali kryteria DSM-III lub DSM-IV dla dużej depresji o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, co potwierdzono podczas trzech różnych ocen przeprowadzanych przez doświadczonych psychiatrów dziecięcych.¹³

Skuteczność fluoksetyny w badaniach mogła zależeć od specyficznej selekcji populacji pacjentów – włączano osoby, u których objawy nie ustąpiły samoistnie w ciągu 3-5 tygodni, a depresja utrzymywała się pomimo znacznego zainteresowania ze strony otoczenia. Warto zaznaczyć, że dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania i skuteczności fluoksetyny w okresie dłuższym niż 9 tygodni są ograniczone.¹⁴

Ogólnie skuteczność działania fluoksetyny u dzieci i młodzieży oceniano jako umiarkowaną. W jednym z dwóch decydujących badań stwierdzono statystycznie istotną różnicę w zakresie wskaźnika odpowiedzi (pierwszorzędowy punkt końcowy określony jako zmniejszenie punktacji w skali CDRS-R o 30%): 58% dla fluoksetyny wobec 32% dla placebo (P=0,013) oraz w drugim badaniu: 65% dla fluoksetyny wobec 54% dla placebo (P=0,093).¹⁵

W obu badaniach zaobserwowano znaczącą poprawę w zakresie średniej bezwzględnej zmiany punktacji w skali CDRS-R od punktu wyjścia do punktu końcowego:<sup data-drug="Bioxetin" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W obydwu tych badaniach średnia bezwzględna zmiana punktacji w skali CDRS-R od punktu wyjścia do punktu końcowego wynosiła 20 dla fluoksetyny względem 11 dla placebo, P=0,002 oraz 22 dla fluoksetyny względem 15 dla placebo, P16

Wpływ na wzrost u dzieci i młodzieży

Stosowanie fluoksetyny u dzieci i młodzieży wiąże się z potencjalnym wpływem na wzrost i rozwój fizyczny. W 19-tygodniowym badaniu klinicznym zaobserwowano:¹⁷

• Zmniejszenie wzrostu (średnio o -1,1 cm; p = 0,004) u dzieci i młodzieży leczonych fluoksetyną w porównaniu z grupą placebo
• Zmniejszenie przyrostu masy ciała (średnio o -1,1 kg; p=0,008) w porównaniu z grupą placebo

Warto jednak zaznaczyć, że w retrospektywnym badaniu obserwacyjnym z udziałem dobranej grupy kontrolnej, w którym fluoksetynę przyjmowano średnio przez 1,8 roku, nie stwierdzono, aby pediatryczni pacjenci leczeni fluoksetyną różnili się pod względem oczekiwanego wzrostu od grupy kontrolnej nieprzyjmującej leku (różnica 0,0 cm, p=0,9673).¹⁸ Sugeruje to, że potencjalne krótkoterminowe opóźnienie wzrostu może być zjawiskiem przejściowym, które wyrównuje się w dłuższej perspektywie czasowej.