Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania metamizolu sodowego

Produkt leczniczy Axonalgin zawiera pochodną pirazolonu – metamizol i jego stosowanie wiąże się z rzadkim, ale zagrażającym życiu ryzykiem wystąpienia wstrząsu oraz agranulocytozy. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leku u określonych grup pacjentów oraz monitorować potencjalne działania niepożądane.¹

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wywiadem reakcji alergicznych na leki. Pacjenci, u których wystąpiła wcześniej reakcja anafilaktoidalna na metamizol, są szczególnie narażeni na wystąpienie podobnych reakcji po zastosowaniu innych nieopioidowych leków przeciwbólowych.²

Zwiększone ryzyko reakcji nadwrażliwości dotyczy również pacjentów, u których wcześniej wystąpiła reakcja anafilaktyczna lub inna reakcja immunologiczna na metamizol, inne pirazolony czy pirazolidyny.³ Podobnie, pacjenci po reakcjach na inne nienarkotyczne leki przeciwbólowe mogą być narażeni na wysokie ryzyko podobnej reakcji na metamizol.⁴

Agranulocytoza indukowana metamizolem

W przypadku wystąpienia objawów neutropenii (liczba neutrofili poniżej 1500/mm³), należy natychmiast przerwać leczenie i kontrolować morfologię krwi do czasu unormowania się wyników badań.⁵

Pacjentów należy szczegółowo poinstruować, aby natychmiast przerwali stosowanie produktu leczniczego i zgłosili się do lekarza w przypadku wystąpienia następujących objawów:⁶

• nieoczekiwane pogorszenie stanu ogólnego (gorączka, dreszcze, ból gardła, trudności w połykaniu)
• utrzymująca się lub nawracająca gorączka
• bolesne zmiany na błonach śluzowych, szczególnie w jamie ustnej, nosie, gardle oraz w okolicy narządów płciowych i odbytu

W takich przypadkach należy natychmiast przerwać stosowanie produktu leczniczego Axonalgin i wykonać badanie morfologii krwi (w tym rozmaz krwi). Nie należy odkładać przerwania leczenia do momentu uzyskania wyników badań laboratoryjnych.⁷

Trombocytopenia

W przypadku wystąpienia objawów małopłytkowości (trombocytopenii), takich jak zwiększona skłonność do krwawień oraz wybroczyny na skórze i błonach śluzowych, stosowanie produktu leczniczego Axonalgin musi zostać natychmiast przerwane.⁸ Należy wykonać badanie morfologii krwi (w tym rozmazu), nie zwlekając z przerwaniem leczenia do czasu uzyskania wyników badań laboratoryjnych.⁹

Pancytopenia

Jeśli wystąpią objawy pancytopenii, leczenie musi zostać natychmiast przerwane i należy kontrolować morfologię krwi, aż do czasu unormowania się wyników badań.¹⁰ Pacjenci powinni zostać poinformowani o konieczności niezwłocznego kontaktu z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na dyskrazję krwi, takich jak:¹¹

• pogorszenie stanu ogólnego
• infekcja
• utrzymująca się gorączka
• krwiaki
• krwawienia
• bladość

Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne

Ryzyko wystąpienia potencjalnie ciężkich reakcji anafilaktoidalnych na metamizol jest wyraźnie zwiększone u pacjentów z:¹²

• zespołem astmy analgetycznej lub nietolerancją leków przeciwbólowych objawiającą się pokrzywką i/lub obrzękiem naczynioruchowym (patrz przeciwwskazania)
• astmą oskrzelową, szczególnie u pacjentów z współistniejącym zapaleniem zatok przynosowych i polipami nosa
• przewlekłą pokrzywką
• nietolerancją barwników (np. tartrazyna) lub konserwantów (np. benzoesany)
• nietolerancją alkoholu – u takich pacjentów nawet minimalne ilości napojów alkoholowych wywołują objawy takie jak: kichanie, łzawienie oczu i silne zaczerwienienie twarzy. Taka nietolerancja alkoholu może wskazywać na nierozpoznaną wcześniej astmę analgetyczną

U pacjentów z uczuleniem może dojść do wstrząsu anafilaktycznego. Podczas stosowania metamizolu należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z astmą lub atopią.¹³

Przed podaniem produktu leczniczego Axonalgin należy przeprowadzić dokładny wywiad lekarski. U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem reakcji rzekomoanafilaktycznych produkt leczniczy Axonalgin należy stosować wyłącznie po dokładnym rozważeniu potencjalnego ryzyka w stosunku do oczekiwanych korzyści.¹⁴ W przypadku stosowania produktu u takich pacjentów, należy zapewnić ścisłe monitorowanie medyczne oraz dostęp do pomocy doraźnej.¹⁵

Ciężkie reakcje skórne (SCARs)

Podczas stosowania metamizolu zgłaszano występowanie ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCARs), w tym:¹⁶

• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS)

Powyższe reakcje mogą zagrażać życiu i prowadzić do zgonu. Pacjentów należy poinformować o objawach przedmiotowych i podmiotowych tych powikłań oraz ściśle monitorować pod kątem ich występowania.¹⁷ Jeżeli pojawią się objawy wskazujące na te reakcje, należy natychmiast odstawić metamizol i nie wolno go ponownie podawać w przyszłości.¹⁸

Polekowe uszkodzenie wątroby

U pacjentów leczonych metamizolem zgłaszano przypadki ostrego zapalenia wątroby, przebiegającego głównie z uszkodzeniem komórek wątrobowych i pojawiającego się w okresie od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęciu leczenia.¹⁹ Objawy przedmiotowe i podmiotowe obejmują zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych w surowicy, z żółtaczką lub bez, często w kontekście innych reakcji nadwrażliwości na produkty lecznicze (np. wysypka skórna, dyskrazje komórek krwi, gorączka i eozynofilia) lub z towarzyszącymi cechami autoimmunologicznego zapalenia wątroby.²⁰

Większość pacjentów wyzdrowiała po zaprzestaniu leczenia metamizolem, jednak w pojedynczych przypadkach zgłaszano progresję do ostrej niewydolności wątroby z koniecznością jej przeszczepienia.²¹ Mechanizm powodujący uszkodzenie wątroby na skutek stosowania metamizolu nie jest jasno określony, ale dane wskazują na występowanie mechanizmu immunologiczno-alergicznego.²²

Należy poinformować pacjentów o konieczności kontaktu z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na uszkodzenie wątroby.²³ U takiego pacjenta należy:

1. przerwać leczenie metamizolem
2. wykonać badania czynności wątroby
3. nie wdrażać ponownie leczenia metamizolem, jeśli u pacjenta wystąpiło uszkodzenie wątroby podczas wcześniejszego stosowania metamizolu, gdy nie stwierdzono innych przyczyn uszkodzenia wątroby²⁴

Izolowane reakcje ze spadkiem ciśnienia tętniczego

Metamizol może wywoływać reakcje hipotensyjne, które mogą zależeć od dawki.²⁵ Ryzyko reakcji hipotensyjnych jest większe w przypadku podawania metamizolu pozajelitowo niż dojelitowo.²⁶

Ryzyko wystąpienia takich reakcji jest zwiększone w przypadku:²⁷

• pacjentów z istniejącym wcześniej niedociśnieniem, hipowolemią lub odwodnieniem
• pacjentów z niestabilnym krążeniem lub początkową niewydolnością krążenia (np. u pacjentów z zawałem mięśnia sercowego lub urazem mnogim)
• pacjentów z wysoką gorączką

U tych pacjentów należy dokładnie rozważyć konieczność stosowania produktu, a w razie jego zastosowania prowadzić ścisły nadzór.²⁸ Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia reakcji hipotensyjnych, konieczne może okazać się podjęcie działań zapobiegawczych (np. wyrównanie zaburzeń krążenia).²⁹

Zawartość sodu w produkcie

Należy pamiętać, że każda tabletka produktu Axonalgin zawiera 71,3 mg sodu.³⁰ Fakt ten należy uwzględnić przy przepisywaniu leku pacjentom ze schorzeniami wymagającymi kontroli spożycia sodu, takimi jak niewydolność serca czy nadciśnienie tętnicze.