Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Bromek ipratropiowy, substancja czynna leku Atrodil, został szczegółowo przebadany pod kątem bezpieczeństwa przedklinicznego na różnych gatunkach zwierząt z wykorzystaniem kilku dróg podania. Przeprowadzono kompleksowe badania obejmujące toksyczność ostrą, toksyczność po podaniu wielokrotnym, potencjalne działanie genotoksyczne, rakotwórcze oraz wpływ na rozrodczość.¹

Toksyczność ostra

Ocenę toksyczności ostrej bromku ipratropiowego przeprowadzono po podaniu wziewnym, doustnym i dożylnym na różnych gatunkach zwierząt. Po podaniu wziewnym minimalna dawka śmiertelna u samców świnek morskich wynosiła 199 mg/kg masy ciała. Znaczącym jest fakt, że u szczurów nie odnotowano przypadków śmiertelności nawet po zastosowaniu maksymalnych technicznie możliwych do podania dawek (0,05 mg/kg m.c. po 4-godzinnej ekspozycji lub 160 rozpyleniach bromku ipratropiowego w dawce 0,02 mg/rozpylenie).²

Po podaniu doustnym wyznaczono wartości LD50 (dawka powodująca śmierć 50% badanych zwierząt), które wynosiły odpowiednio:

• dla myszy – 1585 mg/kg m.c.
• dla szczurów – 1925 mg/kg m.c.
• dla królików – 1920 mg/kg m.c.

³

Z kolei po podaniu dożylnym wartości LD50 wynosiły:

• dla myszy – 13,6 mg/kg m.c.
• dla szczurów – 15,8 mg/kg m.c.
• dla psów – około 18,2 mg/kg m.c.

⁴

Obserwowane objawy kliniczne toksyczności ostrej obejmowały: rozszerzenie źrenic, suchość błony śluzowej jamy ustnej, duszność, drżenie, skurcze i/lub tachykardię, co odpowiada znanemu profilowi farmakologicznemu substancji o działaniu przeciwcholinergicznym.⁵

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym przeprowadzono na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych, w tym na szczurach, królikach, psach i małpach z gatunku Rhesus. Szczególnie istotne są wyniki badań z podawaniem wziewnym, które najlepiej odzwierciedlają planowaną drogę podania leku u ludzi.⁶

W 6-miesięcznych badaniach z zastosowaniem podania wziewnego wyznaczono następujące poziomy dawkowania, przy których nie obserwowano działań niepożądanych (NOAEL, ang. no-observed adverse effect level):

• szczury – 0,38 mg/kg m.c./dobę
• psy – 0,18 mg/kg m.c./dobę
• małpy z gatunku Rhesus – 0,8 mg/kg m.c./dobę

⁷

U psów zaobserwowano typowe dla substancji przeciwcholinergicznych działania farmakodynamiczne, takie jak suchość błony śluzowej jamy ustnej oraz tachykardia. Istotne jest, że nie wykazano żadnych histopatologicznych zmian związanych z podawaniem substancji w obrębie układu oskrzelowo-płucnego ani w innych narządach, co wskazuje na dobry profil bezpieczeństwa bromku ipratropiowego przy długotrwałym stosowaniu.⁸

W badaniach z podaniem doustnym u szczurów, prowadzonych przez 18 miesięcy, poziom NOAEL wynosił 0,5 mg/kg m.c./dobę.⁹

Dodatkowe badania toksyczności wielokrotnej z wykorzystaniem innych postaci farmaceutycznych potwierdziły korzystny profil bezpieczeństwa bromku ipratropiowego. Badania te obejmowały:

• podawanie wziewne szczurom przez okres do 6 miesięcy
• podawanie wziewne psom przez okres do 3 miesięcy
• podawanie donosowe psom przez okres do 6 miesięcy, z wykazanym brakiem działania toksycznego przy dawkach większych niż 0,20 mg/kg m.c./dobę

¹⁰

Tolerancja miejscowa

Wodny roztwór bromku ipratropiowego wykazał dobrą tolerancję miejscową po podaniu wziewnym u szczurów w dawce 0,05 mg/kg m.c. (pojedyncze podanie przez ponad 4 godziny). Również w badaniach toksyczności wielokrotnej bromek ipratropiowy charakteryzował się dobrą tolerancją miejscową, co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania leku jako aerozolu inhalacyjnego.¹¹

W badaniach na świnkach morskich nie stwierdzono czynnych ani biernych skórnych reakcji anafilaktycznych, co dodatkowo potwierdza bezpieczeństwo stosowania substancji.¹²

Genotoksyczność i potencjał rakotwórczy

Bromek ipratropiowy został szczegółowo przebadany pod kątem potencjalnego działania genotoksycznego. Nie wykazano takiego działania zarówno w badaniach in vitro (test Amesa), jak i in vivo, które obejmowały:

• test mikrojądrowy
• test dominującego czynnika letalnego u myszy
• test cytogenetyczny na komórkach szpiku kostnego chomika chińskiego

¹³

Długoterminowe badania na myszach i szczurach nie wykazały działania guzotwórczego ani rakotwórczego bromku ipratropiowego, co jest istotnym aspektem bezpieczeństwa substancji przeznaczonej do długotrwałego stosowania w terapii.¹⁴

Toksyczność reprodukcyjna

Przeprowadzono szereg badań mających na celu ocenę potencjalnego wpływu bromku ipratropiowego na rozrodczość. Badania te obejmowały ocenę:

• wpływu na płodność
• toksyczności w odniesieniu do zarodka i płodu
• rozwoju okołoporodowego i poporodowego

¹⁵

Badania przeprowadzono na myszach, szczurach i królikach. Przy dużych dawkach podawanych doustnie obserwowano działanie toksyczne:

• u szczurów – 1000 mg/kg m.c./dobę – toksyczność dla matek i toksyczność dla zarodka i płodu, objawiająca się zmniejszeniem masy płodu
• u królików – 125 mg/kg m.c./dobę – toksyczność dla matek

¹⁶

Co istotne, w żadnym z przeprowadzonych badań nie stwierdzono wad rozwojowych związanych ze stosowaniem bromku ipratropiowego. Ponadto, największe technicznie możliwe do podania wziewnego dawki aerozolu, które wynosiły 1,5 mg/kg m.c./dobę u szczurów i 1,8 mg/kg m.c./dobę u królików, nie wykazały niepożądanego wpływu na rozrodczość.¹⁷