Działania niepożądane
Allopurinol Medreg 300 mg

Wprowadzenie do działań niepożądanych leku Allopurinol Medreg

Allopurinol Medreg (300 mg tabletki) jest preparatem stosowanym przede wszystkim w terapii hiperurykemii i dny moczanowej. Jak każdy produkt leczniczy, może wywoływać działania niepożądane, których charakterystyka, częstość i nasilenie zostały szczegółowo opisane na podstawie dostępnych danych klinicznych oraz doświadczenia po wprowadzeniu leku do obrotu. W niniejszym opracowaniu przedstawiono kompleksową analizę profilu bezpieczeństwa allopurynolu, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji klinicznych wymagających wzmożonej czujności lekarza prowadzącego.¹

Należy podkreślić, że działania niepożądane związane ze stosowaniem allopurynolu występują stosunkowo rzadko w całej populacji pacjentów i w większości przypadków mają niewielkie nasilenie. Istotne jest jednak zaznaczenie, że ryzyko ich wystąpienia znacząco wzrasta u osób ze współistniejącymi chorobami nerek i/lub wątroby, co wskazuje na konieczność szczególnej ostrożności w tej grupie pacjentów.²

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

W celu precyzyjnego określenia prawdopodobieństwa wystąpienia poszczególnych działań niepożądanych przyjęto standaryzowaną klasyfikację częstości, zgodną z wytycznymi międzynarodowymi:³

• Bardzo często: ≥ 1/10 (występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥ 1/100 do < 1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do < 1/100 (występuje u 1 do 10 na 1 000 pacjentów)
• Rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1 000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: < 1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa analiza działań niepożądanych według układów i narządów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie układu krwiotwórczego i chłonnego bardzo rzadko obserwuje się zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna oraz małopłytkowość. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że przypadki te występowały głównie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek i/lub wątroby, co dodatkowo potwierdza konieczność szczególnej ostrożności w tej grupie chorych. Kliniczne objawy tych zaburzeń mogą obejmować zwiększoną podatność na infekcje, nieprawidłowe krwawienia, osłabienie i męczliwość.⁴

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia immunologiczne

Reakcje nadwrażliwości na allopurynol należą do najpoważniejszych działań niepożądanych tego leku. Szczególnie istotny jest opóźniony wielonarządowy zespół nadwrażliwości (znany również jako zespół DRESS), który może manifestować się następującymi objawami:⁵

• Gorączka
• Wysypki skórne
• Zapalenie naczyń
• Powiększenie węzłów chłonnych
• Chłoniak rzekomy
• Bóle stawów
• Leukopenia
• Eozynofilia
• Hepatosplenomegalia (powiększenie wątroby i śledziony)
• Nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby
• Zespół zanikających przewodów żółciowych

Należy podkreślić, że objawy te mogą występować w różnych kombinacjach i dotyczyć różnych narządów (wątroby, płuc, nerek, trzustki, mięśnia sercowego i jelita grubego). W przypadku podejrzenia wystąpienia tego zespołu konieczne jest natychmiastowe i trwałe odstawienie allopurynolu. Ponowne włączenie leku u pacjentów, u których wystąpił zespół nadwrażliwości, jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkich reakcji, potencjalnie zagrażających życiu.⁶

Bardzo rzadko opisywano również przypadki angioimmunoblastycznego chłoniaka z komórek T, zdiagnozowanego na podstawie biopsji węzłów chłonnych. Warto zaznaczyć, że zmiany te zwykle ustępowały po odstawieniu allopurynolu.⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne stanowią najczęściej występujące działania niepożądane allopurynolu i mogą pojawić się na każdym etapie leczenia. Najczęściej mają one charakter:⁸

• Zmian świądowych
• Wysypek grudkowo-plamistych
• Zmian łuskowatych
• Zmian plamiczych

Szczególnie niebezpieczne są rzadkie, złuszczające reakcje skórne, do których należą zespół Stevensa-Johnsona (SJS) i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN). Te zagrażające życiu powikłania wymagają natychmiastowego odstawienia leku. Największe ryzyko tych ciężkich reakcji nadwrażliwości występuje w ciągu pierwszych tygodni leczenia.⁹

Warto zaznaczyć, że zidentyfikowano genetyczny marker ryzyka wystąpienia tych poważnych reakcji skórnych – allel HLA-B*5801, choć wykorzystanie genotypowania jako rutynowego narzędzia przesiewowego przed włączeniem allopurynolu nie zostało jeszcze powszechnie ustalone w praktyce klinicznej.¹⁰

Po ustąpieniu zmian skórnych o niewielkim nasileniu, w uzasadnionych klinicznie przypadkach można rozważyć ponowne wprowadzenie allopurynolu, rozpoczynając od małej dawki (np. 50 mg/dobę) i stopniowo ją zwiększając. W przypadku nawrotu wysypki, allopurynol należy już trwale odstawić ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości.¹¹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należą przede wszystkim nudności i wymioty, które obserwowano we wczesnych badaniach klinicznych. Późniejsze doniesienia wskazują, że objawy te nie stanowią poważnego problemu klinicznego i można im skutecznie zapobiegać przyjmując allopurynol po posiłkach.¹²

Bardzo rzadko zgłaszano poważniejsze zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak krwawe wymioty, biegunki tłuszczowe, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej czy zmiany częstości wypróżnień.¹³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Niezbyt często podczas terapii allopurynolem obserwuje się nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby, które mogą występować bez wyraźnych innych objawów uogólnionej nadwrażliwości.¹⁴

Rzadko może rozwinąć się zapalenie wątroby, w tym martwica wątroby i ziarniniakowe zapalenie wątroby, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla pacjenta.¹⁵

Inne istotne działania niepożądane

Wśród innych istotnych klinicznie działań niepożądanych allopurynolu należy wymienić:

• Zaburzenia układu nerwowego: bardzo rzadko zgłaszano śpiączkę, porażenia, ataksję, neuropatię obwodową, parestezje, senność, bóle głowy oraz zaburzenia smaku.¹⁶
• Zaburzenia narządów zmysłów: bardzo rzadko raportowano zaćmę, zaburzenia widzenia oraz zmiany w obszarze plamki żółtej.¹⁷
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe: bardzo rzadkie przypadki dławicy piersiowej, bradykardii oraz nadciśnienia tętniczego.¹⁸
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych: bardzo rzadko obserwowano krwiomocz i azotemię.¹⁹
• Zaburzenia układu rozrodczego: bardzo rzadko zgłaszano niepłodność u mężczyzn, zaburzenia erekcji oraz ginekomastię.²⁰
• Zaburzenia endokrynologiczne: często obserwowano zwiększone stężenie hormonu tyreotropowego (TSH) we krwi, przy czym nie wpływało to na poziom wolnej T4 lub wskazywało na subkliniczną niedoczynność tarczycy.²¹

Tabela działań niepożądanych Allopurinolu Medreg

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych konieczne jest rozważenie stosunku korzyści do ryzyka kontynuacji terapii allopurynolem. Szczególnie istotne jest natychmiastowe odstawienie leku w przypadku:²²

1. Zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka
2. Wielonarządowego zespołu nadwrażliwości (DRESS)
3. Ciężkich reakcji skórnych
4. Ciężkich zaburzeń hematologicznych
5. Poważnych zaburzeń funkcji wątroby

W przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości możliwe jest zastosowanie kortykosteroidów.²³

Po wystąpieniu łagodnych reakcji skórnych i ich ustąpieniu, w uzasadnionych przypadkach można rozważyć ponowne wprowadzenie leku, rozpoczynając od małej dawki i stopniowo ją zwiększając. Natomiast w przypadku jakichkolwiek poważnych reakcji nadwrażliwości, ponowne wprowadzenie allopurynolu jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkich, potencjalnie śmiertelnych powikłań.

Monitorowanie i raportowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁴

Dane kontaktowe: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, fax: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.²⁵