Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Absenor

Stosowanie preparatu Absenor (sodu walproinian) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Właściwe monitorowanie pacjenta oraz wczesne rozpoznanie objawów niepożądanych ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii.¹

Ryzyko uszkodzenia wątroby i trzustki

Podczas terapii preparatem Absenor obserwowano niezbyt częste przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby oraz rzadkie przypadki uszkodzenia trzustki. Problemy te dotyczą najczęściej niemowląt i dzieci poniżej 3. roku życia z ciężkimi napadami padaczkowymi. Szczególnie narażeni są pacjenci poddani wielolekowej terapii przeciwpadaczkowej oraz osoby z uszkodzeniem mózgu, upośledzeniem umysłowym, wrodzonymi chorobami metabolicznymi lub zwyrodnieniowymi. W tych przypadkach zaleca się stosowanie kwasu walproinowego w monoterapii i ze szczególną ostrożnością.²

Uszkodzenie wątroby występuje najczęściej w pierwszych 6 miesiącach leczenia, ze szczególnym nasileniem między 2. a 12. tygodniem terapii. U dzieci powyżej 3. roku życia, a zwłaszcza powyżej 10 lat, częstość występowania tego powikłania znacznie się zmniejsza. Należy podkreślić, że jednoczesne występowanie zapalenia wątroby i zapalenia trzustki istotnie zwiększa ryzyko zgonu.³

Objawy uszkodzenia wątroby i trzustki

Poważne lub śmiertelne uszkodzenia wątroby i/lub trzustki mogą być poprzedzone niespecyficznymi objawami o nagłym początku. Do objawów tych należą:⁴

• Nawrót, zwiększona częstość lub nasilenie napadów padaczkowych
• Zaburzenia świadomości z dezorientacją
• Niepokój ruchowy i zaburzenia ruchowe
• Niepokój fizyczny i osłabienie
• Utrata apetytu, awersja do zwykłych pokarmów, niechęć do kwasu walproinowego
• Nudności, wymioty, dolegliwości w górnej części przewodu pokarmowego
• Ospałość, senność (szczególnie w związku z uszkodzeniem wątroby)
• Częstsze występowanie krwiaków i krwotoków z nosa
• Miejscowe lub uogólnione obrzęki

Pacjenci, zwłaszcza niemowlęta i małe dzieci, wymagają ścisłego monitorowania pod kątem tych objawów. W przypadku utrzymywania się lub nasilenia powyższych zaburzeń, oprócz dokładnego badania lekarskiego, należy przeprowadzić odpowiednie badania laboratoryjne.⁵

Warto zaznaczyć, że nie we wszystkich przypadkach uszkodzenia wątroby lub trzustki morfologia krwi wykaże istotne zmiany liczby krwinek. Z tego powodu lekarz prowadzący nie powinien opierać diagnozy wyłącznie na wynikach badań krwi. Na początku leczenia stężenia enzymów wątrobowych mogą być przejściowo zwiększone, niezależnie od zaburzeń czynności wątroby, dlatego dla postawienia właściwej diagnozy istotne znaczenie ma zarówno wywiad lekarski, jak i ocena klinicznego stanu pacjenta.⁶

W przypadku jednoczesnego przyjmowania salicylanów, jako środek ostrożności, zaleca się przerwanie ich stosowania ze względu na wykorzystywanie tego samego szlaku metabolicznego, co kwas walproinowy.⁷

Metody wczesnego wykrywania uszkodzenia wątroby i/lub trzustki

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Absenor należy przeprowadzić dokładną diagnostykę, obejmującą:⁸

• Szczegółowy wywiad lekarski ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń metabolicznych, hepatopatii, chorób trzustki oraz zaburzeń krzepliwości krwi u pacjenta i w jego rodzinie
• Badanie kliniczne
• Biochemiczne badania laboratoryjne, w tym:
  • Parametry krzepnięcia: czas kefalinowy (PTT), fibrynogen, czynniki krzepnięcia krwi, INR
  • Białko całkowite
  • Morfologia krwi z liczbą trombocytów
  • Parametry wątrobowe: stężenie bilirubiny, aktywność AspAT, AlAT, GGT
  • Parametry trzustkowe: aktywność lipazy, alfa-amylazy
  • Stężenie glukozy we krwi

Schemat monitorowania w trakcie leczenia

Monitorowanie stanu pacjenta podczas terapii preparatem Absenor powinno przebiegać według następującego schematu:⁹

1. Po 4 tygodniach od rozpoczęcia leczenia – kontrolne biochemiczne badania laboratoryjne:
   • Parametry krzepliwości (INR, PTT)
   • Aktywność AspAT, AlAT
   • Stężenie bilirubiny
   • Aktywność amylazy

U dzieci bez objawów klinicznych, podczas co drugiego badania lekarskiego należy kontrolować czynniki krzepliwości, morfologię krwi z liczbą trombocytów oraz aktywność AspAT i AlAT.¹⁰

W przypadku pacjentów bez objawów klinicznych, ale z patologicznie podwyższonymi wynikami badań po 4 tygodniach leczenia, należy wykonać trzy kolejne badania kontrolne w odstępach 2-tygodniowych, a następnie raz na miesiąc do 6. miesiąca leczenia.¹¹

U nastolatków (w wieku około 15 lat i starszych) i dorosłych zaleca się comiesięczne kontrolowanie wyników badań klinicznych i parametrów laboratoryjnych w ciągu pierwszych sześciu miesięcy leczenia i zawsze przed rozpoczęciem terapii.¹²

Jeśli 12-miesięczna terapia nie wykazuje nieprawidłowości, wystarczy wykonywać lekarskie badania kontrolne 2-3 razy w ciągu roku.¹³

Informowanie pacjentów i ich rodzin

Rodzice pacjentów pediatrycznych powinni zostać poinformowani o możliwych objawach uszkodzenia wątroby i/lub trzustki oraz poproszeni o niezwłoczne poinformowanie lekarza prowadzącego o zaobserwowanych nieprawidłowościach klinicznych, niezależnie od ustalonego harmonogramu monitorowania.¹⁴

Sytuacje wymagające natychmiastowego przerwania leczenia

Należy rozważyć natychmiastowe przerwanie leczenia preparatem Absenor w następujących przypadkach:¹⁵

• Trudne do wyjaśnienia zaburzenia stanu ogólnego pacjenta
• Kliniczne objawy ze strony wątroby lub trzustki
• Skłonność do krwawienia
• 2-3-krotne zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (z objawami klinicznymi lub bez nich) – należy uwzględnić możliwość indukcji enzymów przez jednoczesne stosowanie innych leków
• Niewielkie (1,5-2-krotne) zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych przy jednoczesnym występowaniu ostrej infekcji z gorączką
• Wyraźne zaburzenia krzepliwości