Zapalenie ścięgna
Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie ścięgna (tendinitis) to stan zapalny ścięgna, charakteryzujący się bólem, tkliwością i obrzękiem w okolicy przyczepu ścięgna do kości, najczęściej wynikający z przeciążenia lub urazu. Diagnoza opiera się głównie na wywiadzie i badaniu fizykalnym, w tym ocenie zakresu ruchu, siły mięśniowej oraz testach prowokacyjnych (np. test Yergasona, Neera, Hawkinsa, Speed’a, Thompson, Finkelsteina). W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. zapalenie kaletki, zespół cieśni nadgarstka, urazy stożka rotatorów oraz choroby reumatyczne. Badania obrazowe, takie jak RTG (w celu wykluczenia złamań i obecności złogów wapnia), ultrasonografia (USG) oraz rezonans magnetyczny (MRI), wspomagają potwierdzenie rozpoznania i ocenę stopnia uszkodzenia ścięgien. USG jest szczególnie przydatne w wykrywaniu obrzęku i zmian degeneracyjnych, natomiast MRI dostarcza szczegółowych informacji o uszkodzeniach ścięgien, chrząstek i więzadeł, co jest istotne w planowaniu leczenia operacyjnego.
Diagnostyka zapalenia ścięgna
Zapalenie ścięgna (tendinitis) to stan zapalny ścięgna, który powoduje jego obrzęk i podrażnienie. Stan ten zazwyczaj występuje po powtarzającym się przeciążeniu lub kontuzji. Jeśli cierpisz na zapalenie ścięgna, odczuwasz ból i tkliwość wokół zajętego stawu, zwykle w pobliżu miejsca, gdzie ścięgno łączy się z kością. Zapalenie ścięgna może mieć charakter ostry (krótkotrwały) lub przewlekły (długotrwały).1
Badanie fizykalne
Diagnoza zapalenia ścięgna zazwyczaj opiera się na dokładnym wywiadzie medycznym i badaniu fizykalnym. W większości przypadków lekarz może zdiagnozować zapalenie ścięgna wyłącznie na podstawie badania fizykalnego.23 Podczas badania lekarz zbierze pełny wywiad medyczny i zada pytania dotyczące objawów.4
W trakcie badania fizykalnego lekarz:
- Oceni miejsce, w którym koncentruje się ból5
- Zbada tkliwość uciskową – najczęstszym izolowanym objawem klinicznym w zapaleniu ścięgna jest tkliwość w miejscu przebiegu ścięgna6
- Sprawdzi zakres ruchu stawu i siłę mięśniową7
- Może wykonać specjalistyczne testy manualne sprawdzające funkcję i stabilność ścięgien8
- Oceni obecność obrzęku, czasem z ociepleniem lub zaczerwienieniem9
W przypadku zapalenia ścięgna dwugłowego ramienia, lekarz może wykonać specjalistyczne testy prowokacyjne (np. test Yergasona, Neera, Hawkinsa czy Speed’a), jednak ze względu na to, że testy te powodują ucisk pod łukiem barkowo-kruczym, trudno jest wykluczyć jednoczesne uszkodzenia stożka rotatorów.10
Testy specjalistyczne
W niektórych przypadkach lekarz może przeprowadzić specjalistyczne testy kliniczne jako część badania fizykalnego:11
- Test Thompsona – powszechny test fizyczny, którego lekarze używają do określenia, czy ścięgno Achillesa uległo pęknięciu. Test polega na tym, że pacjent leży na brzuchu na stole do badań, z kolanami ugiętymi pod kątem 90 stopni. Jeśli stopa zgina się w dół (jak przy próbie wskazania palcami stóp), ścięgno Achillesa nie jest zerwane. Jeśli ścięgno Achillesa jest zerwane, stopa się nie porusza.12
- Test Finkelsteina – obejmuje zaciśnięcie pięści z palcami przykrywającymi kciuk, a następnie zgięcie nadgarstka w kierunku małego palca. Ból po stronie kciuka nadgarstka wskazuje na zapalenie ścięgna w okolicy nadgarstka.13
Wstrzyknięcia środka znieczulającego miejscowo mogą pomóc w dalszym różnicowaniu pochodzenia bólu barku. Roztwór środka znieczulającego miejscowo lub kortykosteroidu można wstrzyknąć do pochewki ścięgna dwugłowego, ale zastrzyk nie może dostać się do ścięgna ze względu na ryzyko pęknięcia.14
Badania obrazowe
Badania obrazowe mogą być stosowane do potwierdzenia diagnozy zapalenia ścięgna lub wykluczenia innych schorzeń, które mogą powodować objawy. Chociaż badania obrazowe nie zawsze są konieczne do zdiagnozowania zapalenia ścięgna, mogą być zalecane w przypadkach, gdy diagnoza jest niejasna lub stan pacjenta nie poprawia się po leczeniu zachowawczym.15
- Zdjęcia RTG mogą być wskazane, jeśli w wywiadzie występuje uraz, ale zazwyczaj wyniki są negatywne w przypadku tendinopatii16
- Pomaga lekarzowi uzyskać jasny obraz struktury kostnej, ale nie pokazuje ścięgien17
- Może wykluczyć inne przyczyny bólu, takie jak złamania, zmiany zwyrodnieniowe czy zapalenie stawów18
- Może uwidocznić złogi wapnia wokół ścięgna, które mogą potwierdzić diagnozę19
- Jest szybką, nieinwazyjną i przenośną metodą oceny tendinopatii20
- Wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów mięśni i ścięgien21
- Może być wykonywana pod różnymi kątami stawu22
- Dostarcza dobrych szczegółów dotyczących zajętych ścięgien i otaczających je tkanek miękkich23
- Niektóre badania wykazały, że ultrasonografia ma większą dokładność niż MRI w potwierdzaniu klinicznej diagnozy zapalenia ścięgna rzepki24
- Może łatwo wykryć obrzęk i stan zapalny w tendinitis lub przewlekłe zmiany degeneracyjne w tendinozie25
- Jest również dokładny w ocenie patologii ścięgien26
- Dostarcza bardziej szczegółowych informacji i pomaga ocenić uszkodzenia ścięgien27
- Pozwala również ocenić uszkodzenia chrząstki, nieprawidłowości kostne i uszkodzenia więzadeł, co znacznie pomaga w leczeniu pacjenta28
- Może ujawnić zmiany zwyrodnieniowe lub pęknięcia tkanek29
- Chociaż rezonans magnetyczny (MRI) nie jest konieczny do zdiagnozowania zapalenia ścięgna Achillesa, jest ważny do planowania operacji, jeśli leczenie zachowawcze nie jest skuteczne30
Inne badania diagnostyczne:
- Aspiracja stawu – może pomóc wykluczyć dnę moczanową lub infekcję31
- Badania krwi – mogą wykluczyć cukrzycę lub reumatoidalne zapalenie stawów32
- W rzadkich przypadkach, gdy zapalenie ścięgna może być spowodowane infekcją, lekarz może zlecić badania krwi lub pobrać próbkę płynu z zapalnego obszaru, aby wykluczyć infekcję33
- Elektromiografia – jeśli pacjent wykazuje słabość barku i ból z nienaruszonym stożkiem rotatorów i obrąbkiem, należy wykonać elektromiografię, aby wykluczyć neuropatię34
Różnicowanie diagnozy
Diagnoza różnicowa zapalenia ścięgna obejmuje:35
- Ostry zespół ciasnoty przedziałów
- Uraz stawu skokowego
- Zapalenie kaletki maziowej
- Zespół cieśni nadgarstka
- Dna moczanowa i pseudodna
- Infekcje ręki
- Reaktywne zapalenie stawów
- Reumatoidalne zapalenie stawów
- Uszkodzenia stożka rotatorów
- Urazy tkanek miękkich kolana
Ważne jest, aby odróżnić zapalenie ścięgna (tendinitis) od tendinozy. Zapalenie ścięgna występuje, gdy ścięgno ulega stanowi zapalnemu, co powoduje ból i sztywność. Jest ono zwykle spowodowane nadużywaniem ścięgna lub urazem. Tendinoza natomiast to zwyrodnienie ścięgna, które staje się pogrubiałe i zbliznowacone, co może być spowodowane starzeniem się, nadużywaniem, urazem lub chorobą zwyrodnieniową stawów.36
Tendinitis vs. Tendinosis
Przy różnicowaniu diagnozy warto pamiętać, że:
- Termin „tendinitis” może być mylący, ponieważ stan zapalny nie jest często obserwowany w badaniu histopatologicznym37
- W badaniach patologiczno-anatomicznych nie zaobserwowano wyraźnie rzeczywistego zapalenia tkanki ścięgna zgodnego z tendinitis38
- Według niektórych badań, diagnoza zapalenia ścięgna powinna być stosowana tylko w bardzo ostrych przypadkach. Wszystkie przypadki przewlekłe należy leczyć z prawidłową diagnozą tendinozy, czyli zwyrodnienia włókien ścięgna39
Diagnoza specyficznych rodzajów zapalenia ścięgna
Zapalenie ścięgna Achillesa
Zapalenie ścięgna Achillesa (Achilles tendinitis) to częste schorzenie, które występuje, gdy duże ścięgno biegnące w dół tylnej części dolnej kończyny zostaje podrażnione i objęte stanem zapalnym.40
Przy diagnozie zapalenia ścięgna Achillesa:
- Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne, aby sprawdzić objawy, takie jak obrzęk, ból w tylnej części pięty i ograniczony zakres ruchu stawu skokowego41
- Często stosowany jest test Thompsona do określenia, czy ścięgno Achillesa uległo pęknięciu42
- Zdjęcia RTG zazwyczaj nie są potrzebne do zdiagnozowania zapalenia ścięgna Achillesa. Mogą być zlecone, aby wykluczyć przyczyny bólu związane z kośćmi, takie jak ostrogi kostne na pięcie lub złamania przeciążeniowe43
Zapalenie ścięgna stawu barkowego
Zapalenie ścięgna barku to stan zapalny stożka rotatorów i/lub ścięgna bicepsa.44
Przy diagnozie zapalenia ścięgna barku:
- Lekarz zbada bark, sprawdzając tkliwość w miejscu, gdzie zlokalizowany jest ból oraz jak wpływa on na zakres ruchu i siłę45
- Może zlecić badania obrazowe, aby potwierdzić diagnozę lub wykluczyć inne możliwe problemy46
- Zdjęcie RTG może pomóc lekarzowi zidentyfikować ostrogi kostne lub zapalenie stawów47
- Dodatkowo może zostać zlecone badanie MRI lub USG, aby sprawdzić, czy nie ma pęknięć w ścięgnie stożka rotatorów48
Zapalenie ścięgna nadgarstka i ręki
Zapalenie ścięgna nadgarstka i ręki może prowadzić do osłabienia, stanu zapalnego, obrzęku i bólu w dłoni lub nadgarstku.49
Przy diagnozie zapalenia ścięgna nadgarstka i ręki:
- Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne i przegląd historii medycznej50
- Może wykonać test Finkelsteina – obejmuje on zaciśnięcie pięści z palcami przykrywającymi kciuk, a następnie zgięcie nadgarstka w kierunku małego palca. Ból po stronie kciuka nadgarstka wskazuje na zapalenie ścięgna w okolicy nadgarstka51
- Ultrasonografia może być wykonana pod różnymi kątami nadgarstka, dostarczając przydatnych informacji o dotkniętych ścięgnach i otaczających je tkankach miękkich52
- MRI nadgarstka jest wykonywane, gdy lekarz chce ocenić ścięgna oraz otaczające je struktury, takie jak kości i chrząstki53
Wnioski diagnostyczne
Wczesna diagnoza zapalenia ścięgna pozwala lekarzom rozpocząć leczenie, zanim wystąpią poważne uszkodzenia.54 Większość ludzi zdiagnozowanych z zapaleniem ścięgna ma doskonałe rokowanie po leczeniu i odpoczynku, jednak powrót do zdrowia może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od ciężkości urazu.55
Czas powrotu do zdrowia zależy od rodzaju zapalenia ścięgna:
- Powrót do zdrowia po ostrym zapaleniu ścięgna (tendinitis) trwa tylko kilka dni do tygodni56
- Powrót do zdrowia po przewlekłym zapaleniu ścięgna może trwać do sześciu tygodni57
- Powrót do zdrowia po tendinozie może trwać znacznie dłużej – od dwóch do sześciu miesięcy58
Należy uzyskać konkretną diagnozę, ponieważ tendinitis i tendinoza to nie to samo. Zrozumienie, z czym mamy do czynienia, pomoże zrozumieć plan leczenia i czego oczekiwać podczas rekonwalescencji.59
Najlepszym sposobem na przyspieszenie czasu gojenia jest odpoczynek i stosowanie się do zaleceń lekarza dotyczących odpoczynku i ćwiczeń, aby zapewnić sprawną rekonwalescencję.60
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.