Zapalenie ścięgna
Epidemiologia
Tendinopatia stanowi istotny problem zdrowotny, dotykający 2-5% populacji ogólnej oraz znaczną część sportowców, z chorobowością zapalenia ścięgna kończyn dolnych wynoszącą 11,83/1000 osobolat i zapadalnością 10,52/1000 osobolat. W 2020 roku w siedmiu głównych rynkach (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Japonia) odnotowano ponad 29 milionów przypadków, z najwyższą liczbą w USA (11,9 mln). Tendinopatia Achillesa najczęściej dotyczy osób w wieku 30-50 lat, a tendinopatia rzepki jest dwukrotnie częstsza u sportowców powyżej 18 roku życia (21,3%) niż u młodszych. Zapadalność na zerwanie ścięgna Achillesa wynosi od 80 do 90 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, z roczną zapadalnością w Ontario wzrastającą z 18,0 do 29,3/100 000 osobolat w latach 2003-2013, szczególnie u mężczyzn w wieku 40-49 lat (46,0/100 000 osobolat). Tendinopatia rzepki u sportowców może sięgać do 45% w siatkówce, a zapalenie ścięgna nadgrzebieniowego dotyka do 50% osób w wieku 80 lat i starszych.
- Epidemiologia zapalenia ścięgna
- Występowanie w populacji ogólnej
- Zapalenie ścięgna w różnych grupach wiekowych
- Różnice płciowe w występowaniu zapalenia ścięgna
- Zapalenie ścięgna wśród sportowców
- Specyficzne rodzaje tendinopatii i ich epidemiologia
- Trendy i koszty związane z zapaleniem ścięgna
- Czynniki ryzyka zapalenia ścięgna
- Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym zapalenia ścięgna
- Znaczenie dla zdrowia publicznego
- Implikacje dla przyszłych badań i praktyki klinicznej
Epidemiologia zapalenia ścięgna
Zapalenie ścięgna (tendinopathy) stanowi istotny problem zdrowotny dotykający znaczącą część populacji ogólnej oraz sportowców. Dane epidemiologiczne na temat zapalenia ścięgna są ograniczone, a wiele przypadków pozostaje niezgłoszonych lub jest niedokładnie monitorowanych. Jednak dostępne statystyki wskazują na rosnącą częstość występowania tego schorzenia, co powoduje znaczne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej12.
Występowanie w populacji ogólnej
Rozpowszechnienie zapalenia ścięgna w populacji ogólnej szacuje się na 2-5%3. Badania przeprowadzone w holenderskiej populacji podstawowej opieki zdrowotnej wykazały, że chorobowość zapalenia ścięgna kończyn dolnych wynosi 11,83 na 1000 osobolat, a zapadalność 10,52 na 1000 osobolat45. W przypadku tendinopatii rzepki w populacji ogólnej chorobowość waha się od 1,1 do 1,6 na 1000 osobolat, a zapadalność od 0,5 do 1,6 na 1000 osobolat6.
Według danych z DelveInsight, całkowita liczba przypadków zapadalności na zapalenie ścięgna w 2020 roku w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wyniosła ponad 29 milionów7. Stany Zjednoczone miały najwyższą liczbę przypadków, szacowaną na 11,9 miliona w 2020 roku7. Wśród krajów europejskich Francja odnotowała najwyższą liczbę przypadków zapadalności wynoszącą 4,45 miliona, podczas gdy Japonia zarejestrowała około 4,97 miliona przypadków7.
Globalne badania szacują, że całkowita liczba zerwań ścięgien na świecie wynosi od 80 do 90 przypadków na 100 000 mieszkańców, co przekłada się na 6-7 milionów przypadków rocznie8.
Zapalenie ścięgna w różnych grupach wiekowych
Osoby w średnim wieku są najbardziej podatne na rozwój tendinopatii1. Większość przypadków zapalenia ścięgna Achillesa występuje u osób w wieku 30-50 lat910. Badania wskazują również, że zapalenie ścięgna rzepki jest dwukrotnie częstsze u sportowców powyżej 18 roku życia (21,3%) w porównaniu do młodszych sportowców (10,1%)1112.
W przypadku zapalenia ścięgna stożka rotatorów występowanie wzrasta wraz z wiekiem – dotyka około 9,7% osób poniżej 20 roku życia, 50% osób w wieku 60 lat i 62% osób w wieku 80 lat i starszych9. Inne badania wskazują, że tendinopatia stożka rotatorów dotyka około 13% osób w wieku 50 lat, 25% osób w wieku 60 lat i 50% osób w wieku 80 lat13.
U dzieci i młodzieży zapalenie ścięgna zwiększa się z wiekiem i w okresie dojrzewania, przy czym może być nieco częstsze u dziewcząt14.
Różnice płciowe w występowaniu zapalenia ścięgna
Według szacunków DelveInsight, mężczyźni są bardziej narażeni na tendinopatię w porównaniu do kobiet15. W 2022 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano około 8,5 miliona przypadków u mężczyzn i 3,6 miliona przypadków u kobiet1516.
W przypadku zerwania ścięgna Achillesa, większość pacjentów (83%) stanowią mężczyźni, przy czym mężczyźni są znacznie młodsi (średnia wieku 44,4 lat) niż kobiety (średnia wieku 50 lat) w momencie doznania urazu17.
Interesujące jest, że w przypadku tendinopatii rzepki nie ma istotnej różnicy w rozpowszechnieniu między mężczyznami a kobietami w populacji ogólnej6. Jednak wśród sportowców, tendinopatia rzepki wydaje się dotykać mężczyzn w większym stopniu niż kobiety. Wśród sportowców rekreacyjnych, rozpowszechnienie u mężczyzn i kobiet wynosi odpowiednio 10% i 6%, a w sporcie wyczynowym odpowiednio 14% i 6%6.
Zapalenie ścięgna wśród sportowców
Sportowcy są szczególnie narażeni na zapalenie ścięgna, które stanowi około 50% wszystkich kontuzji sportowych18. Chorobowość zapalenia ścięgna w populacji sportowej wynosi średnio 18,3%, podczas gdy w populacji ogólnej tylko 0,1%1112.
Rozpowszechnienie tendinopatii różni się znacznie w zależności od uprawianej dyscypliny sportowej:1219
- Siatkówka: 24,8-45% sportowców1219
- Koszykówka: 20,8-32% sportowców129
- Piłka nożna: 6,1% sportowców12, z zapadalością na tendinopatię rzepki wynoszącą 0,12 urazów/1000 godzin i częstością występowania w sezonie 2,4%20
- Rugby: 9-13% zawodników1921
W sporcie wyczynowym zaobserwowano znaczący wzrost częstości występowania tendinopatii rzepki: do 45% u siatkarzy, 15% u piłkarzy ręcznych i 32% u koszykarzy21.
Z kolei zapalenie ścięgna nadgrzebieniowego jest częstą przyczyną bólu barku u sportowców wykonujących rzuty i ruchy nad głową. Od 23% do 38% pływaków doświadcza urazów barku w okresie 1 roku, a 23% siatkarzy cierpi na ból dominującego barku w trakcie sezonu22.
Specyficzne rodzaje tendinopatii i ich epidemiologia
Zapalenie ścięgna Achillesa
Urazy ścięgna Achillesa mogą stanowić 20% wszystkich urazów ścięgien, przy czym zerwania występują u około 1% mężczyzn w wieku 30-50 lat, 52% byłych elitarnych biegaczy, 5,9% osób prowadzących siedzący tryb życia, 24% sportowców wyczynowych i 18% sportowców poniżej 45 roku życia9.
Badania wskazują na wzrost zapadalności na zerwanie ścięgna Achillesa, przy czym najbardziej znaczący wzrost obserwuje się w grupie wiekowej 40-59 lat23. Zapadalność na zerwanie ścięgna Achillesa zgłaszana na oddziałach ratunkowych w Anglii wynosi 8 na 100 000 osób rocznie24.
W badaniu przeprowadzonym w Ontario w Kanadzie, roczny wskaźnik zapadalności na ostre zerwanie ścięgna Achillesa wzrósł z 18,0 do 29,3 na 100 000 osobolat między 2003 a 2013 rokiem. Najwyższy średni wskaźnik zapadalności odnotowano wśród mężczyzn w wieku 40-49 lat (46,0/100 000 osobolat)25.
Większość (68%) zerwań ścięgna Achillesa występuje podczas uprawiania sportu, szczególnie u pacjentów poniżej 55 roku życia, u których 77% zerwań jest związanych ze sportem. Dla porównania, u osób w wieku 55 lat lub starszych, 41% zerwań jest związanych ze sportem26.
Zapalenie ścięgna rzepki
Tendinopatia rzepki (skok kolana) dotyka od 6,1% do 45% sportowców w zależności od dyscypliny12. Zapadalność może sięgać do 20% wśród sportowców wykonujących skoki27.
W badaniu przeprowadzonym wśród elitarnych piłkarzy płci męskiej, zidentyfikowano 139 urazów ścięgna rzepki (1,5% wszystkich urazów) z zapadalności wynoszącą 0,12 urazów/1000 godzin i częstością występowania w sezonie 2,4%. Większość urazów (60%) była minimalna do łagodnej (8 dni nieobecności), a 19% stanowiły nawracające dolegliwości20.
Zapalenie ścięgna w obrębie stawu barkowego
Zapadalność na tendinopatię stożka rotatorów waha się od 0,3% do 5,5%, a roczna chorobowość od 0,5% do 7,4%28. Zwapniająca tendinopatia barku charakteryzuje się osadzaniem kryształów hydroksyapatytu wapnia w ścięgnistej części stożka rotatorów, z częstością występowania sięgającą 7,8% w bezobjawowych barkach i do 42,5% w objawowych barkach29.
Inne rodzaje zapalenia ścięgna
Zapalenie nadkłykcia bocznego (łokieć tenisisty) dotyka od 4 do 7 na tysiąc osób w ciągu życia9. Jest to najczęstsza tendinopatia w kończynach górnych18.
Tendinopatia ścięgna dwugłowego ramienia jest obserwowana w różnych dyscyplinach sportowych, w tym podnoszeniu ciężarów, tenisie, sportach wózkarskich (i ogólnym korzystaniu z wózka inwalidzkiego), krykiecie, baseballu, kajakarstwie i innych sportach, gdzie wykonywane są czynności nad głową. Zwyrodnieniowa tendinoza i zerwanie ścięgna dwugłowego ramienia są zwykle obserwowane u starszych pacjentów, natomiast izolowana tendinopatia często występuje u młodych lub w średnim wieku pacjentów, jednak dokładna zapadalność jest nieznana30.
Trendy i koszty związane z zapaleniem ścięgna
Badania wskazują na rosnącą częstość występowania zapalenia ścięgna. W badaniu przeprowadzonym w Nowej Zelandii w latach 2010-2016, całkowita liczba roszczeń związanych z urazami ścięgien i więzadeł wyniosła 1 112 077, z całkowitym kosztem przekraczającym 1,4 miliarda dolarów nowozelandzkich. W tym okresie odnotowano 16,2% wzrost liczby roszczeń i 40% wzrost całkowitych kosztów tych urazów231.
Prognozuje się, że rynek leczenia tendinopatii w siedmiu głównych rynkach będzie rósł w tempie 2,9% w okresie badania (2018-2030)32. Według DelveInsight, Stany Zjednoczone mają największą pulę pacjentów z zapaleniem ścięgna i stanowią największy rynek jego leczenia33.
Czynniki ryzyka zapalenia ścięgna
Zidentyfikowano liczne czynniki ryzyka rozwoju zapalenia ścięgna:1710
- Wiek – osoby w średnim wieku są bardziej podatne1
- Płeć – mężczyźni są bardziej narażeni na niektóre rodzaje tendinopatii15
- Aktywność sportowa – szczególnie sporty wymagające skoków, biegania, przyspieszania-zwalniania10
- Zwiększone obciążenie mechaniczne – powtarzalne ruchy lub nieprawidłowe wzorce obciążenia19
- Grupa krwi O17
- Stosowanie antybiotyków z grupy chinolonów17
- Miejscowe iniekcje kortykosteroidów17
- Stosowanie steroidów anabolicznych17
- Zwiększona masa ciała20
- Duża ekspozycja na wysiłek20
- Słaba elastyczność mięśni czworogłowych i kulszowo-goleniowych27
W badaniu biegaczy długodystansowych zidentyfikowano również nowe niezależne czynniki ryzyka zapalenia ścięgna Achillesa o początku stopniowym, takie jak: dłuższy staż jako biegacz rekreacyjny, wyższy złożony wynik chorób przewlekłych oraz historia alergii34.
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym zapalenia ścięgna
Pomimo rosnącego znaczenia tendinopatii jako problemu zdrowotnego, istnieją znaczące wyzwania w jej nadzorze epidemiologicznym:4
- Ograniczone dane na temat demografii i zapadalności w różnych populacjach9
- Wiele przypadków pozostaje niezgłoszonych9
- Zgłoszone przypadki są często słabo monitorowane i opisywane9
- Różnice w metodach diagnostycznych wpływające na zgłaszane wskaźniki rozpowszechnienia11
- Łączenie różnych typów tendinopatii w badaniach (zerwania, urazy przeciążeniowe, rozpoznania anatomiczne)9
- Brak świadomości biologii i klinicznego znaczenia choroby, co może ograniczać właściwą diagnozę, prowadząc do opóźnionej diagnozy i błędnej diagnozy32
Jednym z kluczowych problemów w badaniach epidemiologicznych tendinopatii jest różnorodność metod diagnostycznych. Badania wykazały, że wyższe wartości rozpowszechnienia były znajdowane, gdy diagnozy tendinopatii rzepki były stawiane przy użyciu wyników zgłaszanych przez pacjentów w porównaniu do ocen klinicznych11.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Zapalenie ścięgna stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego ze względu na:2818
- Wysoką częstość występowania – urazy ścięgien i wynikające z nich tendinopatie są odpowiedzialne za do 30% konsultacji u lekarzy sportowych i innych specjalistów zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego28
- Znaczne koszty ekonomiczne i obciążenie systemów opieki zdrowotnej2
- Wpływ na jakość życia pacjentów11
- Rosnącą częstość występowania w krajach rozwiniętych w wyniku większego zaangażowania w aktywności rekreacyjne i starzejącej się populacji32
Zapalenie ścięgna może prowadzić do przewlekłej niepełnosprawności, zerwania ścięgna i zapalenia torebki stawowej (np. zamrożonego barku)1. Około 5% pacjentów z tendinopatią ścięgna Achillesa będzie cierpieć na zerwanie ścięgna Achillesa35.
Warto zauważyć, że zapalenie ścięgna staje się coraz bardziej powszechne nie tylko wśród sportowców, ale także w populacjach nieuprawiających sportu i prowadzących siedzący tryb życia28. Na przykład, większość pacjentów z tendinopatią ścięgna Achillesa w badaniu opartym na populacji ogólnej nie wiązała swojego stanu z aktywnością sportową28.
Implikacje dla przyszłych badań i praktyki klinicznej
Rosnące obciążenie zdrowotne i ekonomiczne związane z zapaleniem ścięgna podkreśla pilną potrzebę:3119
- Wieloaspektowych interwencji mających na celu zmniejszenie częstości występowania i poprawę wyników klinicznych urazów ścięgien2
- Lepszego zrozumienia biologii i patofizjologii tendinopatii19
- Opracowania skuteczniejszych strategii profilaktycznych5
- Poprawy metod diagnostycznych i algorytmów leczenia36
- Przeprowadzenia rzetelnych i aktualnych badań epidemiologicznych w celu lepszego zrozumienia wpływu tendinopatii i wspierania działań zapobiegawczych11
Tendinopatia jako powszechny i uciążliwy stan zasługuje na wyższe miejsce w programie badań nad układem ruchu w celu opracowania skuteczniejszych interwencji zapobiegawczych5. Nowe dane pochodzące z badań podstawowych i translacyjnych wraz z dobrze zaprojektowanymi badaniami klinicznymi zwiększą nasze zrozumienie pochodzenia tendinopatii i identyfikację lepszych opcji leczenia19.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.