Polipy żołądka
Epidemiologia
Polipy żołądka to patologiczne wyniosłości błony śluzowej, których częstość występowania w populacji wynosi od 0,4% (badania autopsyjne) do około 6% (badania endoskopowe). Dominują trzy główne typy: polipy gruczołów dna żołądka (37-77%), polipy hiperplastyczne (17-42%) oraz polipy gruczolakowate (0,5-10%). W krajach zachodnich przeważają polipy gruczołów dna, co wiąże się z powszechnym stosowaniem inhibitorów pompy protonowej (PPI) i niższą częstością zakażenia Helicobacter pylori, natomiast w regionach o wysokiej częstości zakażenia H. pylori częściej występują polipy hiperplastyczne i gruczolakowate. Polipy są najczęściej bezobjawowe (>90%), ale większe zmiany mogą powodować krwawienia, niedokrwistość czy niedrożność odźwiernika. U pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP) polipy żołądka występują częściej, z istotnym ryzykiem dysplazji (42% polipów gruczołów dna) i transformacji nowotworowej, co wymaga specyficznego nadzoru endoskopowego rozpoczynającego się już w wieku 18-30 lat.
- Epidemiologia polipów żołądka
- Polipy żołądka w zespołach polipowatości
- Zarządzanie nadzorem i badania przesiewowe
- Zalecenia dotyczące nadzoru w zależności od typu polipów
- Czynniki ryzyka wpływające na strategię nadzoru
- Znaczenie badania kolonoskopowego u pacjentów z polipami żołądka
- Wnioski i rekomendacje dotyczące nadzoru
Epidemiologia polipów żołądka
Polipy żołądka są zmianami patologicznymi występującymi w postaci wyniosłości błony śluzowej ponad powierzchnię ściany żołądka. Częstość występowania polipów żołądka waha się w różnych populacjach od 0,4% w badaniach autopsyjnych do około 6% w badaniach endoskopowych w Stanach Zjednoczonych 123. Istnieją jednak znaczne różnice w raportowanej częstości występowania, z niższymi wskaźnikami w niektórych krajach – na przykład w jednym z badań polipy żołądka wykryto tylko u 0,46% pacjentów poddanych endoskopii 4. Liczby te mogą być niedoszacowane, ponieważ w rutynowej praktyce klinicznej nie wszystkie polipy są usuwane i badane histopatologicznie 5. Częstość występowania polipów żołądka rośnie wraz z wiekiem, z przewagą u osób w wieku 60-75 lat 67.
Większość polipów żołądka jest wykrywana przypadkowo podczas badań endoskopowych wykonywanych z innych przyczyn, ponieważ ponad 90% z nich jest bezobjawowych 89. Duże polipy mogą jednak powodować objawy takie jak krwawienie, niedokrwistość, ból brzucha lub niedrożność odźwiernika 1011.
Typy polipów i ich rozpowszechnienie
Rozpowszechnienie różnych typów polipów żołądka zmieniło się znacząco w ostatnich dekadach, zwłaszcza w krajach zachodnich. Główne typy polipów żołądka to:
- Polipy gruczołów dna żołądka (fundic gland polyps, FGP) – obecnie najczęstszy typ w krajach zachodnich (37-77% wszystkich polipów żołądka), zwłaszcza u kobiet w średnim wieku 121314
- Polipy hiperplastyczne – drugi pod względem częstości typ (17-42% przypadków), częściej występujący w regionach z wysoką częstością zakażenia Helicobacter pylori 1516
- Polipy gruczolakowate (adenomatous) – stanowią 0,5-1% polipów żołądka w krajach zachodnich, ale nawet do 10% w krajach azjatyckich 1718
Częstość występowania poszczególnych typów polipów różni się w zależności od regionu geograficznego, co wiąże się głównie z różnicami w częstości występowania zakażenia H. pylori oraz stosowania inhibitorów pompy protonowej (PPI) 1920. W krajach zachodnich, gdzie częstość zakażenia H. pylori jest mniejsza, a stosowanie PPI powszechne, dominują polipy gruczołów dna żołądka. Natomiast w regionach o wysokiej częstości zakażenia H. pylori częściej występują polipy hiperplastyczne i gruczolakowate 21.
Lokalizacja polipów w żołądku również różni się w zależności od ich typu. Polipy gruczołów dna żołądka występują głównie w dnie i trzonie żołądka, podczas gdy polipy hiperplastyczne mogą być zlokalizowane w różnych częściach żołądka 2223.
Zmiany epidemiologiczne w czasie
W ostatnich dekadach zaobserwowano istotne zmiany w epidemiologii polipów żołądka, zwłaszcza w krajach zachodnich. Częstość występowania polipów żołądka wzrosła, co przypisuje się powszechnemu stosowaniu gastroskopii oraz zwiększonemu użyciu inhibitorów pompy protonowej 2425. Zaobserwowano także zmiany w względnej częstości występowania poszczególnych typów polipów:
- Wzrost częstości występowania polipów gruczołów dna żołądka, co wiąże się głównie z powszechnym stosowaniem PPI 26
- Spadek częstości występowania polipów hiperplastycznych, co koreluje ze zmniejszeniem częstości zakażenia H. pylori 2728
- Zmiana lokalizacji polipów – przesunięcie z przewagą z antrum w kierunku dna i trzonu żołądka, co jest konsekwencją wzrostu częstości FGP 29
Zmiany te mogą mieć istotne znaczenie kliniczne, ponieważ różne typy polipów wiążą się z różnym ryzykiem transformacji nowotworowej 30.
Polipy żołądka w zespołach polipowatości
Epidemiologia polipów żołądka u pacjentów z zespołami polipowatości, zwłaszcza z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP), różni się znacząco od populacji ogólnej 31. U pacjentów z FAP polipy żołądka występują znacznie częściej, a ich profil histologiczny i potencjał złośliwy są odmienne.
W badaniu retrospektywnym dotyczącym rozkładu polipów żołądka u pacjentów z FAP stwierdzono 32:
- 68% stanowiły polipy gruczołów dna żołądka
- 20% polipy hiperplastyczne
- 15% polipy gruczolakowate, z których 10% zawierało dysplazję wysokiego stopnia
Dysplazja wysokiego stopnia została zidentyfikowana we wszystkich typach polipów, a u 2 osób z dysplazją wysokiego stopnia rozwinął się rak żołądka. Jednak 8 pacjentów objętych nadzorem przez ponad 5 lat nie wykazało progresji 33.
Polipy gruczołów dna żołądka występowały u 88% pacjentów z FAP w badanej populacji, a dysplazja była obecna w 42% tych polipów 34. W badaniu pediatrycznej kohorty FAP, polipy gruczołów dna z dysplazją niskiego stopnia zidentyfikowano u 42% pacjentów podczas endoskopii przesiewowej 35.
Polipy gruczolakowate żołądka stwierdza się u 10% pacjentów z FAP w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej oraz u 36-50% w Azji 36. Opisywano przypadki pacjentów z FAP, u których rozwinął się rak żołądka już w wieku 16 lat, a ogólna zapadalność na gruczolakoraka żołądka w tej populacji wynosi około 1,3% 37.
Nadzór endoskopowy w zespołach polipowatości
Ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju raka żołądka u pacjentów z FAP, zaleca się specyficzne protokoły nadzoru endoskopowego 3839:
- Rozpoczęcie nadzoru endoskopowego w wieku 30 lat lub wcześniej (18 lat) w zależności od zespołu polipowatości 4041
- Powtarzanie badań co 2-3 lata (w przypadku FAP) 4243
- Biopsja co najmniej 5 polipów i usunięcie wszystkich polipów o średnicy ≥1 cm 44
- Szczególnie intensywny nadzór u pacjentów z „dywanowymi” polipami lub licznymi wzgórzami polipów 45
Taki intensywny nadzór endoskopowy pozwala na wczesne wykrycie raka żołądka, co znacząco poprawia rokowanie 46.
Zarządzanie nadzorem i badania przesiewowe
Zarządzanie nadzorem endoskopowym u pacjentów z polipami żołądka zależy od wielu czynników, w tym typu histologicznego polipów, obecności dysplazji, wielkości i liczby polipów oraz współistniejących czynników ryzyka 47.
Zalecenia dotyczące nadzoru w zależności od typu polipów
Polipy gruczołów dna żołądka (FGP):
- Polipy sporadyczne bez dysplazji – nie wymagają rutynowego nadzoru endoskopowego 4849
- Polipy liczne (>20) lub duże (>1 cm) – należy rozważyć odstawienie inhibitorów pompy protonowej 50
- Polipy związane z FAP – nadzór endoskopowy co 2-3 lata ze względu na zwiększone ryzyko dysplazji 5152
Polipy hiperplastyczne:
- Wszystkie polipy >5-10 mm powinny być usunięte ze względu na ryzyko transformacji nowotworowej (0,6-8,6%) 5354
- W przypadku współistniejącego zakażenia H. pylori zaleca się jego eradykację, co może prowadzić do regresji polipów 5556
- Rutynowy nadzór endoskopowy zwykle nie jest zalecany po usunięciu polipów bez dysplazji 57
Polipy gruczolakowate:
- Ze względu na wysokie ryzyko transformacji nowotworowej zaleca się całkowite usunięcie wszystkich polipów gruczolakowatych 5859
- Nadzór endoskopowy po resekcji: 6 miesięcy w przypadku niecałkowitej resekcji lub dysplazji wysokiego stopnia, 1 rok dla wszystkich innych polipów 606162
| Typ polipa | Częstość występowania | Ryzyko złośliwienia | Zalecenia dotyczące nadzoru |
|---|---|---|---|
| Polipy gruczołów dna żołądka (sporadyczne) | 37-77% wszystkich polipów żołądka | Bardzo niskie | Nie wymaga rutynowego nadzoru |
| Polipy gruczołów dna żołądka (w FAP) | 68-88% polipów w FAP | Umiarkowane (dysplazja w 42%) | Nadzór co 2-3 lata |
| Polipy hiperplastyczne | 17-42% wszystkich polipów żołądka | Niskie (0,6-8,6%) | Usunięcie polipów >5-10 mm, eradykacja H. pylori |
| Polipy gruczolakowate | 0,5-10% wszystkich polipów żołądka | Wysokie | Całkowite usunięcie, nadzór po 6-12 miesiącach |
Czynniki ryzyka wpływające na strategię nadzoru
Oprócz typu histologicznego polipów, na strategię nadzoru wpływają również inne czynniki ryzyka 63:
- Wielkość polipa – polipy większe (>1 cm) wiążą się z wyższym ryzykiem transformacji nowotworowej 6465
- Liczba polipów – liczne polipy (>20) mogą wymagać bardziej intensywnego nadzoru 66
- Obecność zakażenia H. pylori – zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka u pacjentów z polipami hiperplastycznymi 6768
- Współistniejące zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka – istotny czynnik ryzyka rozwoju raka żołądka 69
- Metaplazja jelitowa – wymaga nadzoru co 3 lata, jeśli występuje zarówno w antrum, jak i w trzonie żołądka 70
Europejskie Towarzystwo Endoskopii Przewodu Pokarmowego (ESGE) nie zaleca rutynowego nadzoru endoskopowego u pacjentów z 71:
- Metaplazją jelitową ograniczoną do antrum, chyba że występują dodatkowe czynniki ryzyka
- Polipami gruczołów dna żołądka bez podejrzanych cech endoskopowych lub zespołów dziedzicznych
- U pacjentów powyżej 80 roku życia z przewidywaną długością życia poniżej 10 lat
Znaczenie badania kolonoskopowego u pacjentów z polipami żołądka
Badania wskazują na istotny związek między występowaniem polipów żołądka a zwiększonym ryzykiem gruczolaków jelita grubego, zwłaszcza zaawansowanych gruczolaków 7273. W dużym prospektywnym badaniu przekrojowym u pacjentów z polipami żołądka stwierdzono 74:
- Znacznie wyższą częstość występowania gruczolaków jelita grubego (29,7%) w porównaniu z grupą kontrolną (17,1%)
- Wyższą częstość występowania zaawansowanych gruczolaków jelita grubego (10,0% vs 4,5%)
- Zwiększone ryzyko gruczolaków jelita grubego u pacjentów z polipami żołądka powyżej 40 roku życia
Na podstawie tych danych, zaleca się rozważenie kolonoskopii przesiewowej u pacjentów obu płci powyżej 40 roku życia z polipami żołądka 75.
Wnioski i rekomendacje dotyczące nadzoru
Odpowiedni nadzór endoskopowy pacjentów z polipami żołądka jest kluczowy dla wczesnego wykrycia i prewencji raka żołądka. Na podstawie dostępnych danych można sformułować następujące rekomendacje 767778:
- Wszystkie polipy żołądka powinny być dokładnie udokumentowane pod względem liczby, lokalizacji i wielkości 79
- Polipy inne niż polipy gruczołów dna żołądka powinny być poddane biopsji lub usunięte w celu oceny histopatologicznej 8081
- W przypadku licznych polipów hiperplastycznych lub gruczolakowatych należy zbadać otaczającą błonę śluzową żołądka pod kątem współistniejącej neoplazji 82
- U pacjentów z polipami hiperplastycznymi należy wykonać badanie w kierunku zakażenia H. pylori i w razie jego stwierdzenia, zastosować eradykację 83
- Nadzór endoskopowy po usunięciu polipów dysplastycznych lub gruczolakowatych powinien być przeprowadzony po roku 8485
- U pacjentów z zespołami polipowatości należy stosować specyficzne protokoły nadzoru w zależności od zespołu 8687
Mimo rosnącej wiedzy na temat polipów żołądka, nadal brakuje jednoznacznych, opartych na dowodach wytycznych dotyczących optymalnych interwałów nadzoru endoskopowego. Dlatego też decyzje dotyczące nadzoru powinny być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem typu histologicznego polipów, ich wielkości i liczby, obecności dysplazji oraz współistniejących czynników ryzyka 8889.
Należy również pamiętać, że wraz ze zmianami epidemiologicznymi w występowaniu różnych typów polipów żołądka oraz pojawianiem się nowych danych naukowych, zalecenia dotyczące nadzoru będą ewoluować 9091.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.