Katar sienny
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) to przewlekła choroba alergiczna objawiająca się kichaniem, wodnistym wyciekiem z nosa, swędzeniem oraz łzawieniem oczu. Leczenie opiera się na unikaniu alergenów oraz stosowaniu leków takich jak kortykosteroidy donosowe i leki przeciwhistaminowe, które łagodzą objawy i poprawiają komfort życia. Istotne jest również regularne płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej oraz edukacja pacjenta w zakresie prawidłowego stosowania terapii. W cięższych przypadkach możliwe jest zastosowanie immunoterapii alergenowej, która może zmodyfikować przebieg choroby i zmniejszyć nasilenie objawów.
-
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) to przewlekła choroba alergiczna, charakteryzująca się zapaleniem błony śluzowej nosa w odpowiedzi na alergeny powietrzne, dotykająca około 18% populacji w krajach rozwiniętych. Objawy obejmują wodnistą wydzielinę z nosa, przekrwienie, kichanie, świąd oraz łzawienie oczu, a także zmęczenie i zaburzenia snu. Diagnostyka różnicowa uwzględnia odróżnienie od infekcji górnych dróg oddechowych, zwracając uwagę na brak gorączki i przewlekły charakter objawów. Kompleksowa ocena pielęgniarska obejmuje szczegółowy wywiad, identyfikację czynników wywołujących, monitorowanie objawów oraz ocenę skuteczności leczenia, ze szczególnym uwzględnieniem współistniejącej astmy i ryzyka powikłań, takich jak przewlekłe zapalenie zatok czy astma burzowa. Kluczowe jest także rozpoznanie i edukacja pacjenta w zakresie samoopieki oraz prawidłowego stosowania leków, w tym kortykosteroidów donosowych, leków przeciwhistaminowych, obkurczających naczyń i innych środków farmakologicznych.
Opieka pielęgniarska powinna koncentrować się na zmniejszeniu objawów, identyfikacji i ograniczeniu ekspozycji na alergeny (np. pyłki, roztocza), edukacji dotyczącej techniki aplikacji leków donosowych oraz stosowaniu zabiegów wspomagających, takich jak irygacja nosa roztworem soli fizjologicznej czy zimne kompresy na oczy. W przypadku ciężkich lub opornych na leczenie objawów wskazana jest immunoterapia alergenowa, trwająca 3-5 lat, która może modyfikować przebieg choroby. Regularne monitorowanie stanu pacjenta, ocena skuteczności terapii oraz współpraca interdyscyplinarna (lekarz POZ, alergolog, laryngolog, pulmonolog) są niezbędne dla optymalizacji leczenia. Edukacja powinna być dostosowana do specyficznych potrzeb grup pacjentów, w tym dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z astmą, a także obejmować wskazówki dotyczące rozpoznawania objawów wymagających konsultacji lekarskiej, takich jak gorączka, zmiana charakteru wydzieliny czy nasilenie duszności.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
alergiczny nieżyt nosa, alergiczny salut, astma, astma burzowa, atopowe zapalenie skóry, diagnoza pielęgniarska, filtr HEPA, immunoterapia alergenowa, infekcja górnych dróg oddechowych, irygacja nosa, kortykosteroid donosowy, kromoglikan sodowy, lek obkurczający naczynia, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwleukotrienowy, niedrożność nosa, objaw alergiczny, odczulanie, polip nosa, przekrwienie błony śluzowej nosa, przeziębienie, roztocze kurzu domowego, skrzywienie przegrody nosowej, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, wywiad pielęgniarski, zaburzenie oddychania, zaburzenie snu, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie zatok -
Diagnostyka i diagnoza
Katar sienny (alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa) jest diagnozowany na podstawie szczegółowego wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego oraz testów alergicznych. Kluczowe jest rozróżnienie objawów sezonowych od całorocznych, co pozwala na identyfikację potencjalnych alergenów, takich jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, pleśń czy sierść zwierząt. Testy skórne, w tym prick testy i testy śródskórne, są podstawową metodą diagnostyczną, umożliwiającą wykrycie reakcji alergicznych w ciągu 15-30 minut. Alternatywnie stosuje się badania serologiczne, mierzące poziom swoistych przeciwciał IgE (sIgE) oraz liczbę eozynofilów, co jest szczególnie przydatne u pacjentów z przeciwwskazaniami do testów skórnych. Dodatkowe metody diagnostyczne obejmują badanie cytologiczne wydzieliny z nosa, próby prowokacyjne, tomografię komputerową zatok, nasoendoskopię oraz rynoakustometrię, które pozwalają na ocenę stopnia zaawansowania choroby i wykluczenie innych patologii.
Ważnym aspektem diagnostyki jest rozpoznanie miejscowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, które dotyczy około 25% pacjentów z objawami kataru siennego, mimo negatywnych wyników testów skórnych i serologicznych. Klasyfikacja kataru siennego opiera się na częstotliwości i nasileniu objawów (okresowy vs. przewlekły, łagodny, umiarkowany lub ciężki), co determinuje strategię terapeutyczną. Wskazaniem do konsultacji specjalistycznej są m.in. brak poprawy po leczeniu farmakologicznym, współistnienie astmy lub polipów nosa, ciężkie objawy oraz zainteresowanie immunoterapią. Diagnostyka powinna być prowadzona przez alergologa, który dysponuje zaawansowanymi testami, w tym testami prowokacyjnymi i obrazowaniem zatok, co umożliwia precyzyjne ustalenie planu leczenia i poprawę jakości życia pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Diagnostyka i diagnoza
alergen, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, badanie krwi, błona śluzowa nosa, eozynofil, IgE, ImmunoCAP, katar sienny, nasoendoskopia, nieżyt nosa niealergiczny, polip nosowy, prick test, próba prowokacyjna, przeciwciało immunoglobuliny E, reakcja alergiczna, rezonans magnetyczny, roztocze kurzu domowego, test płatkowy, test punktowy, test skórny, test śródskórny, tomografia komputerowa zatok, zapalenie zatok -
Epidemiologia
Katar sienny (allergic rhinitis) jest jedną z najczęstszych chorób alergicznych na świecie, dotykającą od 10% do 30% populacji globalnie, z wyższą częstością w krajach uprzemysłowionych (np. 25% w Niemczech, 26% dorosłych i 19% dzieci w USA w 2021 roku). Choroba najczęściej rozwija się przed 20. rokiem życia, z szczytem zachorowań między 20. a 40. rokiem życia. Czynniki ryzyka obejmują atopową historię rodzinną, obecność swoistych IgE, wyższy status społeczno-ekonomiczny oraz życie w obszarach miejskich. Epidemiologia kataru siennego wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z wyższą częstością w aglomeracjach miejskich (np. OR 1,29 dla mieszkańców aglomeracji w porównaniu do obszarów wiejskich). Wzrost zachorowań w ostatnich dekadach wynosi 2-3% rocznie w krajach uprzemysłowionych, co wiąże się m.in. ze zmianami klimatycznymi wydłużającymi sezony pylenia i zwiększającymi ekspozycję na alergeny. Katar sienny współistnieje często z astmą (ponad 40% pacjentów z alergicznym nieżytem nosa ma astmę), a także z innymi schorzeniami atopowymi i powikłaniami, takimi jak zapalenie zatok, polipy nosa czy zaburzenia snu.
Znaczące obciążenie ekonomiczne i zdrowotne kataru siennego wynika z utraty produktywności (3,6% dorosłych opuszcza pracę, 36% ma obniżoną wydajność) oraz kosztów leczenia, które w USA wzrosły z 6,1 mld USD w 2000 roku do 11,2 mld USD w 2005 roku. W diagnostyce i monitorowaniu choroby rozwijane są nowoczesne systemy nadzoru oparte na analizie danych z mediów społecznościowych (np. Twitter), które umożliwiają ocenę częstości występowania i nasilenia objawów w czasie rzeczywistym z dokładnością do 88%. Genetyczne podłoże kataru siennego jest potwierdzone badaniami bliźniąt, z addytywnym efektem genetycznym odpowiadającym za 71% podatności. Interesujące są również wyniki dotyczące palenia tytoniu, które może być przyczynowo związane z wyższym ryzykiem astmy, ale nieco niższym ryzykiem kataru siennego (OR=0,958, 95% CI: 0,920-0,998; P=0,041). Wobec rosnącej częstości i wpływu zmian klimatycznych, konieczne jest dalsze rozwijanie systemów monitorowania i strategii leczenia kataru siennego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Epidemiologia
alergen, alergia sezonowa, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt nosa, astma, atopia, atopowe zapalenie skóry, choroba alergiczna, choroba atopowa, dysfunkcja trąbki Eustachiusza, egzema, katar sienny, mikrowybudzenie, polimorfizm pojedynczego nukleotydu, polip nosa, przeciwciało IgE, remisja, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, uczulenie alergiczne, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok przynosowych -
Etiologia i przyczyny
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) jest chorobą atopową wywołaną nadmierną odpowiedzią immunologiczną na alergeny środowiskowe, takie jak pyłki roślin (drzewa, trawy, chwasty), roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, zarodniki pleśni oraz odchody karaluchów. Patofizjologia obejmuje produkcję przeciwciał IgE, które wiążą się z mastocytami, a przy ponownej ekspozycji na alergen dochodzi do uwolnienia mediatorów zapalnych, w tym histaminy, leukotrienów i prostaglandyn, co skutkuje objawami takimi jak kichanie, świąd i wodnisty wyciek z nosa. Katar sienny dzieli się na sezonowy (okresowy) i całoroczny (przewlekły), a jego rozwój jest silnie uwarunkowany genetycznie, z dziedzicznością szacowaną na 33-91%. Wykazano związek genetyczny z innymi chorobami atopowymi, takimi jak astma i atopowe zapalenie skóry, oraz wpływ ponad 100 genów na ryzyko rozwoju choroby. Czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza, dym tytoniowy, higiena życia, zmiany klimatyczne oraz wiek ekspozycji, również odgrywają istotną rolę w patogenezie i nasileniu objawów.
Zmiany klimatyczne powodują wydłużenie i intensyfikację sezonu pylenia, co zwiększa częstość i nasilenie objawów kataru siennego. Choroba często współwystępuje z innymi atopowymi schorzeniami, tworząc tzw. marsz alergiczny, a jej przebieg może być zmienny, z objawami nasilającymi się sezonowo lub utrzymującymi się przez cały rok. Diagnostyka alergologiczna, w tym testy skórne i oznaczanie swoistych IgE, jest kluczowa dla identyfikacji alergenów i optymalizacji terapii, która obejmuje unikanie alergenów, farmakoterapię oraz immunoterapię swoistą. Czynniki nasilające objawy to m.in. warunki pogodowe, czynniki drażniące, stres oraz infekcje dróg oddechowych, co wymaga kompleksowego podejścia do leczenia i monitorowania pacjentów z alergicznym nieżytem nosa.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Etiologia i przyczyny
alergia pokarmowa, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt nosa, astma, atopowe zapalenie skóry, błona śluzowa, całoroczny alergiczny nieżyt nosa, choroba atopowa, czynnik aktywujący płytki, histamina, immunoglobulina E, immunoterapia swoista, komórka dendrytyczna, komórka prezentująca antygen, komórka tuczna, leukotrien, limfocyt B, limfocyt T, marsz alergiczny, mastocyt, mediator chemiczny, mediator zapalny, prostaglandyna, pyłek rośliny, roztocze kurzu domowego, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, sierść zwierzęca, swoiste IgE, test skórny, tromboksan, układ immunologiczny, zarodnik pleśni -
Objawy
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) to IgE-zależna reakcja nadwrażliwości na alergeny powietrzne, takie jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni czy sierść zwierząt. Objawy obejmują napadowe kichanie, wodnisty wyciek z nosa, świąd błon śluzowych, zaczerwienienie i łzawienie oczu oraz zatkanie nosa, które mogą występować sezonowo (wiosna-lato-jesień) lub całorocznie. Reakcja alergiczna przebiega w dwóch fazach: wczesnej (5-15 minut po ekspozycji) z degranulacją komórek tucznych i uwolnieniem histaminy oraz późnej (4-6 godzin po ekspozycji) z nasileniem stanu zapalnego i dalszym uwalnianiem cytokin (IL-4, IL-13). Nasilenie objawów zależy od czynników środowiskowych, takich jak pogoda, pora dnia, zanieczyszczenie powietrza oraz ekspozycja na wiele alergenów jednocześnie. U dzieci objawy mogą obejmować m.in. oddychanie przez usta, chrapanie i nawracające infekcje ucha środkowego, a u 10-40% pacjentów współistnieje astma, której objawy mogą się nasilać w sezonie pylenia.
Przewlekły katar sienny może prowadzić do powikłań takich jak zapalenie zatok, zapalenie ucha środkowego, zaburzenia snu, przewlekłe zmęczenie, a także zwiększać ryzyko rozwoju astmy i nadwrażliwości błon śluzowych. Diagnostyka różnicowa obejmuje odróżnienie od infekcji wirusowych na podstawie braku gorączki, wodnistej wydzieliny i charakterystycznego świądu. Leczenie opiera się na lekach przeciwhistaminowych i glikokortykosteroidach donosowych, z możliwością zastosowania immunoterapii w cięższych przypadkach. Wczesne i odpowiednie leczenie oraz unikanie alergenów poprawiają rokowanie i mogą zapobiegać progresji choroby. Objawy często zmniejszają się z wiekiem, jednak u niektórych pacjentów katar sienny może utrzymywać się przewlekle lub nasilać, prowadząc do tzw. marszu alergicznego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Objawy
alergen, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny salut, allergic shiners, anosmia, atopowe zapalenie skóry, całoroczny alergiczny nieżyt nosa, cytokiny, degranulacja komórek tucznych, glikokortykosteroid donosowy, histamina, immunoterapia, katar sienny, lek przeciwhistaminowy, marsz alergiczny, niedrożność nosa, POChP, reaktywność krzyżowa, remisja objawów, roztocza kurzu domowego, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, stan zapalny, świszczący oddech, układ immunologiczny, układ odpornościowy, wyciek z nosa, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zarodniki pleśni -
Patofizjologia i mechanizm
Katar sienny, czyli sezonowy alergiczny nieżyt nosa, jest chorobą zapalną górnych dróg oddechowych, wynikającą z nadwrażliwości typu I na alergeny środowiskowe. Patogeneza obejmuje fazę wczesną, trwającą 2-3 godziny, z degranulacją komórek tucznych i uwalnianiem mediatorów takich jak histamina, leukotrieny i prostaglandyna D2, co prowadzi do objawów takich jak kichanie, świąd, obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa. Faza późna, rozwijająca się 4-8 godzin po ekspozycji, charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem z udziałem eozynofili, limfocytów T i bazofilów, utrzymującym przekrwienie i produkcję śluzu przez 18-24 godziny. Lokalna produkcja IgE w błonie śluzowej nosa oraz ekspresja receptorów FcεRI na komórkach tucznych wzmacniają reakcję alergiczną. W patogenezie istotną rolę odgrywają cytokiny Th2 (IL-4, IL-5, IL-13), eotaksyna, a także czynniki takie jak TSLP, IL-25 i IL-33, które aktywują komórki ILC2 i nasilają odpowiedź zapalną. Genetyczne predyspozycje, epigenetyka oraz dysbioza mikrobiomu jelitowego wpływają na rozwój i przebieg choroby, a zmiany klimatyczne i zanieczyszczenie powietrza nasilają objawy alergiczne.
W terapii kataru siennego stosuje się leki przeciwhistaminowe i donosowe kortykosteroidy, jednak pojedyncze klasy leków nie zapewniają pełnej kontroli objawów. Nowoczesne preparaty, takie jak MP-AzeFlu, łączą antyhistaminik i kortykosteroid w jednym sprayu, antagonizując zarówno wczesną, jak i późną fazę reakcji alergicznej. Specyficzna immunoterapia alergenowa (AIT), podawana podskórnie lub podjęzykowo przez 3-5 lat, modyfikuje przebieg choroby poprzez indukcję tolerancji immunologicznej, zmniejszenie produkcji IgE i wzrost przeciwciał IgG blokujących. Alternatywne metody, takie jak terapia taśmami kinesiology, akupunktura czy immunoterapia podjęzykowa (SLIT), wykazują obiecujące efekty wspomagające. Kompleksowe podejście terapeutyczne powinno uwzględniać zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe aspekty zapalenia, a także czynniki środowiskowe i genetyczne, aby skutecznie kontrolować objawy i zapobiegać powikłaniom, takim jak zapalenie zatok czy astma alergiczna.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Patofizjologia i mechanizm
alergen wziewny, alergiczny nieżyt nosa, astma alergiczna, atopowe zapalenie skóry, chymaza, cytokina prozapalna, cząsteczka adhezyjna, czynnik wzrostu nerwów, degranulacja komórki tucznej, dysbioza mikrobioty jelitowej, eozynofil, główny kompleks zgodności tkankowej, heparyna, histamina, immunoterapia podjęzykowa, katar sienny, kinina, komórka dendrytyczna, komórka odpornościowa, komórka plazmatyczna, komórka prezentująca antygen, komórka tuczna, lek antyhistaminowy, leukotrien, limfocyt pomocniczy Th2, limfopoetyna zrębu grasicy, metylacja DNA, modyfikacja histonu, niekodujące RNA, prostaglandyna D2, przeciwciało IgE, reakcja nadwrażliwości typu I, receptor FcεRI, receptor H1, regulatorowa komórka T, sensytyzacja, tryptaza, zapalenie zatok przynosowych -
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) charakteryzuje się zmiennym przebiegiem, zależnym od czynników genetycznych, środowiskowych oraz skuteczności leczenia. Wczesna identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka za pomocą modeli prognostycznych opartych na danych klinicznych i demograficznych, wykazujących dobrą moc predykcyjną (AUC do 1,0 przy panelu genów MRPS30 [AUC=0,94], CLPX [AUC=0,86], MRPL13 [AUC=0,80], MRPL53 [AUC=0,89]), umożliwia wdrożenie profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP) oraz celowanego leczenia. Nieleczony katar sienny może prowadzić do powikłań takich jak nawracające zapalenia zatok, infekcje ucha środkowego, zaburzenia snu, zmęczenie, bóle głowy, trudności z koncentracją oraz pogorszenie kontroli astmy współistniejącej, co podkreśla konieczność kompleksowej oceny i monitorowania pacjentów.
Strategie terapeutyczne obejmują farmakoterapię objawową, immunoterapię swoistą modyfikującą przebieg choroby oraz potencjalne nowe metody oparte na związkach bioinformatycznych (np. 1,5-izochinolindiol, gefitynib). Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z astmą, u których alergia na pyłki traw może utrudniać kontrolę choroby. Diagnostyka powinna uwzględniać testy alergiczne, wywiad kliniczny oraz analizę środowiskową, pamiętając, że pozytywny test alergiczny wskazuje na wrażliwość, a nie bezpośrednią przyczynę objawów. Wczesne wdrożenie profilaktyki i leczenia, oparte na precyzyjnej diagnostyce i indywidualizacji terapii, jest kluczowe dla poprawy jakości życia pacjentów i ograniczenia powikłań. Konieczne są dalsze badania, w tym randomizowane kontrolowane, w celu oceny skuteczności nowych interwencji i programów samodzielnego zarządzania chorobą.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Rokowania, prognozy i postęp choroby
alergiczny nieżyt nosa, biomarker prognostyczny, ból głowy, czynnik wyzwalający, desensytyzacja, ekspozycja na alergeny, farmakoterapia, funkcje poznawcze, gefitynib, immunoterapia swoista, infekcja ucha, infekcja ucha środkowego, katar sienny, kontrola astmy, niedrożność nosa, profilaktyka przedekspozycyjna, przewlekły stan zapalny, test alergiczny, trąbka słuchowa, trudności z koncentracją, zaburzenia snu, zapalenie zatok, zapalenie zatok przynosowych -
Zapobieganie i profilaktyka
Katar sienny (alergiczny nieżyt nosa) to przewlekła choroba alergiczna charakteryzująca się nadmierną reakcją immunologiczną na nieszkodliwe alergeny, z objawami utrzymującymi się tygodniami lub miesiącami. Kluczowe w zarządzaniu chorobą jest precyzyjne zidentyfikowanie alergenów za pomocą testów skórnych lub badań serologicznych oraz wdrożenie profilaktyki obejmującej unikanie ekspozycji na pyłki (np. ograniczenie przebywania na zewnątrz przy wysokim stężeniu pyłków, stosowanie filtrów HEPA, higienę osobistą). Farmakoterapia profilaktyczna powinna być rozpoczęta 2-4 tygodnie przed sezonem pylenia i obejmuje leki przeciwhistaminowe drugiej generacji (np. cetyryzyna 10 mg/dobę, terfenadyna 60 mg 2x/dobę) oraz donosowe kortykosteroidy (np. Budesonide, Flixonase, Nasonex), które skutecznie łagodzą objawy takie jak świąd, kichanie, wyciek i przekrwienie błony śluzowej nosa. W cięższych przypadkach stosuje się kombinacje leków lub immunoterapię (podskórną lub podjęzykową) trwającą 3-5 lat, co może zmniejszyć ryzyko rozwoju astmy i poprawić jakość życia pacjentów.
Profilaktyka kataru siennego wymaga wieloaspektowego podejścia, łączącego unikanie alergenów, farmakoterapię, immunoterapię oraz modyfikacje środowiskowe (np. stosowanie osuszaczy powietrza, eliminacja dywanów, regularne pranie pościeli w wysokich temperaturach). Dodatkowo, naturalne metody takie jak irygacja nosa roztworem soli fizjologicznej, suplementacja kwercetyną, probiotykami, witaminami D i C oraz kwasami omega-3 mogą wspomagać kontrolę objawów. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z współistniejącą astmą, u których skuteczne leczenie kataru siennego (m.in. donosowe kortykosteroidy) jest kluczowe dla kontroli obu schorzeń. Regularne monitorowanie skuteczności terapii i dostosowywanie planu leczenia w porozumieniu z alergologiem pozwala na optymalizację kontroli choroby i minimalizację powikłań.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Katar sienny – Zapobieganie i profilaktyka
alergen, alergiczny nieżyt nosa, alergolog, astma, atopowe zapalenie skóry, badanie krwi, cetyryzyna, dieta śródziemnomorska, filtr HEPA, histamina, immunoterapia, immunoterapia podjęzykowa, immunoterapia podskórna, irygacja nosa, katar sienny, komórka tuczna, kortykosteroid donosowy, kromoglikan sodowy, kwercetyna, lek przeciwhistaminowy, odczulanie, płukanie nosa, probiotyk, przekrwienie błony śluzowej nosa, pyłek roślinny, reakcja alergiczna, roztocze kurzu domowego, spray donosowy, terfenadyna, test alergiczny, test skórny, układ odpornościowy