Leki w grupie
„lek miejscowy”

Leki miejscowe to preparaty farmaceutyczne stosowane bezpośrednio na skórę, błony śluzowe lub inne powierzchnie ciała w celu uzyskania działania terapeutycznego w miejscu aplikacji. Ich główną zaletą jest to, że działają lokalnie, minimalizując ekspozycję ogólnoustrojową i związane z nią skutki uboczne. Leki te mogą mieć działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwświądowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze czy znieczulające.

Do najważniejszych grup leków miejscowych należą: kortykosteroidy (hydrokortyzon, mometazon – Elocom, Elosone), leki przeciwbakteryjne (mupirocyna – Bactroban, neomycyna), przeciwgrzybicze (klotrymazol – Clotrimazol, terbinafina – Lamisil), przeciwbólowe (lidokaina – Lignocainum, benzokaina), przeciwzapalne niesteroidowe (diklofenak – Diclac, Voltaren), keratolityczne (kwas salicylowy, mocznik), środki nawilżające i emolienty (wazelina, parafina).

Ze względu na postać farmaceutyczną, leki miejscowe dzielą się na: maści (podłoże tłuste, głęboka penetracja), kremy (emulsje typu woda w oleju lub olej w wodzie), żele (podłoże hydrofilowe), lotiony (zawiesiny lub roztwory), aerozole, plastry lecznicze, pudry oraz roztwory do przemywań. Wybór postaci zależy od miejsca aplikacji, rodzaju schorzenia oraz pożądanego efektu terapeutycznego.

Największymi zaletami stosowania leków miejscowych są: ograniczone działanie ogólnoustrojowe, możliwość osiągnięcia wysokiego stężenia substancji czynnej w miejscu docelowym, łatwość aplikacji przez pacjenta oraz możliwość precyzyjnego umiejscowienia terapii. Leki miejscowe są również często bardziej akceptowane przez pacjentów niż preparaty doustne.

Należy jednak pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z terapią miejscową. Najczęstsze problemy to: miejscowe reakcje alergiczne, podrażnienia skóry, ryzyko wchłaniania systemowego przy długotrwałym stosowaniu na dużych powierzchniach (szczególnie w przypadku kortykosteroidów), możliwość rozwoju oporności bakterii i grzybów przy niewłaściwym stosowaniu leków przeciwdrobnoustrojowych oraz ryzyko interakcji z innymi preparatami stosowanymi miejscowo.

W zależności od działania farmakologicznego, leki miejscowe można podzielić na: przeciwzapalne (steroidy i NLPZ), przeciwbólowe i znieczulające, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe, przeciwświądowe, keratolityczne i keratoplastyczne, nawilżające i regenerujące, oraz specjalistyczne (np. do leczenia łuszczycy, trądziku czy atopowego zapalenia skóry).