Leki w grupie
„kortykosteroidy do stosowania miejscowego”

Kortykosteroidy do stosowania miejscowego to grupa leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i immunosupresyjnym. Działają poprzez hamowanie procesów zapalnych w skórze, zmniejszają syntezę prostaglandyn i leukotrienów, hamują migrację komórek zapalnych oraz uwalnianie cytokin prozapalnych. Leki te wykorzystywane są głównie w leczeniu chorób skóry o podłożu zapalnym i alergicznym.

Kortykosteroidy miejscowe dzielą się na 4 grupy w zależności od siły działania: od słabych (grupa IV), przez umiarkowane (grupa III), silne (grupa II) do bardzo silnych (grupa I). Do słabych należą hydrokortyzonu octan i maślan. Umiarkowane to m.in. mometazonu furoinian (Elocom), flutykazonu propionian (Cutivate) i triamcynolonu acetonid. Silne to betametazonu dipropionian (Diprosone) i walerianian (Betnovate, Celestone), a bardzo silne to klobetazolu propionian (Dermovate, Clobederm).

Najważniejsze leki z tej grupy dostępne w Polsce to: Hydrocortisonum (hydrokortyzon), Elocom i Elitasone (mometazon), Cutivate (flutykazon), Diprosone i Beloderm (betametazon), Polcortolon (triamcynolon) oraz Dermovate (klobetazol). Występują w różnych postaciach: maści, kremy, lotiony, pianki, roztwory i aerozole, co pozwala na dobór odpowiedniej formy do leczonej okolicy i charakteru zmian skórnych.

Zaletą kortykosteroidów miejscowych jest szybkie działanie przeciwzapalne i przeciwświądowe, co przynosi ulgę pacjentom z ostrymi zmianami skórnymi. Miejscowa aplikacja minimalizuje ryzyko działań niepożądanych charakterystycznych dla kortykosteroidów stosowanych ogólnoustrojowo. Ponadto dostępność różnych form i mocy pozwala na indywidualne dostosowanie terapii do potrzeb pacjenta.

Najpoważniejsze działania niepożądane to: ścieńczenie naskórka, zanik skóry, rozszerzenie naczyń krwionośnych (teleangiektazje), rozstępy, trądzik posteroidowy oraz zwiększone ryzyko infekcji skórnych. Przy długotrwałym stosowaniu na dużych powierzchniach lub pod okluzją istnieje ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego i wywołania efektu podobnego do kortykosteroidów doustnych. U dzieci kortykosteroidy należy stosować szczególnie ostrożnie ze względu na większe wchłanianie przez cienką skórę.

W zależności od nośnika, kortykosteroidy miejscowe dzielą się na: maści (najbardziej okluzyjne, do suchych zmian), kremy (lżejsze, do zmian sączących), lotiony i roztwory (do owłosionej skóry głowy), pianki (nowocześniejsza forma aplikacji, łatwiejsza w stosowaniu) oraz aerozole (do trudno dostępnych miejsc). Dobór odpowiedniej formy ma istotne znaczenie dla skuteczności terapii i akceptacji leczenia przez pacjenta.