zawał przysadki mózgowej
Zawał przysadki mózgowej (infarkt przysadki) to stan chorobowy polegający na niedokrwieniu i martwicy tkanki przysadki mózgowej, najczęściej w wyniku zaburzenia dopływu krwi. Jest to poważne schorzenie endokrynologiczne, które może prowadzić do trwałych zaburzeń funkcji przysadki.
Najczęstszą przyczyną zawału przysadki jest zespół Sheehana, występujący u kobiet po porodzie w wyniku masywnego krwotoku i wstrząsu, który prowadzi do niedokrwienia przedniej części przysadki. Innymi przyczynami mogą być: guzy przysadki (zwłaszcza makrogruczolaki), urazy głowy, radiochirurgia, zapalenie tętnicy skroniowej, niedoczynność tarczycy, niedokrwienie w przebiegu miażdżycy czy zaburzenia krzepnięcia.
Objawy zawału przysadki zależą od tego, które części gruczołu zostały uszkodzone. Mogą obejmować: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, niedoczynność przysadki (hipopituitaryzm) z niedoborem hormonów tropowych, moczówkę prostą, zaburzenia świadomości i objawy neurologiczne. W przypadku zespołu Sheehana charakterystyczne jest zahamowanie laktacji oraz brak miesiączkowania.
Diagnostyka zawału przysadki obejmuje badania obrazowe (MRI jest metodą z wyboru), ocenę stężenia hormonów przysadkowych oraz ich hormonów docelowych. Leczenie polega na suplementacji brakujących hormonów, a w przypadkach guza czy krwawienia do przysadki może być konieczna interwencja neurochirurgiczna. Rokowanie zależy od rozległości zawału i szybkości wdrożenia leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Octan leuproreliny – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Octan leuproreliny, stosowany w terapii hormonozależnego raka gruczołu krokowego, wymaga ścisłego przestrzegania procedur rekonstytucji i podawania, aby uniknąć błędów prowadzących do braku skuteczności leczenia. Terapia ta wiąże się z ryzykiem wydłużenia odstępu QT, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka lub przyjmujących leki wpływające na ten parametr, co może skutkować groźnymi arytmiami, w tym torsade de pointes. Ponadto, leczenie agonistami GnRH zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego, nagły zgon sercowy i udar, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie pacjentów pod kątem objawów chorób układu sercowo-naczyniowego. W pierwszym tygodniu terapii obserwuje się przejściowy wzrost stężenia testosteronu i dihydrotestosteronu, co może nasilać objawy takie jak ból kości, neuropatia, krwiomocz czy utrudniony odpływ moczu; zaleca się rozważenie stosowania przeciwandrogenów od 3. dnia przed rozpoczęciem leczenia i przez 2-3 tygodnie terapii.
agonista GnRH, ból kości, cukrzyca, deprywacja androgenów, dihydrotestosteron, drgawki, fosfataza kwaśna, hemoglobina glikozylowana, hiperglikemia, idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, krwiomocz, krwotok do przysadki, nagły zgon sercowy, neuropatia, niedrożność dróg moczowych, niedrożność moczowodu, octan leuproreliny, osteoporoza, pomoc medyczna, porażenie mięśni oka, przeciwandrogen, przerzut do kręgosłupa, przerzut do mózgu, rak gruczołu krokowego, rekonstytucja produktu leczniczego, rzekomy guz mózgu, szum uszny, terapia hormonalna, testosteron, torsade de pointes, ucisk rdzenia kręgowego, udar, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie wzroku, zapaść krążeniowa, zawał mięśnia sercowego, zawał przysadki mózgowej, zwężenie moczowodu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Eligard 22,5 mg
Eligard 22,5 mg (octan leuproreliny) stosowany w leczeniu raka gruczołu krokowego wymaga ścisłego przestrzegania procedur rekonstytucji, aby uniknąć błędów mogących obniżyć skuteczność terapii. Leczenie może powodować przejściowe zwiększenie stężenia testosteronu i dihydrotestosteronu, co może nasilać objawy takie jak ból kości, neuropatia, krwiomocz, zwężenie moczowodu oraz utrudniony odpływ moczu. Zaleca się rozważenie włączenia przeciwandrogenów na 3 dni przed rozpoczęciem terapii i kontynuowanie ich przez 2-3 tygodnie, aby złagodzić te efekty. U pacjentów z uprzednią kastracją chirurgiczną nie obserwuje się dalszego spadku testosteronu. Ponadto, terapia może wydłużać odstęp QT, co wymaga oceny ryzyka u pacjentów z predyspozycjami do zaburzeń rytmu serca, a także zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar, co wymaga monitorowania klinicznego zgodnie z aktualnymi wytycznymi.
agonista GnRH, ból kości, cukrzyca, deprywacja androgenów, drgawki, hemoglobina glikozylowana, hiperglikemia, idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, kompresja rdzenia kręgowego, krwiomocz, krwotok do przysadki, neuropatia, niedrożność moczowodu, octan leuproreliny, odstęp QT, osteoporoza, przeciwandrogen, przerzuty do kręgosłupa, przerzuty do mózgu, rak gruczołu krokowego, rzekomy guz mózgu, torsade de pointes, ucisk rdzenia kręgowego, udar, zawał mięśnia sercowego, zawał przysadki mózgowej, zwężenie moczowodu - Leksykon substancji czynnych
Leuprorelina – Działania niepożądane
Leuprorelina, będąca analogiem GnRH, znajduje zastosowanie w terapii hormonozależnych schorzeń, takich jak rak gruczołu krokowego, endometrioza, mięśniaki macicy oraz przedwczesne dojrzewanie płciowe. Jej mechanizm działania opiera się na początkowym wzroście, a następnie znacznym obniżeniu stężenia hormonów płciowych, co może prowadzić do przejściowego zaostrzenia objawów choroby, w tym bólu kości, zwężenia dróg moczowych, ucisku rdzenia kręgowego oraz objawów neurologicznych. W trakcie terapii obserwuje się liczne działania niepożądane, z których najczęstsze to uderzenia gorąca (≥10%, około 58% pacjentów), zmęczenie, nudności, wybroczyny, rumień, ból kości oraz zmniejszenie libido i potencji. Warto monitorować stężenie testosteronu, które po początkowym wzroście powinno obniżyć się do poziomu porównywalnego z orchidektomią w ciągu 2-4 tygodni terapii.
cukrzyca, częstomocz, demineralizacja kości, drgawki, endometrioza, ginekomastia, gonadoliberyna, gruczolak przysadki, hipercholesterolemia, krwiomocz, krwotok do przysadki, leukopenia, mięśniak macicy, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, obrzęk limfatyczny, osteoporoza, parestezje, przedwczesne dojrzewanie płciowe, rak gruczołu krokowego, reakcja anafilaktyczna, rzekomy guz mózgu, skąpomocz, śródmiąższowa choroba płuc, toksyczna martwica naskórka, trombocytopenia, ucisk rdzenia kręgowego, uderzenia gorąca, wodnisty wyciek z nosa, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia erekcji, zaburzenia tolerancji glukozy, zapalenie okrężnicy, zapalenie opłucnej, zapalenie żołądka, zatrzymanie moczu, zawał przysadki mózgowej, zawroty głowy, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie osteoporotyczne, zwężenie dróg moczowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Eligard 22,5 mg 22,5 mg
Eligard 22,5 mg, zawierający 20,87 mg leuproreliny w postaci octanu leuproreliny, wykazuje działania niepożądane wynikające z mechanizmu obniżania stężeń hormonów płciowych. Najczęściej obserwowane efekty to uderzenia gorąca (około 58% pacjentów), nudności, zmęczenie, złe samopoczucie oraz miejscowe reakcje w miejscu podania, które są zwykle łagodne i przemijające. W początkowym okresie terapii mogą wystąpić zaostrzenia objawów choroby, w tym przerzuty do kręgosłupa, zwężenie dróg moczowych i krwiomocz, co może prowadzić do objawów neurologicznych, takich jak osłabienie i parestezje kończyn dolnych. Długotrwałe stosowanie może skutkować zmniejszeniem gęstości kości, nasileniem osteoporozy, zanikiem mięśni oraz rzadkimi, ale poważnymi zdarzeniami, takimi jak zawał przysadki mózgowej, reakcje anafilaktyczne, drgawki, zaburzenia hematologiczne (trombocytopenia, leukopenia) oraz zaburzenia tolerancji glukozy.
analog GnRH, drgawka, ginekomastia, idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, krwiomocz, krwotok do przysadki, leukopenia, nasilenie cukrzycy, niedokrwistość, objaw neurologiczny, octan leuproreliny, osteoporoza, parestezja, przerost gruczołów piersiowych, przerzut do kręgosłupa, rak gruczołu krokowego, reakcja anafilaktyczna, śródmiąższowa choroba płuc, trombocytopenia, uderzenie gorąca, wybroczyna, wydłużenie odstępu QT, zanik mięśni, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zapalenie okrężnicy, zapalenie żołądka i jelit, zatorowość płucna, zatrzymanie moczu, zawał przysadki mózgowej, zmniejszenie gęstości kości, zwężenie dróg moczowych - Leksykon substancji czynnych
Octan leuproreliny – Działania niepożądane
Octan leuproreliny, analog gonadoliberyny (GnRH), jest stosowany w terapii zaawansowanego raka gruczołu krokowego, działając poprzez hamowanie produkcji testosteronu. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są uderzenia gorąca (występujące u około 58% pacjentów, o nasileniu łagodnym do umiarkowanego), zmęczenie, nudności, złe samopoczucie oraz reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia (pieczenie, ból, zasinienie). Inne często występujące działania obejmują zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zaburzenia hematologiczne (np. niedokrwistość), bóle mięśniowo-szkieletowe, zaburzenia układu moczowego oraz zmiany w układzie rozrodczym (tkliwość piersi, zanik jąder, zaburzenia wzwodu). Rzadziej obserwuje się poważne powikłania, takie jak idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, wydłużenie odstępu QT, śródmiąższowa choroba płuc, reakcje anafilaktyczne oraz martwica w miejscu podania.
aminotransferaza alaninowa, analog gonadoliberyny, flare phenomenon, gęstość kości, ginekomastia, kinaza kreatynowa, kontrola glikemii, krwiomocz, leukopenia, martwica w miejscu podania, nadciśnienie śródczaszkowe, nasilenie cukrzycy, niedokrwistość, octan leuproreliny, osteoporoza, pocenie nocne, przerost gruczołów piersiowych, przerzut do kręgosłupa, rak gruczołu krokowego, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, rzekomy guz mózgu, śródmiąższowa choroba płuc, trombocytopenia, uderzenie gorąca, wybroczyna, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie mięśniowo-szkieletowe, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie wzwodu, zakażenie układu moczowego, zanik jąder, zaostrzenie objawów, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zapalenie okrężnicy, zapalenie żołądka i jelit, zatorowość płucna, zatrzymanie moczu, zawał przysadki mózgowej, zawroty głowy, złamanie patologiczne, zmniejszenie popędu płciowego, zwężenie dróg moczowych - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Eligard 45 mg
Produkt leczniczy Eligard 45 mg zawiera 45 mg octanu leuproreliny (odpowiadającego 41,7 mg leuproreliny) i wymaga precyzyjnej rekonstytucji zgodnie z instrukcją, aby uniknąć błędów prowadzących do braku skuteczności terapeutycznej. Leczenie tym agonistą GnRH wiąże się z ryzykiem wydłużenia odstępu QT w EKG, co wymaga oceny korzyści i ryzyka u pacjentów z predyspozycjami oraz monitorowania pod kątem groźnych arytmii, takich jak torsade de pointes. Zgłaszano także zwiększone ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych (zawał mięśnia sercowego, nagły zgon sercowy, udar), co wymaga regularnej kontroli stanu układu sercowo-naczyniowego. W pierwszym tygodniu terapii obserwuje się przejściowy wzrost testosteronu i fosfatazy kwaśnej, co może nasilać objawy takie jak ból kości, neuropatia, krwiomocz czy zwężenie moczowodu; zaleca się stosowanie antyandrogenów od 3 dni przed rozpoczęciem leczenia i przez 2-3 tygodnie, aby złagodzić te efekty. U pacjentów po orchidektomii nie obserwuje się dalszego spadku testosteronu.
agonista GnRH, antyandrogen, cukrzyca, deprywacja androgenów, dihydrotestosteron, drgawki, fosfataza kwaśna, gęstość mineralna kości, hemoglobina glikozylowana, hiperglikemia, idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe, kastracja chirurgiczna, krwiomocz, krwotok do przysadki, neuropatia, niedrożność dróg moczowych, niedrożność moczowodu, oftalmoplegia, orchidektomia, osteoporoza, przerzut do kręgosłupa, przerzut do mózgu, rak gruczołu krokowego, rekonstytucja leku, rzekomy guz mózgu, testosteron, torsade de pointes, ucisk rdzenia kręgowego, zaburzenie czynności nerek, zapaść krążeniowa, zawał przysadki mózgowej, zwężenie moczowodu