Działania niepożądane
Octan leuproreliny

Działania niepożądane octanu leuproreliny – wprowadzenie

Octan leuproreliny jest substancją czynną należącą do grupy analogów gonadoliberyny (GnRH), stosowaną powszechnie w leczeniu zaawansowanego raka gruczołu krokowego. Podobnie jak inne leki z tej grupy, octan leuproreliny działa poprzez specyficzny mechanizm, który prowadzi do zmiany stężenia określonych hormonów w organizmie, co może skutkować szeregiem działań niepożądanych. Znajomość potencjalnych działań niepożądanych ma istotne znaczenie w prowadzeniu skutecznej terapii i monitorowaniu stanu pacjenta.¹²

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej obserwowane działania niepożądane podczas terapii octanem leuproreliny to: uderzenia gorąca, nudności, złe samopoczucie, zmęczenie oraz przemijające podrażnienie w miejscu wstrzyknięcia. Szczególnie uderzenia gorąca, występujące w nasileniu łagodnym do umiarkowanego, obserwuje się u około 58% pacjentów poddanych leczeniu.³⁴

Szczegółowe działania niepożądane z podziałem na układy

Poniżej przedstawiono działania niepożądane obserwowane podczas badań klinicznych produktów leczniczych zawierających octan leuproreliny (Eligard 22,5 mg, Eligard 45 mg) u pacjentów z zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego, pogrupowane według układów i częstości występowania.⁵⁶

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

• Często: zapalenie jamy nosowo-gardłowej⁷
• Niezbyt często: zakażenie układu moczowego, miejscowe zakażenie skóry⁸

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

• Niezbyt często: nasilenie cukrzycy – może wystąpić pogorszenie kontroli glikemii u pacjentów z wcześniej zdiagnozowaną cukrzycą⁹¹⁰

Zaburzenia psychiczne

• Niezbyt często: niezwykłe sny, depresja, zmniejszenie popędu płciowego – te zaburzenia mogą wpływać na jakość życia pacjenta i wymagają odpowiedniego postępowania¹¹¹²

Zaburzenia układu nerwowego

• Niezbyt często: zawroty głowy, ból głowy, osłabienie czucia, bezsenność, zaburzenie smaku, zaburzenie powonienia¹³
• Rzadko: nieprawidłowe ruchy mimowolne¹⁴
• Częstość nieznana: idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe (rzekomy guz mózgu) – poważne powikłanie wymagające pilnej interwencji medycznej¹⁵¹⁶

Zaburzenia serca

• Częstość nieznana: wydłużenie odstępu QT – może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca¹⁷¹⁸

Zaburzenia naczyniowe

• Bardzo często: uderzenia gorąca – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane¹⁹²⁰
• Niezbyt często: nadciśnienie, niedociśnienie²¹
• Rzadko: omdlenie, zapaść²²²³

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

• Niezbyt często: wyciek wodnisty z nosa²⁴
• Częstość nieznana: duszność, śródmiąższowa choroba płuc – potencjalnie zagrażające życiu powikłanie²⁵²⁶

Zaburzenia żołądka i jelit

• Często: nudności, biegunka, zapalenie żołądka i jelit/zapalenie okrężnicy²⁷²⁸
• Niezbyt często: zaparcie, suchość w jamie ustnej, niestrawność, wymioty²⁹
• Rzadko: wzdęcia, odbijanie się³⁰³¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

• Bardzo często: wybroczyny, rumień³²³³
• Często: świąd, pocenie nocne³⁴
• Niezbyt często: potliwość, nasilenie pocenia³⁵
• Rzadko: łysienie, wykwity skórne³⁶³⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

• Często: ból stawów, ból kończyn, ból mięśni, sztywność, osłabienie³⁸³⁹
• Niezbyt często: ból pleców, skurcze mięśniowe⁴⁰

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

• Często: rzadkie oddawanie moczu, trudności w oddawaniu moczu, bolesne oddawanie moczu, oddawanie moczu w nocy, skąpomocz⁴¹⁴²
• Niezbyt często: skurcz pęcherza moczowego, krwiomocz, nasilony częstomocz, zatrzymanie moczu⁴³⁴⁴

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

• Często: tkliwość piersi, zanik jąder, ból jąder, bezpłodność, przerost gruczołów piersiowych, zaburzenia wzwodu, zmniejszona wielkość prącia⁴⁵⁴⁶
• Niezbyt często: ginekomastia, impotencja, schorzenia jąder⁴⁷
• Rzadko: ból piersi⁴⁸⁴⁹

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

• Bardzo często: zmęczenie, pieczenie w miejscu podania, zaburzenia czucia w miejscu podania⁵⁰⁵¹
• Często: złe samopoczucie, ból w miejscu podania, zasinienie w miejscu podania, kłucie w miejscu podania⁵²
• Niezbyt często: świąd w miejscu podania, stwardnienie w miejscu podania, senność, ból, gorączka⁵³⁵⁴
• Rzadko: owrzodzenie w miejscu podania⁵⁵
• Bardzo rzadko: martwica w miejscu podania⁵⁶⁵⁷

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

• Często: zaburzenia hematologiczne, niedokrwistość⁵⁸⁵⁹

Badania diagnostyczne

• Często: zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej w surowicy, wydłużenie czasu krzepnięcia⁶⁰
• Niezbyt często: zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej, zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy, wydłużenie czasu protrombinowego, zwiększenie masy ciała⁶¹⁶²

Tabela działań niepożądanych octanu leuproreliny

Specyficzne ryzyka związane z działaniami niepożądanymi octanu leuproreliny

Zmiany gęstości kości i ryzyko osteoporozy

W piśmiennictwie istnieją doniesienia o zmniejszeniu gęstości kości u mężczyzn poddanych orchidektomii lub leczonych analogami GnRH, w tym octanem leuproreliny. Długotrwała terapia tą substancją może spowodować zwiększenie objawów osteoporozy. Szczególnie istotny jest zwiększony ryzyko występowania złamań patologicznych związanych z osteoporozą. Zmiany te wynikają z obniżenia poziomu testosteronu, który odgrywa istotną rolę w metabolizmie kostnym.⁶³⁶⁴

Nasilenie przedmiotowych i podmiotowych objawów choroby

Podczas pierwszych tygodni leczenia octanem leuproreliny może wystąpić zaostrzenie podmiotowych i przedmiotowych objawów choroby. Jest to zjawisko znane jako „flare phenomenon” (zaostrzenie objawów). W przypadku zmian nasilonych, jak przerzuty do kręgosłupa i/lub zwężenie dróg moczowych lub krwiomocz, mogą pojawiać się objawy neurologiczne, takie jak osłabienie i/lub parestezje w obrębie kończyn dolnych lub nasilenie objawów urologicznych. Zjawisko to wymaga szczególnej uwagi klinicznej, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia.⁶⁵⁶⁶

Reakcje miejscowe po podaniu

Miejscowe działania niepożądane po wstrzyknięciu octanu leuproreliny (w postaci preparatów Eligard 22,5 mg, Eligard 45 mg) są podobne do miejscowych działań niepożądanych występujących w przypadku innych podobnych produktów wstrzykiwanych podskórnie. Zazwyczaj te reakcje są łagodne i opisywane jako szybko przemijające. W rzadkich przypadkach może dojść do owrzodzenia, a bardzo rzadko do martwicy w miejscu podania, co stanowi poważne powikłanie wymagające interwencji medycznej.⁶⁷⁶⁸

Inne istotne działania niepożądane

Poza wymienionymi w tabeli działaniami niepożądanymi, podczas terapii octanem leuproreliny obserwowano również: obrzęk obwodowy, zatorowość płucną, kołatanie serca, bóle mięśni, osłabienie mięśni, zaburzenia czucia skórnego, dreszcze, wysypkę, amnezję i zaburzenia widzenia. Po długotrwałym stosowaniu produktów z tej samej grupy odnotowano przypadki zaniku mięśni.⁶⁹⁷⁰

W rzadkich przypadkach po podaniu zarówno krótko-, jak i długodziałających agonistów GnRH raportowano wystąpienie zawału przysadki mózgowej w następstwie krwotoku do przysadki. Rzadko obserwowano również trombocytopenię i leukopenię.⁷¹

Istotnym działaniem niepożądanym są zaburzenia tolerancji glukozy, które mogą prowadzić do pogorszenia kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą. Po podaniu analogów agonistów GnRH zgłaszano również wystąpienie drgawek.⁷²⁷³

Rzadko zgłaszano również reakcje anafilaktyczne/rzekomoanafilaktyczne po podaniu analogów agonistów GnRH, co stanowi potencjalnie zagrażające życiu działanie niepożądane, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.⁷⁴⁷⁵

Podsumowanie ryzyka związanego z działaniami niepożądanymi octanu leuproreliny

Octan leuproreliny, jak każda substancja czynna, może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu. Najczęściej obserwowane działania niepożądane wynikają z mechanizmu działania leku (głównie z blokady produkcji testosteronu) i obejmują: uderzenia gorąca, objawy ze strony układu nerwowego i psychicznego, zaburzenia funkcji seksualnych, a także reakcje miejscowe po wstrzyknięciu. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia zaostrzenia objawów choroby podstawowej w początkowym okresie leczenia, ryzyko osteoporozy przy długotrwałej terapii oraz możliwość wystąpienia poważnych, choć rzadkich, reakcji anafilaktycznych.⁷⁶⁷⁷

Lekarze stosujący terapię octanem leuproreliny powinni regularnie monitorować pacjentów pod kątem występowania działań niepożądanych, odpowiednio leczyć te, które się pojawią, oraz informować pacjentów o potencjalnych ryzykach związanych z leczeniem. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu jest istotnym elementem monitorowania stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁷⁸⁷⁹