Przedawkowanie
Tretynoina

Przedawkowanie tretynoiny: objawy, zagrożenia i postępowanie kliniczne

Tretynoina (kwas all-trans retinowy) jest substancją aktywną stosowaną zarówno w preparatach dermatologicznych do miejscowego leczenia trądziku, jak i w formie doustnej w terapii ostrej białaczki promielocytowej. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do różnorodnych objawów niepożądanych, których nasilenie i charakter zależą od drogi podania, dawki oraz czasu ekspozycji.¹

Przedawkowanie miejscowych preparatów z tretynoiną

Przy stosowaniu nadmiernych ilości preparatów zawierających tretynoinę na skórę (np. Acnatac, Aknemycin Plus) mogą wystąpić nasilone reakcje skórne. Do najczęstszych objawów miejscowego przedawkowania należą: silne zaczerwienienie, łuszczenie się skóry oraz uczucie dyskomfortu w miejscu aplikacji.²

W przypadku preparatów złożonych zawierających tretynoinę w połączeniu z antybiotykami (jak klindamycyna w Acnatac), istnieje dodatkowe ryzyko przedawkowania składnika antybiotykowego. Fosforan klindamycyny po nadmiernej aplikacji miejscowej może wchłaniać się przez skórę w ilościach wystarczających do wywołania działań ogólnoustrojowych, w tym zaburzeń żołądkowo-jelitowych objawiających się bólem brzucha, nudnościami, wymiotami i biegunką.³

Postępowanie w przypadku miejscowego przedawkowania

Jeśli doszło do aplikacji nadmiernej ilości produktu zawierającego tretynoinę, należy zastosować następujące postępowanie:

• Delikatnie umyć twarz łagodnym mydłem i letnią wodą.
• Przerwać stosowanie preparatu na kilka dni.
• Wznowić leczenie po ustąpieniu objawów przedawkowania.

⁴

Przedawkowanie doustnych preparatów z tretynoiną

W przypadku doustnego przyjęcia preparatów zawierających tretynoinę (np. Vesanoid) w dawkach przekraczających zalecane, mogą wystąpić objawy hiperwitaminozy A. Należy podkreślić, że objawy te mają charakter odwracalny po zaprzestaniu podawania leku.⁵

W kontekście dawkowania tretynoiny w leczeniu ostrej białaczki promielocytowej istotne jest, że zalecana dawka terapeutyczna wynosi jedynie jedną czwartą maksymalnej dawki tolerowanej u pacjentów z guzami litymi. Dla porównania, maksymalna tolerowana dawka u pacjentów z guzami litymi to 195 mg/m² powierzchni ciała na dobę, natomiast u dzieci wynosi ona 60 mg/m² powierzchni ciała na dobę.⁶

Przypadkowe spożycie miejscowych preparatów

W przypadku przypadkowego spożycia preparatu zawierającego tretynoinę przeznaczonego do stosowania miejscowego (jak Acnatac), należy spodziewać się wystąpienia działań niepożądanych charakterystycznych zarówno dla klindamycyny (ból brzucha, nudności, wymioty i biegunka), jak i tretynoiny. Szczególnie istotne jest, że tretynoina ma działanie teratogenne, co stanowi poważne zagrożenie dla kobiet w wieku rozrodczym.⁷

W przypadku spożycia miejscowego preparatu należy:

• Zaprzestać stosowania produktu.
• Wdrożyć leczenie objawowe.
• U kobiet w wieku rozrodczym wykonać testy ciążowe ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne.

⁸

Leczenie przedawkowania tretynoiny

Nie istnieje swoiste antidotum ani specyficzny sposób leczenia w przypadku przedawkowania tretynoiny. Pacjenci z ciężkim przedawkowaniem, szczególnie po przyjęciu doustnych form leku, powinni być leczeni objawowo na specjalistycznym oddziale hematologicznym, gdzie możliwe jest właściwe monitorowanie stanu klinicznego i wdrożenie odpowiedniego leczenia wspomagającego.⁹

Tabela objawów przedawkowania tretynoiny

Uwagi dotyczące braków danych

Należy zaznaczyć, że dla niektórych preparatów zawierających tretynoinę, jak Aknemycin Plus (40 mg + 0,25 mg)/g płyn na skórę, w dostępnej dokumentacji produktu brak jest szczegółowych danych dotyczących objawów przedawkowania i postępowania w takich przypadkach.¹⁰ W takich sytuacjach zaleca się zastosowanie ogólnych zasad postępowania jak w przypadku innych preparatów zawierających tretynoinę, dostosowanych do postaci farmaceutycznej leku i drogi jego podania.