Ropinirol
Ropinirol jest agonistą receptorów dopaminowych, stosowanym głównie w leczeniu choroby Parkinsona oraz idiopatycznego zespołu niespokojnych nóg. Umożliwia on opóźnienie wprowadzenia lewodopy w terapii choroby Parkinsona oraz wspomaga leczenie w okresie, gdy działanie lewodopy jest niestabilne i pojawiają się fluktuacje efektu terapeutycznego. Jego działanie polega na naśladowaniu działania dopaminy w centralnym układzie nerwowym. Ropinirol występuje w postaci tabletek o zwykłym lub przedłużonym uwalnianiu.
- Leki z tą substancją
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych, jest stosowany w leczeniu choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg (RLS). W terapii choroby Parkinsona dostępne są tabletki o natychmiastowym uwalnianiu (dawka początkowa 0,25 mg trzy razy na dobę, stopniowo zwiększana do 3 mg/dobę w ciągu 4 tygodni, z możliwością dalszego wzrostu do maksymalnie 24 mg/dobę) oraz tabletki o przedłużonym uwalnianiu (2 mg raz na dobę w 1. tygodniu, następnie 4 mg, z możliwością zwiększenia do 24 mg/dobę). W leczeniu RLS ropinirol podaje się raz na dobę, rozpoczynając od 0,25 mg, z tygodniowym zwiększaniem dawki do maksymalnie 4 mg/dobę. Średnia dawka w badaniach klinicznych wynosiła 2 mg/dobę, a skuteczność terapii powinna być oceniana po 12 tygodniach. U pacjentów z niewydolnością nerek dawkowanie wymaga modyfikacji jedynie w przypadku hemodializowanych, gdzie dawki maksymalne wynoszą odpowiednio 18 mg/dobę (choroba Parkinsona) i 3 mg/dobę (RLS).
Zmiana z formy o natychmiastowym uwalnianiu na przedłużone uwalnianie może być dokonana bezpośrednio, stosując odpowiednie przeliczniki dawek (np. 0,75–2,25 mg natychmiastowego odpowiada 2 mg SR). U osób powyżej 65 roku życia klirens ropinirolu jest zmniejszony o około 15%, co wymaga indywidualnego dostosowania dawki z uwzględnieniem tolerancji. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu należy połykać w całości, nie dzielić ani nie żuć. Ropinirol może być stosowany w skojarzeniu z lewodopą, co pozwala na redukcję dawki lewodopy o około 30% i zmniejszenie ryzyka dyskinez. Odstawianie ropinirolu powinno odbywać się stopniowo w ciągu tygodnia, a w przypadku zmiany agonisty dopaminy należy przestrzegać zaleceń dotyczących odstawiania poprzedniego leku.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Dawkowanie i sposób podawania
agonista dopaminy, choroba Parkinsona, dyskineza, działanie niepożądane, hemodializa, klirens kreatyniny, klirens ropinirolu, krańcowa niewydolność nerek, leczenie skojarzone, lewodopa, natychmiastowe uwalnianie, ropinirol, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, zaawansowana choroba Parkinsona, zaburzenie czynności nerek, zespół niespokojnych nóg -
Działania niepożądane
Ropinirol, selektywny agonista receptorów dopaminergicznych D2/D3, stosowany w leczeniu choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które należy monitorować szczególnie w początkowej fazie terapii i podczas zwiększania dawki. Do bardzo często występujących działań należą senność i omdlenia (zwłaszcza w monoterapii), dyskinezy w terapii skojarzonej z lewodopą, nudności (w monoterapii i terapii skojarzonej) oraz wymioty (szczególnie w zespole niespokojnych nóg). Często obserwuje się także zawroty głowy, niedociśnienie ortostatyczne, obrzęki obwodowe i zmęczenie. Zaburzenia psychiczne, takie jak omamy, splątanie i nerwowość, występują często, a reakcje psychotyczne, zaburzenia kontroli impulsów (np. patologiczny hazard, hiperseksualność) oraz agresja mają częstość nieznaną, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej. W trakcie terapii mogą pojawić się również reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy) oraz rzadkie reakcje wątrobowe, głównie pod postacią wzrostu aktywności enzymów wątrobowych.
W przypadku wystąpienia działań niepożądanych zaleca się zmniejszenie dawki ropinirolu, a w przypadku nudności i wymiotów stosowanie leków przeciwwymiotnych, takich jak domperydon, który nie antagonizuje receptorów dopaminowych w ośrodkowym układzie nerwowym. Dyskinezy u pacjentów leczonych skojarzenie z lewodopą można łagodzić poprzez redukcję dawki lewodopy. Należy również zwrócić uwagę na ryzyko zespołu odstawienia agonisty dopaminy, objawiającego się apatią, niepokojem, depresją, zmęczeniem, poceniem się i bólem, który może wystąpić podczas stopniowego zmniejszania dawki lub przerwania leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobą Parkinsona w terapii skojarzonej, osób prowadzących pojazdy lub obsługujących maszyny, pacjentów z wywiadem psychiatrycznym oraz u osób z tendencją do zachowań impulsywnych. Regularne monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych jest kluczowe dla optymalizacji bezpieczeństwa terapii ropinirolem.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Działania niepożądane
agonista dopaminy, agonista receptorów dopaminergicznych, apatia, augmentacja, ból brzucha, choroba Parkinsona, czkawka, depresja, domperydon, dyskineza, enzym wątrobowy, hiperseksualność, lewodopa, majaczenie, monoterapia, nadwrażliwość, napad snu, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, omamy, paranoja, patologiczny hazard, reakcja psychotyczna, reakcja wątrobowa, ropinirol, senność, splątanie, spontaniczna erekcja, urojenia, wymioty, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie psychiczne, zaburzenie układu nerwowego, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaparcia, zawroty głowy, zespół dysregulacji dopaminergicznej, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienia agonisty dopaminy, zgaga -
Przedawkowanie
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych stosowany w terapii choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg, może wywołać poważne objawy przedawkowania wynikające z nadmiernej stymulacji układu dopaminergicznego. Charakterystyczne symptomy obejmują nudności i wymioty (stymulacja receptorów D2 w area postrema), niedociśnienie ortostatyczne (rozszerzenie naczyń obwodowych), zawroty głowy, zaburzenia snu, pobudzenie psychoruchowe, halucynacje, dezorientację, dyskinezy, wzmożone zachowania impulsywne oraz zaburzenia rytmu serca (tachykardia, arytmie). Przedawkowanie może wystąpić zarówno po preparatach o standardowym uwalnianiu (np. Adartrel, Aropilo, Requip), jak i o przedłużonym uwalnianiu (np. Aparxon PR, ApoRopin, Requip-Modutab), przy czym te drugie charakteryzują się opóźnionym, ale dłużej trwającym i intensywniejszym działaniem toksycznym.
Postępowanie w przypadku przedawkowania ropinirolu polega na natychmiastowym zastosowaniu antagonistów dopaminy, takich jak neuroleptyki i metoklopramid, które blokują receptory dopaminowe i łagodzą objawy. Niezbędne jest ścisłe monitorowanie parametrów życiowych pacjenta, w tym ciśnienia tętniczego, czynności serca, stanu świadomości (np. skala Glasgow), funkcji oddechowych, temperatury ciała oraz równowagi wodno-elektrolitowej. W cięższych przypadkach wskazana jest hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii. Profilaktyka przedawkowania obejmuje rygorystyczne przestrzeganie dawkowania, edukację pacjenta, regularne kontrole oraz ostrożność u osób z zaburzeniami czynności wątroby i nerek oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków interakcyjnych. Szybka interwencja medyczna jest kluczowa dla zapobiegania powikłaniom i poprawy rokowania.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Przedawkowanie
agonista dopaminy, antagonista dopaminy, area postrema, arytmia, choroba Parkinsona, dezorientacja, dyskinezy, działanie dopaminergiczne, halucynacje, hipotensja, metoklopramid, neuroleptyk, niedociśnienie ortostatyczne, nudności i wymioty, oddział intensywnej opieki medycznej, ośrodkowy układ nerwowy, pobudzenie psychoruchowe, preparat o przedłużonym uwalnianiu, receptor dopaminowy, ropinirol, skala Glasgow, strefa wyzwalająca wymioty, tachykardia, układ mezolimbiczny, układ nigrostriatalny, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia snu, zachowania impulsywne, zawroty głowy, zespół niespokojnych nóg -
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Ropinirol, stosowany w terapii choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg, wykazuje profil toksyczności związany głównie z jego mechanizmem działania farmakologicznego, obejmujący hipoprolaktynemię, obniżenie ciśnienia tętniczego, bradykardię oraz zmiany behawioralne. W badaniach długoterminowych u szczurów albinosów zaobserwowano degenerację siatkówki przy dawce 50 mg/kg m.c./dobę, co wiązano z nadmierną ekspozycją na światło. Ropinirol nie wykazał działania genotoksycznego ani rakotwórczego u myszy, natomiast u szczurów stwierdzono rozrost komórek Leydiga i gruczolaka jądra, uznane za specyficzne gatunkowo i nieistotne klinicznie dla ludzi. Badania toksyczności reprodukcyjnej wskazały na dawko-zależne efekty teratogenne u szczurów przy dawkach od 60 do 150 mg/kg m.c./dobę, znacznie przekraczających maksymalne dawki stosowane u ludzi (MRHD: 4 mg/dobę dla zespołu niespokojnych nóg, 24 mg/dobę dla choroby Parkinsona). U królików nie stwierdzono wpływu na organogenezę przy monoterapii do 20 mg/kg, jednak współpodawanie ropinirolu (10 mg/kg) z L-dopą zwiększało częstość i nasilenie wad wrodzonych palców.
Farmakologiczne badania bezpieczeństwa wykazały, że ropinirol hamuje kanały potasowe hERG z wartością IC50 co najmniej 5-krotnie (choroba Parkinsona) i 30-krotnie (zespół niespokojnych nóg) wyższą niż maksymalne stężenia terapeutyczne w osoczu, co wskazuje na akceptowalny margines bezpieczeństwa kardiologicznego. Podsumowując, przedkliniczne dane toksykologiczne nie wskazują na istotne ryzyko kliniczne przy stosowaniu terapeutycznych dawek ropinirolu u ludzi. Obserwowane działania niepożądane i zmiany patologiczne wynikają głównie z farmakodynamiki leku i specyfiki gatunkowej, a potencjalne ryzyko teratogenne dotyczy dawek wielokrotnie przekraczających stosowane klinicznie. W związku z tym ropinirol pozostaje bezpiecznym lekiem w zalecanych dawkach, z uwzględnieniem monitorowania u kobiet w ciąży oraz w kontekście współterapii z L-dopą.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
badanie in vitro, badanie in vivo, badanie toksyczności, choroba Parkinsona, ciśnienie tętnicze krwi, czynność serca, degeneracja siatkówki, działanie genotoksyczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, gruczolak jądra, hipoprolaktynemia, kanał potasowy, L-DOPA, mięsień sercowy, obumieranie płodów, organogeneza, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, prąd hERG, repolaryzacja komórek, ropinirol, rozrost komórek Leydiga, stężenie prolaktyny, toksyczność reprodukcyjna, wada wrodzona palców, zagnieżdżenie zarodka, zespół niespokojnych nóg -
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ropinirol, jako agonista receptorów dopaminowych, wymaga szczególnej ostrożności w terapii, zwłaszcza u pacjentów z chorobą Parkinsona. Należy monitorować ryzyko senności i nagłych napadów snu, które mogą wystąpić podczas codziennych czynności, co wymaga od pacjentów unikania prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn w przypadku wystąpienia tych objawów. Istotne jest także monitorowanie zaburzeń kontroli impulsów, takich jak patologiczny hazard, hiperseksualność, kompulsywne wydawanie pieniędzy czy objadanie się. W przypadku pojawienia się tych objawów wskazane jest rozważenie zmniejszenia dawki lub odstawienia leku. Ponadto, u pacjentów leczonych ropinirolem mogą wystąpić objawy manii oraz zespół odstawienia agonisty dopaminy (DAWS), objawiający się apatią, lękiem, depresją, zmęczeniem, poceniem i bólem, który wymaga stopniowego zmniejszania dawki i ścisłego monitorowania. Nagłe przerwanie terapii może prowadzić do złośliwego zespołu neuroleptycznego, dlatego odstawianie leku powinno być zawsze stopniowe.
Podczas terapii ropinirolem należy kontrolować ciśnienie tętnicze ze względu na ryzyko niedociśnienia, zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu krążenia. Omamy są możliwym działaniem niepożądanym, a u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi stosowanie ropinirolu jest przeciwwskazane, chyba że korzyści przewyższają ryzyko. Lek nie jest wskazany w leczeniu poneuroleptycznej akatyzji, tazykinezji oraz wtórnego zespołu niespokojnych nóg wywołanego niewydolnością nerek, niedokrwistością z niedoboru żelaza czy ciążą. W przypadku zespołu niespokojnych nóg może wystąpić augmentacja objawów lub efekt z odbicia, co wymaga oceny zasadności kontynuacji terapii. Preparaty o przedłużonym uwalnianiu (np. Aparxon PR 2-8 mg) zawierają od 149,99 do 156,48 mg laktozy i mogą mieć zmniejszoną skuteczność przy przyspieszonym pasażu jelitowym. Niektóre formy (Ceurolex SR 4 mg, Requip-Modutab 4 mg) zawierają żółcień pomarańczową (E110), co może wywoływać reakcje alergiczne. U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością wątroby konieczne jest zachowanie ostrożności i monitorowanie działań niepożądanych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
agonista dopaminy, akatyzja poneuroleptyczna, augmentacja, choroba Parkinsona, działanie niepożądane, efekt z odbicia, hiperseksualność, kompulsywne jedzenie, lewodopa, mania, napad snu, niedobór laktazy, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość z niedoboru żelaza, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, niewydolność wieńcowa, omamy, patologiczny hazard, reakcja alergiczna, ropinirol, tazykinezja, zaburzenie kontroli impulsów, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienia agonisty dopaminy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złośliwy zespół neuroleptyczny -
Właściwości farmakodynamiczne
Ropinirol jest nieergolinowym agonistą receptorów dopaminowych D2/D3, stosowanym w leczeniu choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg (RLS). W chorobie Parkinsona działa poprzez selektywne pobudzenie receptorów dopaminergicznych w prążkowiu, łagodząc objawy niedoboru dopaminy. Badania kliniczne wykazały, że forma o przedłużonym uwalnianiu ropinirolu jest nie mniej skuteczna niż forma o natychmiastowym uwalnianiu, z różnicą w części ruchowej UPDRS wynoszącą -0,7 punktu (95% CI: [-1,51, 0,10], p=0,0842). U pacjentów z zaawansowaną chorobą Parkinsona, u których leczenie lewodopą było niewystarczające, ropinirol w formie o przedłużonym uwalnianiu istotnie skracał czas trwania okresów „wyłączenia” o średnio 1,7 godziny (95% CI: [-2,34, -1,09], p<0,0001), jednocześnie wydłużając czas trwania okresów "włączenia" bez dokuczliwych dyskinez o 1,5 godziny (95% CI: [0,85, 2,13], p<0,0001). Nie zaobserwowano wzrostu czasu trwania okresów "włączenia" z dokuczliwymi dyskinezami.
W leczeniu zespołu niespokojnych nóg ropinirol wykazuje skuteczność potwierdzoną w czterech 12-tygodniowych badaniach kontrolowanych placebo, gdzie średnia dawka wynosiła 2 mg/dobę. Skorygowana różnica zmiany wyniku w skali IRLS wyniosła -4,0 punktu (95% CI: -5,6; -2,4; p<0,0001). Ponadto, leczenie ropinirolem poprawiało parametry snu oceniane skalą Medical Outcome Study Sleep Scale: zmniejszenie zaburzeń snu o 15,2 punktu, wydłużenie czasu snu o 0,7 godziny, poprawę adekwatności snu o 18,6 punktu oraz redukcję senności dziennej o 7,5 punktu (wszystkie p<0,0001). Badania farmakokinetyczne nie wykazały klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QT przy dawkach do 4 mg/dobę, jednak brak jest danych dotyczących wyższych dawek do 24 mg/dobę. Ropinirol hamuje również wydzielanie prolaktyny poprzez działanie na podwzgórze i przysadkę mózgową, co jest typowe dla agonistów dopaminowych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Właściwości farmakodynamiczne
agonista dopaminowy, agonista dopaminy, choroba Parkinsona, dyskineza, istota czarna, klasyfikacja ATC, lek dopaminergiczny, lewodopa, niedobór dopaminy, odstęp QT, okres włączenia, okres wyłączenia, okresowe ruchy nóg, podwzgórze i przysadka mózgowa, prążkowie, prolaktyna, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminowy, receptor dopaminowy D2/D3, repolaryzacja serca, skala IRLS, skala UPDRS, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, układ neuroendokrynny, zaburzenie snu, zespół niespokojnych nóg -
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych, stosowany w terapii choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg, może wywoływać działania niepożądane istotnie wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Do najważniejszych objawów należą omamy, senność oraz nagłe napady snu, które mogą wystąpić zarówno przy preparatach o standardowym, jak i przedłużonym uwalnianiu (SR), dostępnych pod nazwami handlowymi takimi jak Adartrel, Requip, Aropilo, Requip-Modutab czy Rolpryna SR. Wystąpienie tych objawów wymaga bezwzględnego powstrzymania się od prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługi maszyn do czasu całkowitego ustąpienia symptomów, ze względu na ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych dla pacjenta i osób trzecich.
W praktyce klinicznej lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad dotyczący aktywności pacjenta, w tym prowadzenia pojazdów, oraz poinformować o ryzyku wystąpienia senności, napadów snu i omamów podczas terapii ropinirolem. Konieczne jest systematyczne monitorowanie objawów niepożądanych, uwzględniając czynniki ryzyka takie jak wiek, dawka leku, współistniejące leczenie sedatywne oraz zaawansowanie choroby Parkinsona. W przypadku pojawienia się objawów wpływających na zdolność prowadzenia pojazdów, lekarz powinien rozważyć modyfikację dawki, zmianę schematu leczenia lub zastosowanie alternatywnej terapii. Dokumentacja medyczna powinna odzwierciedlać przekazane pacjentowi zalecenia oraz obserwacje dotyczące bezpieczeństwa prowadzenia pojazdów, a także zaangażowanie opiekunów w monitorowanie stanu pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
agonista dopaminy, charakterystyka produktu leczniczego, choroba Parkinsona, działanie niepożądane, formulacja o przedłużonym uwalnianiu, lek sedatywny, lek upośledzający sprawność psychomotoryczną, modyfikacja dawki, nagłe zasypianie, napad snu, omamy, opcja terapeutyczna, ośrodkowy układ nerwowy, ropinirol, senność, senność dzienna, standardowe uwalnianie, terapia ropinirolem, zespół niespokojnych nóg -
Wskazania do stosowania
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych, znajduje zastosowanie w leczeniu choroby Parkinsona oraz idiopatycznego zespołu niespokojnych nóg (RLS). W chorobie Parkinsona stosowany jest zarówno w monoterapii we wczesnym stadium, celem opóźnienia wprowadzenia lewodopy, jak i w terapii skojarzonej w zaawansowanych stadiach, zwłaszcza przy fluktuacjach ruchowych typu efekt „końca dawki” oraz fluktuacjach „włączenie-wyłączenie”. Preparaty o przedłużonym uwalnianiu (dawki 2 mg, 4 mg, 8 mg) zapewniają stabilne stężenie leku w osoczu i są dedykowane wyłącznie leczeniu choroby Parkinsona, natomiast tabletki o natychmiastowym uwalnianiu (0,25 mg do 5 mg) stosuje się zarówno w chorobie Parkinsona, jak i w RLS. W RLS ropinirol jest wskazany w umiarkowanym do ciężkiego nasileniu objawów, które wpływają na jakość snu i funkcjonowanie pacjenta, dostępny w formie tabletek o natychmiastowym uwalnianiu (0,25 mg, 0,5 mg, 2 mg).
W doborze preparatu i schematu dawkowania ropinirolu należy uwzględnić fazę choroby oraz indywidualne potrzeby pacjenta. W chorobie Parkinsona monoterapia ropinirolem we wczesnym stadium pozwala na zmniejszenie ryzyka powikłań związanych z długotrwałym stosowaniem lewodopy, natomiast w zaawansowanym stadium dodanie ropinirolu do lewodopy może poprawić kontrolę objawów i zmniejszyć fluktuacje ruchowe. W RLS ropinirol poprawia objawy ruchowe i zaburzenia snu, co przekłada się na lepszą jakość życia. Wskazane jest monitorowanie tolerancji i działań niepożądanych, a wybór między formą o natychmiastowym a przedłużonym uwalnianiu powinien być dostosowany do specyfiki klinicznej i preferencji pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ropinirol – Wskazania do stosowania
agonista dopaminy, chlorowodorek ropinirolu, choroba Parkinsona, działanie niepożądane, efekt końca dawki, fluktuacja odpowiedzi terapeutycznej, fluktuacja ruchowa, fluktuacje włączenie-wyłączenie, funkcja motoryczna, idiopatyczny zespół niespokojnych nóg, lewodopa, monoterapia choroby Parkinsona, objawy parkinsonowskie, powikłanie ruchowe, przedłużone uwalnianie, stężenie w osoczu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tabletka powlekana o natychmiastowym uwalnianiu, terapia skojarzona, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie snu, zespół niespokojnych nóg