Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Podtlenek azotu

Wpływ podtlenku azotu na płodność, ciążę i laktację

Podtlenek azotu, jako substancja aktywna stosowana w lecznictwie w postaci gazu medycznego, wymaga szczególnej uwagi w kontekście jego wpływu na płodność, przebieg ciąży oraz okres karmienia piersią. Informacje te są niezwykle istotne dla lekarzy stosujących tę substancję u pacjentek w wieku rozrodczym oraz kobiet ciężarnych i karmiących. Poniżej przedstawiono szczegółowe dane kliniczne dotyczące stosowania podtlenku azotu w tych szczególnych grupach pacjentek.^{1 2}

Wpływ na ciążę

Duża ilość danych klinicznych dotyczących kobiet w ciąży narażonych na jednokrotne podanie podtlenku azotu w trakcie pierwszego trymestru (więcej niż 1000 przypadków) wskazuje na brak toksyczności powodującej wady rozwojowe. Dostępne obserwacje nie potwierdzają także istnienia toksyczności dla płodów i noworodków, którą można by przypisać ekspozycji na podtlenek azotu podczas ciąży. W związku z tym, produkty zawierające podtlenek azotu mogą być stosowane w okresie ciąży, jeśli jest to klinicznie wskazane.^{3 4}

Należy jednak zwrócić uwagę na kilka istotnych aspektów stosowania podtlenku azotu u ciężarnych:

• W rzadkich przypadkach podtlenek azotu może wywołać depresję oddechową u noworodków.^{5 6}
• Gdy podtlenek azotu jest stosowany w okresie okołoporodowym, noworodki powinny być monitorowane w kierunku depresji oddechowej, a także pod kątem innych możliwych działań niepożądanych.^{7 8}
• Niektóre źródła wskazują, że należy unikać stosowania podtlenku azotu w pierwszych dwóch trymestrach ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne.^{9 10}
• Kobietom w ciąży podaje się podtlenek azotu w stężeniu nie większym niż 50% wdychanej mieszaniny.^{11 12}
• Należy unikać częstego lub przedłużającego się stosowania podtlenku azotu w ciąży.^{13 14}

Narażenie zawodowe na podtlenek azotu w ciąży

Istotną kwestią jest zawodowe narażenie ciężarnych pracownic medycznych na podtlenek azotu. W przypadku kobiet w ciąży zawodowo narażonych na długotrwałe wdychanie podtlenku azotu, kluczową rolę odgrywa obecność odpowiednich systemów odciągu lub wentylacji w miejscu pracy:¹⁵

• Nie zaobserwowano działań niepożądanych u płodów kobiet zawodowo narażonych na długotrwałe wdychanie podtlenku azotu w czasie ciąży, jeśli zainstalowano odpowiedni system odciągu lub wentylacji.¹⁶
• W przypadku braku odpowiednich systemów odciągu lub wentylacji, odnotowano wzrost poronień i wad rozwojowych. Doniesienia te budzą jednak wątpliwości z powodu uchybień w metodologii oraz warunków ekspozycji.^{17 18}
• W kolejnych badaniach, po wdrożeniu odpowiednich systemów odciągu lub wentylacji, odnotowano brak ryzyka.^{19 20}

Znieczulenie podczas porodu

Przy stosowaniu podtlenku azotu podczas znieczulenia (narkozy) w czasie porodu, ze względu na szybkie przenikanie przez barierę łożyska do płodu, zaleca się:^{21 22}

• Przerwanie podawania podtlenku azotu, jeśli czas pomiędzy podaniem środka znieczulającego a wydostaniem płodu przekracza 20 minut^{23 24}
• Unikanie stosowania podtlenku azotu w przypadku zagrożenia płodu^{25 26}
• Zaprzestanie podawania z odpowiednim wyprzedzeniem przed porodem, aby uniknąć ryzyka niedotlenienia lub opóźnienia płaczu noworodków²⁷

W kontekście zniesienia czucia bólu podczas porodu na sali porodowej, podtlenek azotu może być zastosowany jedynie, gdy podłączony jest przepływomierz bezpieczeństwa, który uniemożliwia podawanie podtlenku azotu w stężeniu większym niż 50%.^{28 29}

Wpływ na laktację

W odniesieniu do stosowania podtlenku azotu podczas karmienia piersią, dostępne dane wskazują, że:^{30 31}

• Brak jest dostępnych lub istnieją tylko ograniczone dane dotyczące przenikania podtlenku azotu do mleka ludzkiego.^{32 33 34 35}
• Bazując na szybkiej eliminacji podtlenku azotu z krążenia poprzez wymianę płucną oraz słabą rozpuszczalność we krwi i tkankach, znaczące spożycie wraz z mlekiem przez niemowlę jest mało prawdopodobne.³⁶
• Po krótkotrwałym stosowaniu podtlenku azotu, zważywszy na bardzo krótki okres półtrwania, przerwanie karmienia piersią nie jest konieczne.^{37 38 39 40}
• Podtlenek azotu może być używany podczas laktacji, ale nie powinien być używany w trakcie karmienia piersią.^{41 42}
• W celu zachowania ostrożności, niektóre źródła zalecają unikanie stosowania podtlenku azotu u kobiet w okresie karmienia piersią.⁴³

Wpływ na płodność

Odnośnie wpływu podtlenku azotu na płodność, dostępne dane naukowe wskazują na następujące kwestie:^{44 45}

• Potencjalny wpływ dawek klinicznych produktów zawierających podtlenek azotu na płodność pacjentek jest nieznany.⁴⁶
• Badania na zwierzętach w niskich stężeniach podtlenku azotu (≤ 1%) sugerują, że zachodzą niewielkie zmiany w płodności samców i samic.⁴⁷
• Brak istotnych danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi.^{48 49}
• Potencjalne ryzyko upośledzenia płodności związane z długotrwałym przebywaniem w miejscu stosowania podtlenku azotu (narażenie zawodowe) nie może być wykluczone.^{50 51 52}

Badania na zwierzętach

Eksperymentalne badania na zwierzętach dostarczają cennych informacji dotyczących wpływu podtlenku azotu na układ rozrodczy:^{53 54}

• Badania eksperymentalne na zwierzętach potwierdzają działanie toksyczne na układ rozrodczy.⁵⁵
• Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ długotrwale podawanego podtlenku azotu na rozwój potomstwa.^{56 57 58}
• W przypadku podawania podtlenku azotu w wysokim stężeniu i przez długi okres czasu w początkowym stadium ciąży, obserwowano działanie teratogenne u zwierząt.⁵⁹
• Odnotowano przypadki obumarcia płodów, zaburzenia wzrostu i rozwoju kości u zwierząt laboratoryjnych.⁶⁰

Należy podkreślić, że działanie teratogenne nie zostało nigdy zaobserwowane u ludzi, a dostępne dane epidemiologiczne nie są wystarczające dla oceny potencjalnego szkodliwego wpływu na rozwój zarodka i płodu ludzkiego.⁶¹

Dodatkowe informacje dla lekarzy

Lekarze stosujący podtlenek azotu u kobiet w ciąży, karmiących piersią lub planujących ciążę powinni przekazać następujące informacje pacjentkom:^{62 63}

• Podtlenek azotu może być stosowany w okresie ciąży, jeśli jest to klinicznie wskazane.^{64 65}
• Podtlenek azotu może kolidować z metabolizmem kwasu foliowego.⁶⁶
• Podtlenek azotu szybko przenika przez barierę łożyskową, a głębokość znieczulenia płodu odpowiada znieczuleniu matki.⁶⁷
• Po krótkotrwałym stosowaniu podtlenku azotu nie jest konieczne przerwanie karmienia piersią.^{68 69}
• Noworodek matki, której podawano podtlenek azotu w okresie okołoporodowym, powinien być monitorowany pod kątem depresji oddechowej i innych możliwych działań niepożądanych.^{70 71}

Informacje te pozwolą na świadome podjęcie decyzji o zastosowaniu podtlenku azotu jako środka znieczulającego lub przeciwbólowego, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka dla matki, płodu oraz niemowlęcia karmionego piersią.^{72 73}