Wskazania do stosowania
Pirydoksyna

Wskazania do stosowania substancji czynnej pirydoksyna. Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Pirydoksyna (witamina B6) jest substancją szeroko stosowaną w różnych jednostkach chorobowych, najczęściej związanych z objawami niedoboru tej witaminy lub jako składnik preparatów złożonych. Na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających pirydoksynę można wyróżnić następujące wskazania do jej stosowania.¹

Niedobór witaminy B6

Podstawowym wskazaniem do stosowania pirydoksyny jest uzupełnianie jej niedoborów w organizmie. Niedobór witaminy B6 może wynikać z nieprawidłowej diety, zwiększonego zapotrzebowania lub zaburzeń wchłaniania.^{2 3}

Pirydoksyna jest często stosowana w skojarzeniu z magnezem w leczeniu niedoboru obu tych składników, co znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i w terapii stanów niedoborowych.^{4 5}

Schorzenia układu nerwowego

Pirydoksyna odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Jest stosowana w leczeniu wspomagającym różnych schorzeń neurologicznych, szczególnie w połączeniu z innymi witaminami z grupy B.^{6 7}

Wskazania w schorzeniach nerwów obwodowych obejmują:⁸

• Polineuropatie o różnej etiologii (cukrzycowe, alkoholowe)
• Zapalenia nerwów
• Neuralgie
• Zespoły korzonkowe
• Nerwobóle

⁹

W bardziej szczegółowym ujęciu, preparaty zawierające pirydoksynę w połączeniu z innymi witaminami z grupy B (tiaminą i cyjanokobalaminą) są wskazane w leczeniu wspomagającym:¹⁰

• Bólu neuropatycznego o różnej etiologii (np. neuralgia popółpaścowa)
• Zespołów korzonkowych
• Zespołu lędźwiowego
• Rwy kulszowej
• Polineuropatii (np. cukrzycowej lub alkoholowej)
• Zapalenia nerwu wzrokowego
• Porażenia nerwu twarzowego
• Zespołu cieśni nadgarstka

¹¹

Należy podkreślić, że w przypadku chorób układu nerwowego istotne jest wcześniejsze udokumentowanie niedoboru witamin B1 i B6. Przed rozpoczęciem terapii należy sprawdzić, czy nie występuje niedobór innej witaminy, ponieważ niedobory witamin z grupy B rzadko występują pojedynczo.¹²

Objawy niedoboru magnezu

Niedobór magnezu często współistnieje z niedoborem witaminy B6, dlatego pirydoksyna często występuje w preparatach magnezowych. Preparaty zawierające magnez i pirydoksynę są zalecane w przypadku występowania następujących objawów mogących wskazywać na niedobór magnezu:^{13 14}

• Nerwowość, drażliwość, wahania nastroju, łagodny lęk, niepokój
• Przejściowe uczucie zmęczenia, ospałość, zaburzenia snu o niewielkim nasileniu
• Objawy lęku, takie jak skurcze przewodu pokarmowego lub kołatanie serca (bez zaburzeń serca)
• Skurcze mięśni, mrowienie, drganie powiek

¹⁵

Należy pamiętać, że produkty zawierające magnez i pirydoksynę należy stosować po wykluczeniu innych przyczyn objawów niż niedobór magnezu oraz gdy osiągnięcie poprawy lub zwiększenie podaży magnezu nie jest możliwe przez zastosowanie prawidłowej diety.¹⁶

W przypadku braku poprawy po miesiącu stosowania preparatów zawierających magnez i pirydoksynę, kontynuowanie leczenia nie jest zalecane.¹⁷

Stany zwiększonego zapotrzebowania

Pirydoksyna znajduje zastosowanie w stanach zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę, do których należą:^{18 19}

• Okres intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży
• Intensywna praca umysłowa
• Wzmożony wysiłek fizyczny
• Choroby przebiegające z podwyższoną temperaturą
• Stany przewlekłego zmęczenia fizycznego i psychicznego
• Nadpobudliwość nerwowa
• Sytuacje wywołujące stres

²⁰

Niedobory witamin u dzieci i niemowląt

Wielowitaminowe preparaty zawierające pirydoksynę stosuje się u dzieci i niemowląt w przypadkach:²¹

• Niedostatecznej podaży witamin w pożywieniu (diety eliminacyjne, stany niedożywienia, okres wczesnowiosenny)
• Obniżonej ogólnej odporności na choroby infekcyjne
• W okresie rekonwalescencji, zwłaszcza po leczeniu antybiotykami

²²

Nudności i wymioty w ciąży

Pirydoksyna w połączeniu z doksylaminą jest wskazana do objawowego leczenia nudności i wymiotów u kobiet w ciąży (NVP), które nie reagują na niefarmakologiczne metody leczenia.^{23 24}

Należy jednak zwrócić uwagę na ograniczenie: nie przeprowadzono badań dotyczących jednoczesnego stosowania doksylaminy i pirydoksyny w przypadku niepowściągliwych wymiotów ciężarnych.²⁵

Zaburzenia snu

Pirydoksyna w połączeniu z melatoniną jest wskazana jako środek pomocniczy w zaburzeniach snu związanych ze zmianą stref czasowych lub w związku z pracą zmianową.²⁶

Dodatkowe wskazania

Witamina B6 jest również stosowana w następujących przypadkach:²⁷

• Zapobieganie neuropatii obwodowej podczas stosowania izoniazydu
• Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych
• Wrodzone zaburzenia metaboliczne (cystationinuria, homocystynuria, hiperoksaluria, acyduria ksanturenowa)
• Zespoły złego wchłaniania, np. w chorobach wątroby spowodowanych alkoholizmem
• Oparzenia słoneczne i pooparzeniowe zmiany barwnikowe skóry (zapobiegawczo)
• Zapalenie skóry i błon śluzowych jamy ustnej (w tym akrodynia) i zapalenie języka
• Erytrodermie złuszczające, łojotok
• Paradontopatie
• Zatrucie izoniazydem
• Zatrucie cykloseryną

²⁸

Pomocniczo pirydoksyna może być stosowana w:²⁹

• Niedokrwistości syderoblastycznej, leukopenii i agranulocytozie
• Stanach depresyjnych
• Zaburzeniach snu (bezsenność)
• Nerwicy wegetatywnej (jako łagodny lek objawowy, uspokajający)
• Chorobie popromiennej

³⁰

Wskazania w żywieniu pozajelitowym

Preparaty wielowitaminowe zawierające pirydoksynę są wskazane także jako uzupełnienie dobowego zapotrzebowania na witaminy rozpuszczalne w wodzie w trakcie żywienia pozajelitowego.^{31 32}

Są one stosowane w pozajelitowym uzupełnianiu niedoboru witamin w przypadkach, gdy żywienie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane.³³

Wspomaganie leczenia chorób układu krążenia

Wspomagająco pirydoksyna może być stosowana po konsultacji z lekarzem jako uzupełnienie leczenia chorób serca i układu krążenia, takich jak:³⁴

• Nadciśnienie tętnicze
• Zastoinowa niewydolność krążenia
• Zaburzenia rytmu serca

³⁵

Sytuacje kliniczne szczególne

Zapobieganie neuropatii polekowej

Szczególnie ważnym wskazaniem do stosowania pirydoksyny jest zapobieganie neuropatii obwodowej podczas terapii izoniazydem, stosowanym w leczeniu gruźlicy. Pirydoksyna może być również stosowana w przypadku zatrucia izoniazydem lub cykloseeryną.³⁶

Ponadto, witamina B6 znajduje zastosowanie u pacjentów stosujących doustne środki antykoncepcyjne, które mogą przyczyniać się do zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę.³⁷

Wrodzone zaburzenia metaboliczne

Pirydoksyna jest stosowana w leczeniu wrodzonych zaburzeń metabolicznych, takich jak:³⁸

• Cystationinuria – zaburzenie metabolizmu aminokwasów siarkowych
• Homocystynuria – wrodzona choroba metaboliczna z wysokim poziomem homocysteiny
• Hiperoksaluria – zwiększone wydalanie szczawianów z moczem
• Acyduria ksanturenowa – zaburzenie metabolizmu tryptofanu

³⁹

Wzrost zapotrzebowania u dzieci

U dzieci i niemowląt zwiększone zapotrzebowanie na pirydoksynę występuje w następujących sytuacjach:⁴⁰

• Okres intensywnego wzrostu
• Wzmożony wysiłek fizyczny
• Choroby przebiegające z podwyższoną temperaturą
• Stan po leczeniu antybiotykami
• Diety eliminacyjne

⁴¹

W przypadku stanów niedożywienia, diet eliminacyjnych oraz w okresie wczesnowiosennym, gdy dostęp do świeżych warzyw i owoców może być ograniczony, suplementacja pirydoksyny również może być wskazana.⁴²