Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pirydoksyna

Neurotoksyczność pirydoksyny – mechanizmy i czynniki ryzyka

Długotrwałe stosowanie wysokich dawek pirydoksyny (witaminy B6) związane jest z rozwojem neuropatii obwodowych. Efekty neurotoksyczne mogą pojawić się podczas przyjmowania witaminy B6 przez krótszy okres i w mniejszych dawkach. Ryzyko rozwoju neuropatii jest szczególnie wysokie przy długotrwałym stosowaniu (kilka miesięcy lub nawet lat) dawek przekraczających 50 mg na dobę oraz przy krótkotrwałym stosowaniu (ponad 2 miesiące) dawek przekraczających 500 mg do 1 g na dobę.¹²³

Długotrwałe stosowanie pirydoksyny może spowodować aksonalną neuropatię czuciową. Objawy kliniczne obejmują: drętwienie i zaburzenia poczucia pozycji, wibracje i mrowienie w dystalnych częściach kończyn, a także stopniowo postępującą ataksję sensoryczną (zaburzenia koordynacji). W większości przypadków objawy ustępują po zaprzestaniu stosowania pirydoksyny lub po zmniejszeniu dawki.⁴⁵

Monitorowanie objawów neurotoksyczności

Konieczna jest systematyczna ocena pacjenta pod względem występowania objawów neuropatii obwodowej. W razie ich wystąpienia leczenie należy odpowiednio zmodyfikować lub zakończyć.⁶ Jeśli rozwiną się objawy i oznaki neuropatii obwodowej (parestezja), należy zweryfikować dawkowanie i, jeśli konieczne, przerwać stosowanie produktu leczniczego.⁷

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy tymczasowo przerwać stosowanie leku, które można przywrócić po zmniejszeniu dawki i (lub) ustąpieniu objawów.⁸ Jeśli objawy lub oznaki neuropatii obwodowej (parestezja) nasilą się, należy ponownie oszacować dawkowanie, a jeśli konieczne, przerwać podawanie produktu.⁹

Reakcje nadwrażliwości związane z pirydoksyną

W przypadkach reakcji nadwrażliwości na pirydoksynę, takich jak wykwity skórne, pokrzywka, nadwrażliwość na światło czy reakcje anafilaktyczne, należy przerwać stosowanie preparatu zawierającego pirydoksynę oraz, jeśli to konieczne, zastosować odpowiednie leczenie.¹⁰¹¹

Zgłaszano ogólnoustrojowe reakcje nadwrażliwości na składniki preparatów wielowitaminowych zawierających witaminę B6 (w tym na witaminę B1, B2, B12, kwas foliowy) o nasileniu łagodnym do ciężkiego. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych reakcji nadwrażliwości należy natychmiast przerwać infuzję lub wstrzyknięcie.¹²

Specjalne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z umiarkowaną niewydolnością nerek ze względu na ryzyko wystąpienia wysokiego stężenia magnezu we krwi przy jednoczesnym stosowaniu preparatów zawierających magnez i pirydoksynę.¹³ Preparatu nie należy stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.¹⁴

U osób z zaburzoną czynnością nerek należy brać pod uwagę konieczność zmniejszenia dawek produktu leczniczego (stosownie do kontrolowanego stężenia jonu magnezowego w surowicy krwi). Ostra niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do stosowania produktów zawierających pirydoksynę z magnezem.¹⁵

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek istnieje potencjalne ryzyko przedawkowania i (lub) toksyczności witamin rozpuszczalnych w wodzie, w tym pirydoksyny, ze względu na zmniejszoną zdolność nerek do wydalania ich nadmiaru.¹⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Produkt leczniczy należy stosować ostrożnie u pacjentek z zaburzeniami czynności wątroby, gdyż metabolizm pirydoksyny może być, teoretycznie, zmniejszony.¹⁷

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mogą wymagać uzupełniania witamin, w tym pirydoksyny, dostosowanego do ich indywidualnych potrzeb.¹⁸

Dzieci i młodzież

Produktów zawierających wyższe dawki pirydoksyny nie należy stosować u dzieci i młodzieży z uwagi na wysokie dawki substancji czynnych zawartych w preparatach.¹⁹²⁰

Większość preparatów zawierających pirydoksynę w połączeniu z magnezem nie zaleca się stosować u dzieci poniżej 6 lat.²¹²²

Specjalne ostrzeżenia dotyczące podania produktów zawierających pirydoksynę

Droga podania preparatów injekcyjnych

Produkty lecznicze zawierające pirydoksynę w formie roztworu do wstrzykiwań powinny być podawane wyłącznie we wstrzyknięciu domięśniowym (im.) i nie wolno stosować ich we wstrzyknięciu dożylnym (iv.) bezpośrednio do krwioobiegu. Po przypadkowym podaniu dożylnym, pacjent musi być monitorowany i, w zależności od nasilenia występujących objawów, musi pozostać pod opieką lekarską.²³²⁴

Preparaty w postaci proszków do rozpuszczania

Preparaty zawierające pirydoksynę w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji nie mogą być podawane w postaci nierozpuszczonej. Jeżeli do rozpuszczania użyto roztworów wodnych, mieszaninę należy chronić przed światłem ze względu na wrażliwość niektórych witamin (szczególnie B6) na światło ultrafioletowe.²⁵²⁶

Suplementacja i potencjalne interakcje

Monitorowanie suplementacji

Przy długotrwałym stosowaniu pirydoksyny, szczególnie w połączeniu z magnezem, zaleca się kontrolować stężenie magnezu w surowicy.²⁷²⁸

W przypadku skojarzonego niedoboru magnezu i wapnia, w pierwszej kolejności należy wyrównać niedobór magnezu. W przypadku ciężkiego niedoboru magnezu i zaburzeń wchłaniania, leczenie należy rozpocząć od dożylnego podawania magnezu.²⁹

Produkty lecznicze zawierające pirydoksynę podawane w dawce wyższej niż zalecana mogą powodować biegunkę.³⁰³¹

Produkt leczniczy zawierający pirydoksynę, szczególnie w połączeniu z doksylaminą, może powodować senność ze względu na antycholinergiczne właściwości niektórych składników, dlatego nie zaleca się jego stosowania u osób przyjmujących jednocześnie substancje działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym alkohol.³²

Interakcje z badaniami laboratoryjnymi

Biotyna, która może być składnikiem preparatów wielowitaminowych z pirydoksyną, może wpływać na badania laboratoryjne oparte na oddziaływaniu biotyny i streptawidyny, prowadząc do fałszywie obniżonych lub fałszywie podwyższonych wyników badań, w zależności od rodzaju próby. Ryzyko wpływu jest większe u dzieci oraz pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wzrasta w przypadku większych dawek.³³

Istnieją doniesienia o fałszywie dodatnich wynikach badań przesiewowych na obecność metadonu, opiatów i fosforanu fencyklidyny (PCP) w moczu podczas stosowania doksylaminy wodorobursztynianu i pirydoksyny chlorowodorku.³⁴

Interakcje z innymi lekami

Podczas stosowania doustnych preparatów tetracyklin należy zachować trzygodzinną przerwę pomiędzy podaniem antybiotyku a preparatu zawierającego pirydoksynę z magnezem z powodu zmniejszenia wchłaniania tetracyklin z przewodu pokarmowego.³⁵³⁶

Produkty zawierające pirydoksynę należy stosować ostrożnie u pacjentek z astmą lub innymi zaburzeniami oddychania, takimi jak przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedma płuc. Wykazano, że leki przeciwhistaminowe, niekiedy łączone z pirydoksyną, zmniejszają objętość wydzieliny oskrzelowej i zwiększają jej lepkość, utrudniając tym samym odkrztuszanie. Może to prowadzić do zwężenia dróg oddechowych i nasilenia tych chorób.³⁷

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Alkohol benzylowy

Produkty lecznicze w postaci iniekcyjnej zawierające pirydoksynę mogą zawierać alkohol benzylowy jako substancję pomocniczą. Duże objętości alkoholu benzylowego należy podawać z ostrożnością i tylko w razie konieczności, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby z powodu ryzyka kumulacji toksyczności (kwasica metaboliczna).³⁸³⁹

Substancje pomocnicze z ryzykiem nietolerancji

Produkt Asmag B6 nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lappa) lub zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy.⁴⁰

Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinni przyjmować produktów zawierających sacharozę lub inne cukry.⁴¹⁴²

Produkt Laktomag B6 zawiera aspartam – źródło fenyloalaniny. Może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią.⁴³

Produkt Melabiorytm B6 zawiera sorbitol. Należy wziąć pod uwagę addytywne działanie podawanych jednocześnie produktów zawierających fruktozę (lub sorbitol) oraz pokarmu zawierającego fruktozę (lub sorbitol). Pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy nie mogą przyjmować tego produktu leczniczego.⁴⁴

Środki ostrożności podczas stosowania

Nie należy stosować preparatów z pirydoksyną i magnezem na czczo, gdyż może to spowodować biegunkę.⁴⁵⁴⁶

Brak lub znacząco zmniejszony efekt działania preparatów z pirydoksyną i magnezem występuje u osób z zaburzonym wchłanianiem jelitowym.⁴⁷