Działania niepożądane
Pirydoksyna

Pirydoksyna (witamina B6) jest powszechnie stosowana zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych, często z magnezem, tiaminą i cyjanokobalaminą. Profil bezpieczeństwa jest generalnie dobry, jednak długotrwałe stosowanie wysokich dawek (≥50 mg/dobę przez 6-12 miesięcy) może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, przede wszystkim neuropatii obwodowej objawiającej się zaburzeniami czucia, drętwieniem, mrowieniem i bólem kończyn, a w ciężkich przypadkach osłabieniem mięśniowym i zaburzeniami chodu. Inne działania niepożądane obejmują zaburzenia neurologiczne (zawroty głowy, senność, bóle głowy, bezsenność), dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, zmiękczenie stolca), reakcje skórne (zaczerwienienie, wysypka, pokrzywka, świąd, fotosensytyzacja) oraz rzadkie reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję i obrzęk naczynioruchowy. Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego (zaburzenia przewodnictwa, bradykardia, tachykardia, arytmie) oraz mięśniowo-szkieletowego (osłabienie i skurcze mięśni) występują rzadko lub o nieznanej częstości. Przy dawkach >200 mg/dobę obserwuje się także niedobór kwasu foliowego, zaburzenia oddechowe, dermatozy oraz zespół zależności od pirydoksyny.

  1. Wprowadzenie do działań niepożądanych pirydoksyny
  2. Zaburzenia układu nerwowego
  3. Zaburzenia żołądka i jelit
  4. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej
  5. Zaburzenia układu immunologicznego
  6. Zaburzenia serca i układu krążenia
  7. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe
  8. Inne potencjalne działania niepożądane
  9. Tabela działań niepożądanych pirydoksyny
  10. Czynniki ryzyka i okoliczności nasilające występowanie działań niepożądanych
  11. Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
    1. Odwracalność działań niepożądanych
  12. Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Wprowadzenie do działań niepożądanych pirydoksyny

Pirydoksyna (witamina B6) jest substancją szeroko stosowaną zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych, najczęściej z magnezem, tiaminą (witaminą B1) oraz cyjanokobalaminą (witaminą B12). Pomimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa, przy stosowaniu pirydoksyny mogą wystąpić działania niepożądane, których częstość i nasilenie zależą głównie od dawki oraz czasu trwania terapii.1

Produkty lecznicze zawierające pirydoksynę stosowane są w rekomendowanych dawkach terapeutycznych rzadko wywołują działania niepożądane. Jednakże długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, szczególnie w zakresie układu nerwowego.2

Zaburzenia układu nerwowego

Najpoważniejszym działaniem niepożądanym związanym z długotrwałym stosowaniem pirydoksyny w wysokich dawkach jest neuropatia obwodowa. Problem ten pojawia się przy systematycznym przyjmowaniu dawek 50 mg/dobę lub wyższych przez okres 6-12 miesięcy.34

Neuropatia obwodowa charakteryzuje się zaburzeniami czucia, drętwieniem, mrowieniem oraz bólem kończyn. W ciężkich przypadkach może dojść do osłabienia mięśniowego i zaburzeń chodu.56

Inne zaburzenia neurologiczne, które mogą wystąpić podczas stosowania preparatów zawierających pirydoksynę to:

  • Zawroty głowy7
  • Senność8
  • Bóle głowy9
  • Bezsenność (w przypadku preparatu Xonvea, zawierającego pirydoksynę i doksylaminę)10

Zaburzenia żołądka i jelit

Pirydoksyna, szczególnie w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi, może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej zgłaszane problemy gastryczne obejmują:1112

  • Nudności1314
  • Wymioty15
  • Biegunka16
  • Bóle brzucha17
  • Zmiękczenie stolca18

Warto zaznaczyć, że dolegliwości żołądkowo-jelitowe mają najczęściej charakter łagodny i przemijający. Występują głównie na początku leczenia i zwykle ustępują samoistnie w trakcie kontynuacji terapii.1920

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Pirydoksyna może wywoływać reakcje skórne, choć występują one stosunkowo rzadko. Do najczęściej zgłaszanych należą:21

  • Zaczerwienienie skóry2223
  • Wysypka skórna24
  • Pokrzywka25
  • Świąd26
  • Nadwrażliwość na światło (fotosensytyzacja)2728

Wymienione reakcje skórne występują z częstością określaną jako „rzadko” lub „bardzo rzadko”, co oznacza, że dotyczą odpowiednio od ≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów lub <1/10 000 pacjentów.2930

Zaburzenia układu immunologicznego

W rzadkich przypadkach stosowanie pirydoksyny może prowadzić do reakcji nadwrażliwości, które mogą przybierać różne formy:3132

  • Reakcje alergiczne o różnym nasileniu33
  • Reakcje anafilaktyczne – potencjalnie zagrażające życiu34
  • Obrzęk naczynioruchowy35

Reakcje nadwrażliwości występują bardzo rzadko, z częstością <1/10 000, ale ze względu na możliwe poważne konsekwencje, wymagają natychmiastowego przerwania podawania leku i interwencji medycznej.3637

Zaburzenia serca i układu krążenia

Podczas stosowania produktów zawierających pirydoksynę mogą wystąpić zaburzenia dotyczące układu sercowo-naczyniowego, takie jak:3839

  • Zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego40
  • Bradykardia (zwolnienie rytmu serca)41
  • Tachykardia (przyspieszenie rytmu serca)42
  • Zaburzenia rytmu serca43

Te działania niepożądane występują rzadko lub z częstością nieznaną i mogą być związane zarówno z pirydoksyną, jak i z innymi składnikami preparatów złożonych.4445

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W trakcie stosowania preparatów zawierających pirydoksynę mogą wystąpić również zaburzenia dotyczące układu mięśniowo-szkieletowego:4647

  • Osłabienie mięśniowe48
  • Skurcze mięśniowe49

Częstość występowania tych objawów określa się jako rzadką lub nieznaną.5051

Inne potencjalne działania niepożądane

Podczas długotrwałego stosowania wysokich dawek pirydoksyny (powyżej 200 mg/dobę) mogą wystąpić również:52

  • Niedobór kwasu foliowego53
  • Zaburzenia oddechowe54
  • Różnego typu dermatozy55
  • Zespół zależności od pirydoksyny56

Tabela działań niepożądanych pirydoksyny

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania Szczegółowy opis
Układ nerwowy Neuropatia obwodowa Rzadko Występuje przy długotrwałym stosowaniu dawek ≥50 mg/dobę. Objawy: zaburzenia czucia, drętwienie, mrowienie, ból kończyn.
Zawroty głowy Nieznana Mogą być związane zarówno z pirydoksyną, jak i innymi składnikami preparatów złożonych.
Senność Nieznana / Bardzo często* *W przypadku preparatów z doksylaminą (Xonvea, Bonjesta) występuje bardzo często.
Bóle głowy Nieznana Zwykle łagodne i przemijające.
Żołądek i jelita Nudności Niezbyt często / Rzadko Występują głównie na początku leczenia.
Wymioty Nieznana Częściej w przypadku preparatów iniekcyjnych lub wysokich dawek.
Biegunka Nieznana / Rzadko Zwykle ustępuje samoistnie w trakcie kontynuacji leczenia.
Bóle brzucha Nieznana / Rzadko Nieszkodliwe i przemijające.
Zmiękczenie stolca Rzadko Występuje głównie na początku leczenia, ma charakter przemijający.
Skóra i tkanka podskórna Zaczerwienienie skóry Rzadko Może wystąpić na różnych obszarach ciała.
Wysypka skórna Bardzo rzadko / Nieznana Różnego typu: plamista, grudkowa, plamisto-grudkowa.
Pokrzywka Nieznana Element reakcji nadwrażliwości.
Świąd Nieznana Może towarzyszyć innym objawom skórnym.
Fotosensytyzacja Niezbyt często / Bardzo rzadko Nadwrażliwość na światło słoneczne lub sztuczne źródła promieniowania UV.
Układ immunologiczny Reakcje alergiczne Bardzo rzadko O różnym nasileniu.
Reakcje anafilaktyczne Bardzo rzadko Potencjalnie zagrażające życiu, wymagają natychmiastowej interwencji.
Obrzęk naczynioruchowy Nieznana Opuchlizna twarzy, warg, języka, gardła, mogąca zagrażać życiu.
Serce i układ krążenia Zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego Rzadko Zaburzenia w przewodzeniu impulsów elektrycznych w sercu.
Bradykardia Nieznana Zwolnienie rytmu serca poniżej 60 uderzeń/min.
Tachykardia Nieznana / Bardzo rzadko Przyspieszenie rytmu serca powyżej 100 uderzeń/min.
Zaburzenia rytmu serca Nieznana Różnego typu arytmie.
Układ mięśniowo-szkieletowy Osłabienie mięśniowe Rzadko Zmniejszenie siły mięśni.
Skurcze mięśniowe Nieznana Mimowolne, bolesne skurcze mięśni.
Inne Niedobór kwasu foliowego Nieznana Przy długotrwałym stosowaniu dawek >200 mg/dobę.
Zaburzenia oddechowe Nieznana Przy długotrwałym stosowaniu dawek >200 mg/dobę.
Dermatozy Nieznana Różne choroby skóry przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek.
Zespół zależności Nieznana Przy stosowaniu dawek 200 mg przez ponad miesiąc.

Czynniki ryzyka i okoliczności nasilające występowanie działań niepożądanych

Istnieją czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem pirydoksyny:5758

  • Wysokie dawki – szczególnie powyżej 50-200 mg/dobę
  • Długotrwałe stosowanie – zwłaszcza powyżej 6-12 miesięcy
  • Jednoczesne stosowanie innych leków oddziałujących na układ nerwowy
  • Istniejące wcześniej zaburzenia neurologiczne
  • Zaburzenia czynności wątroby lub nerek, które mogą wpływać na metabolizm i wydalanie witaminy B6

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z pirydoksyną, zaleca się następujące postępowanie:59

  • Przy łagodnych objawach żołądkowo-jelitowych (nudności, biegunka) – kontynuacja leczenia, gdyż objawy zwykle ustępują samoistnie
  • Przy reakcjach skórnych – konsultacja z lekarzem, ewentualne zmniejszenie dawki
  • Przy objawach neuropatii obwodowej – przerwanie stosowania leku i konsultacja neurologiczna
  • Przy reakcjach nadwrażliwości (pokrzywka, świąd, obrzęk naczynioruchowy) – natychmiastowe przerwanie stosowania leku i konsultacja lekarska
  • Przy reakcjach anafilaktycznych – natychmiastowa pomoc medyczna (stan zagrożenia życia)

Odwracalność działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych pirydoksyny ma charakter odwracalny po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Jednak w przypadku długotrwałego stosowania wysokich dawek, niektóre objawy neuropatii obwodowej mogą utrzymywać się przez dłuższy czas, a w skrajnych przypadkach mogą nie ustąpić całkowicie.60

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Zgodnie z wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa farmakoterapii, wszystkie podejrzewane działania niepożądane związane ze stosowaniem pirydoksyny powinny być zgłaszane do odpowiednich organów:61

  • Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
    • Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
    • tel.: +48 22 49 21 301
    • faks: +48 22 49 21 309
    • Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
  • Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy

Zgłaszanie działań niepożądanych umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.62

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl