Przedawkowanie
Olejek eukaliptusowy

Przedawkowanie olejku eukaliptusowego

Olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum) to substancja lecznicza pochodzenia naturalnego, pozyskiwana głównie z gatunków Eucalyptus globulus, Eucalyptus polybractea oraz Eucalyptus smithii. Stosowany jest zarówno w preparatach do użytku zewnętrznego (żele, maści, kremy), jak i wewnętrznego (kapsułki dojelitowe). W praktyce klinicznej należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia objawów przedawkowania, które mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne.¹

Objawy przedawkowania po podaniu doustnym

Przedawkowanie olejku eukaliptusowego po podaniu doustnym manifestuje się szeregiem objawów, które mogą obejmować zarówno układ pokarmowy, jak i nerwowy. Zatrucie olejkiem eukaliptusowym charakteryzuje się gwałtownie palącym bólem w nadbrzuszu, bólami jamy brzusznej oraz spontanicznymi wymiotami. Ponadto, obserwuje się zaburzenia oddechu z towarzyszącymi skurczami oskrzeli, depresją oddechową i przyspieszonym oddechem. Charakterystycznym objawem jest również zwężenie źrenic. W cięższych przypadkach może dojść do utraty przytomności, zwłaszcza u dzieci.²

Istotnym elementem diagnostycznym jest charakterystyczny eukaliptusowy zapach wyczuwalny w oddechu pacjenta. Zatrucie olejkiem eukaliptusowym może przypominać zatrucie opiatami, jednak obecność tego specyficznego zapachu pozwala na różnicowanie.³

Dodatkowe objawy neurologiczne mogą obejmować spowolnienie mowy, ataksję oraz osłabienie mięśni, które zostały zaobserwowane w przypadkach przedawkowania zewnętrznego.⁴⁵

Dawki toksyczne i letalne

Badania kliniczne i opisy przypadków wskazują na zróżnicowaną toksyczność olejku eukaliptusowego w zależności od przyjętej dawki i wieku pacjenta. Za dawkę letalną dla osoby dorosłej uważa się 30 ml czystego olejku eukaliptusowego, co odpowiada około 136 kapsułkom produktu Bronchosol MAXIPUREN. Należy jednak podkreślić, że odnotowano przypadki śmiertelne już po zażyciu przez osoby dorosłe znacznie mniejszych ilości – 4-5 ml olejku (równoważne około 18-23 kapsułkom).⁶

U dzieci toksyczność jest szczególnie nieprzewidywalna. Opisano przypadek śmiertelny po przyjęciu przez 10-letniego chłopca 1,9 g olejku eukaliptusowego, co odpowiada 9-10 kapsułkom preparatu Bronchosol MAXIPUREN. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, nie istnieje ścisła korelacja między przyjętą dawką a objawami toksycznymi u dzieci. Zaobserwowano, że dawka 2,5 ml olejku eukaliptusowego (równoważna około 11 kapsułkom) powodowała objawy zatrucia u niektórych dzieci, podczas gdy u innych nie wywoływała żadnych objawów toksycznych.⁷

Przedawkowanie przy stosowaniu zewnętrznym

Przypadki przedawkowania olejku eukaliptusowego po zastosowaniu zewnętrznym są rzadsze, jednak również mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Najczęściej obserwowanym objawem jest podrażnienie skóry, które występuje po nadmiernej aplikacji preparatów zawierających olejek eukaliptusowy, takich jak Capsigel N, Neo-Capsiderm czy Vicks VapoRub.⁸⁹¹⁰

W literaturze medycznej opisano również przypadki bardziej specyficznych objawów neurologicznych związanych z zewnętrznym przedawkowaniem olejku eukaliptusowego, takich jak spowolnienie mowy, ataksja, osłabienie mięśni oraz utrata przytomności.¹¹¹²

Ogólnoustrojowe reakcje toksyczne wynikające z przedawkowania przy stosowaniu zewnętrznym są bardzo rzadkie, ale powinny być brane pod uwagę w diagnostyce różnicowej zaburzeń neurologicznych o niejasnej etiologii, zwłaszcza gdy pacjent stosuje preparaty z olejkiem eukaliptusowym.¹³

Niewłaściwe zastosowanie i przypadkowe spożycie

Przypadkowe połknięcie preparatów zawierających olejek eukaliptusowy przeznaczonych do stosowania zewnętrznego stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia. Początkowo obserwuje się dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka.¹⁴¹⁵¹⁶

Po znaczącym przypadkowym spożyciu obserwowano ostre zatrucia charakteryzujące się nudnościami, wymiotami, bólem brzucha, bólem i zawrotami głowy, uczuciem gorąca, konwulsjami, trudnościami w oddychaniu, a w najcięższych przypadkach śpiączką.¹⁷¹⁸¹⁹

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania olejku eukaliptusowego wymaga szybkiej interwencji medycznej i zależy od drogi podania oraz nasilenia objawów. W przypadku zatrucia drogą doustną zaleca się podanie węgla aktywowanego oraz sorbitolu, aby zmniejszyć wchłanianie substancji. W ciężkich przypadkach może być konieczne płukanie żołądka.²⁰

U dzieci, gdy zachodzi konieczność wykonania płukania żołądka po zażyciu większej ilości olejku, procedurę tę należy przeprowadzać w znieczuleniu ogólnym, po uprzednim zaintubowaniu pacjenta. W przypadkach łagodniejszego obniżenia świadomości zaleca się częste monitorowanie stanu chorego i zapewnienie intensywnej opieki.²¹

Przy wystąpieniu utraty przytomności rekomenduje się intubację, wykonanie płukania żołądka oraz całkowite płukanie jelit, podanie węgla aktywowanego oraz wdrożenie mechanicznej wentylacji.²²

W przypadku przypadkowego spożycia preparatów do stosowania zewnętrznego zawierających olejek eukaliptusowy zaleca się wczesne płukanie żołądka (do godziny od spożycia), podanie węgla aktywowanego oraz stosowanie aspiracji. Pacjenci z ciężkimi objawami ze strony układu pokarmowego lub objawami neurologicznymi powinni być poddani obserwacji i leczeniu objawowemu. Nie należy wywoływać wymiotów.²³²⁴²⁵

Tabela objawów przedawkowania

^26272829

Szczególne grupy ryzyka

Na podstawie dostępnych danych klinicznych można wyróżnić populacje szczególnie narażone na toksyczne działanie olejku eukaliptusowego:

• Dzieci – stanowią grupę o największym ryzyku wystąpienia ciężkich objawów przedawkowania, charakteryzującą się nieprzewidywalną reakcją na olejek eukaliptusowy. Ta sama dawka może wywołać objawy zatrucia u jednych dzieci, podczas gdy u innych pozostaje bezobjawowa.³⁰
• Pacjenci z zaburzeniami wątroby – olejek eukaliptusowy, jak wskazują doniesienia, może powodować ziarniniakowe zapalenie wątroby w przypadku przedawkowania.³¹
• Pacjenci z zaburzeniami oddychania – predysponowani do rozwoju skurczów oskrzeli, depresji oddechowej i przyspieszonego oddechu po przedawkowaniu olejku eukaliptusowego.³²

³³³⁴³⁵