Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Olejek eukaliptusowy

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania olejku eukaliptusowego

Olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum) jest substancją pochodzenia roślinnego, powszechnie stosowaną w preparatach farmaceutycznych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa tej substancji pochodzą głównie z badań produktów leczniczych, w których skład wchodzi olejek eukaliptusowy. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę dostępnych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania olejku eukaliptusowego.¹

Badania toksyczności przewlekłej i podostrej

W przypadku destylatów zawierających olejek eukaliptusowy, badania przewlekłe prowadzone na szczurach i psach przez okres 26 tygodni nie wykazały oznak histopatologicznej toksyczności, które mogłyby mieć istotne znaczenie dla ludzi. Należy podkreślić, że działania obserwowane w farmakologicznych badaniach bezpieczeństwa po podaniu doustnym bardzo dużych dawek odzwierciedlają znane właściwości farmakologiczne olejków eterycznych.²

W szczegółowych badaniach farmakologicznych na szczurach płci męskiej, podawanie 1,8-cyneolu (głównego składnika olejku eukaliptusowego) w kapsułkach łącznie z dietą w dawkach 3750-30000 mg (co odpowiadało 381-3342 mg/kg m.c./dzień) przez 28 dni powodowało, począwszy od dawki 600 mg/kg m.c./dzień, wakuolizację hepatocytów oraz inne, zależne od dawki, uszkodzenia wątroby, nerek i ślinianek przyusznych.³

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy i układ ruchu

Badania farmakologiczne wykazały, że po podaniu bardzo dużych dawek olejków eterycznych, w tym olejku eukaliptusowego, obserwowano zmniejszenie aktywności ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i układu ruchu. Te efekty są prawdopodobnie wywoływane przez niespecyficzne oddziaływania membranowe, które wpływają hamująco na struktury OUN.⁴

Wpływ na układ moczowy

W badaniach przedklinicznych zaobserwowano, że olejek eukaliptusowy może powodować zwiększony przepływ krwi przez nerki, co skutkuje wzrostem szybkości przesączania kłębuszkowego. Zostało to uznane za przyczynę zwiększonego efektu moczopędnego.⁵

Wpływ na układ pokarmowy

Badania przedkliniczne potwierdziły wpływ olejku eukaliptusowego na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Zaobserwowano zmniejszenie perystaltyki układu pokarmowego oraz zmniejszenie produkcji soku żołądkowego, aczkolwiek dla tego drugiego efektu nie znaleziono farmakologicznego wyjaśnienia.⁶

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy

W dostępnych badaniach przedklinicznych nie wykazano istotnego wpływu olejku eukaliptusowego na funkcje układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.⁷

Genotoksyczność, teratogenność, kancerogenność

Przeprowadzone badania przedkliniczne dotyczące genotoksyczności, teratogenności oraz potencjalnej kancerogenności nie wykazały szczególnego zagrożenia dla ludzi związanego ze stosowaniem olejku eukaliptusowego.^{8 9}

Wpływ na rozród i płodność

Badania przedkliniczne na zwierzętach nie wykazały upośledzenia płodności samców i samic ani działania teratogennego związanego ze stosowaniem olejku eukaliptusowego. Szczególnie istotne jest to, że badania na myszach nie wykazały wpływu na płodność.^{10 11}

W badaniach przeprowadzonych na szczurach wykazano, że 1,8-cyneol, główny składnik olejku eukaliptusowego, przenika przez łożysko. Jednak dla dawek poniżej poziomu toksycznego dla matki nie odnotowano szkodliwego wpływu na rozwój płodu/noworodka.¹²

Produkty lecznicze bez przeprowadzonych badań przedklinicznych

Należy zaznaczyć, że dla niektórych produktów leczniczych zawierających olejek eukaliptusowy nie przeprowadzono dedykowanych badań przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania. Dotyczy to np. preparatów: Aromatol Hot żel, Capsigel N, Depulol, Neo-Capsiderm oraz Rub-Arom.^{13 14 15 16 17}

W przypadku preparatu Dip Hot Rozgrzewający krem, nie przeprowadzono badań przedklinicznych, jednak bezpieczeństwo stosowania preparatu potwierdza fakt, że składniki w nim zawarte, w tym olejek eukaliptusowy, od kilkudziesięciu lat są stosowane u ludzi.¹⁸

Ogólna ocena bezpieczeństwa olejku eukaliptusowego

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można stwierdzić, że olejek eukaliptusowy charakteryzuje się akceptowalnym profilem bezpieczeństwa. Dane niekliniczne wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.¹⁹

Należy jednak pamiętać, że stosowanie bardzo dużych dawek olejku eukaliptusowego może powodować efekty farmakologiczne, które odzwierciedlają znane działania olejków eterycznych, w tym wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, układ pokarmowy oraz układ moczowy. Przy dawkach terapeutycznych stosowanych w produktach leczniczych efekty te nie powinny stanowić istotnego zagrożenia dla pacjentów.²⁰