Działania niepożądane
Olejek eukaliptusowy

Działania niepożądane olejku eukaliptusowego

Olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum) jest substancją czynną występującą w wielu preparatach leczniczych stosowanych miejscowo na skórę lub przyjmowanych doustnie. Pomimo szerokiego zastosowania terapeutycznego, substancja ta może wywoływać różnorodne działania niepożądane, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Działania niepożądane mogą różnić się w zależności od drogi podania, dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹

Reakcje skórne po zastosowaniu miejscowym

Preparaty zawierające olejek eukaliptusowy stosowane na skórę mogą powodować różnorodne reakcje skórne, szczególnie u osób wrażliwych. Obserwuje się przede wszystkim miejscowe podrażnienia lub odczyny uczuleniowe. Najczęściej zgłaszanymi objawami są: utrzymujący się rumień, świąd oraz pieczenie. W przypadku wystąpienia takich objawów zaleca się przerwanie stosowania produktu. Jeśli objawy nie ustępują po zaprzestaniu aplikacji, konieczna jest konsultacja z lekarzem.^{2 3}

U osób wrażliwych stosowanie produktów takich jak Depulol może prowadzić do skórnych reakcji alergicznych manifestujących się rumieniem lub wysypką. W niektórych przypadkach, szczególnie u pacjentów z wywiadem alergicznym, mogą wystąpić poważniejsze objawy uczulenia, w tym duszności.⁴

Preparaty zawierające olejek eukaliptusowy jak Vicks VapoRub mogą powodować, oprócz zaczerwienienia i podrażnienia skóry, także podrażnienie oczu przez parujące składniki lotne, alergiczne zapalenie skóry oraz oparzenia kontaktowe o częstości występowania trudnej do określenia. Reakcje miejscowe są zwykle łagodne i występują rzadko, jednak w przypadku ich pojawienia się zaleca się przerwanie stosowania produktu i usunięcie pozostałości.⁵

Reakcje systemowe po podaniu doustnym

Olejek eukaliptusowy przyjmowany doustnie, np. w postaci kapsułek dojelitowych, może wywoływać różne działania niepożądane, głównie ze strony układu pokarmowego i immunologicznego. W przypadku preparatu Bronchosol MAXIPUREN zawierającego 200 mg olejku eukaliptusowego, zaobserwowano następujące działania niepożądane:⁶

• Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje alergiczne (częstość nieznana)
• Zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty, biegunka (rzadko – ≥ 1/10 000 do < 1/1 000)

⁷

W przypadku preparatu Respero Myrtol, który zawiera destylat z mieszaniny rektyfikowanych olejków eterycznych, w tym olejku eukaliptusowego, spektrum działań niepożądanych jest szersze:⁸

• Zaburzenia układu immunologicznego (rzadko – ≥ 1/10 000 do < 1/1 000):
  • Reakcje nadwrażliwości manifestujące się jako wysypka skórna, świąd
  • Obrzęk twarzy
  • Duszność
  • Zaburzenia krążenia krwi
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100): dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ból brzucha, uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu
  • Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000): nudności, wymioty, biegunka
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (bardzo rzadko – < 1/10 000):
  • Migracja istniejących kamieni żółciowych
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych (bardzo rzadko – < 1/10 000):
  • Migracja istniejących kamieni nerkowych

⁹

Działania niepożądane ze strony układu oddechowego

Stosowanie preparatów zawierających olejek eukaliptusowy może prowadzić do podrażnienia górnych dróg oddechowych, a u osób wrażliwych, zwłaszcza cierpiących na astmę oskrzelową, może wywoływać skurcz oskrzeli i duszność.^{10 11}

Toksyczność ostra przy nieprawidłowym zastosowaniu

W przypadku nieprawidłowego zastosowania, szczególnie po przypadkowym spożyciu znaczącej ilości produktów zawierających olejek eukaliptusowy (np. maści Vicks VapoRub), mogą wystąpić objawy ostrego zatrucia:¹²

• Nudności
• Wymioty
• Ból brzucha
• Ból i zawroty głowy
• Uderzenia gorąca
• Drgawki
• W ciężkich przypadkach: porażenie oddychania i śpiączka

¹³

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak skurcz krtani lub drgawki, należy natychmiast usunąć produkt ze skóry i wezwać pomoc lekarską.¹⁴

Szczegółowe informacje o niebezpieczeństwach związanych z działaniami niepożądanymi

Ryzyko reakcji alergicznych

Reakcje alergiczne na olejek eukaliptusowy mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych objawów miejscowych po potencjalnie zagrażające życiu reakcje systemowe. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wywiadem alergicznym lub atopią. Zidentyfikowane objawy alergii obejmują wykwit pokrzywkowy, rumień, obrzęk oraz w cięższych przypadkach duszności i zaburzenia krążenia.^{15 16 17}

Bezpieczeństwo u pacjentów z astmą

Szczególną grupę ryzyka przy stosowaniu produktów z olejkiem eukaliptusowym stanowią pacjenci z astmą oskrzelową. U tych osób może wystąpić odruchowy skurcz oskrzeli prowadzący do duszności. Dotyczy to zarówno produktów stosowanych miejscowo, z których substancje lotne mogą być wdychane, jak i preparatów doustnych.^{18 19}

Działania niepożądane ze strony układu pokarmowego

Podawanie doustne preparatów zawierających olejek eukaliptusowy może powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Częstość ich występowania jest różna – niektóre objawy pojawiają się niezbyt często (ból brzucha, uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu), a inne rzadko (nudności, wymioty, biegunka).^{20 21}

Ryzyko interakcji z kamicą żółciową i nerkową

U pacjentów z istniejącą kamicą żółciową lub nerkową, stosowanie preparatów zawierających olejek eukaliptusowy (jak Respero Myrtol) może bardzo rzadko prowadzić do migracji kamieni, co wiąże się z ryzykiem pojawienia się kolki żółciowej lub nerkowej.²²

Tabela działań niepożądanych olejku eukaliptusowego

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu produktów zawierających olejek eukaliptusowy, zaleca się następujące postępowanie:^{23 24 25}

• Natychmiastowe przerwanie stosowania produktu
• W przypadku miejscowej aplikacji – usunięcie pozostałości produktu ze skóry
• Przy utrzymywaniu się objawów lub wystąpieniu reakcji ogólnoustrojowych – konsultacja z lekarzem
• W przypadku poważnych reakcji, takich jak skurcz krtani, drgawki czy zaburzenia oddychania – natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej

²⁶

Raportowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Aleje Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, e-mail: [email protected].²⁷

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za dany produkt leczniczy.²⁸