Właściwości farmakokinetyczne
Olejek eukaliptusowy

Właściwości farmakokinetyczne olejku eukaliptusowego

Olejek eukaliptusowy stanowi istotny składnik wielu preparatów leczniczych. Właściwości farmakokinetyczne tej substancji różnią się w zależności od drogi podania oraz postaci farmaceutycznej preparatu, w którym występuje. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych olejku eukaliptusowego z uwzględnieniem dostępnych danych z charakterystyk produktów leczniczych.

Wchłanianie

Olejek eukaliptusowy, ze względu na swój lipofilny charakter, jest szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego. W przypadku produktu Bronchosol MAXIPUREN, który zawiera otoczkę dojelitową, uwalnianie substancji czynnej z kapsułki w jelicie cienkim zachodzi szybko, gdy lek jest prawidłowo przyjmowany (15 minut przed posiłkiem).¹

W przypadku 1,8-cyneolu (eukaliptolu), głównego składnika olejku eukaliptusowego, po podaniu drogą inhalacyjną maksymalne stężenie we krwi (Tmax) osiągane jest średnio po 18 minutach.² W preparacie Respero Myrtol, zawierającym destylat z mieszaniny rektyfikowanych olejków eterycznych, w tym olejku eukaliptusowym, maksymalne stężenia 1,8-cyneolu w osoczu są obserwowane po około 1-3 godzinach.³

Olejek eukaliptusowy jest również wchłaniany przez skórę, gdy jest aplikowany zewnętrznie w postaci maści, żelu lub kremu, co ma miejsce w przypadku preparatów Aromatol Hot żel, Capsigel N, Depulol, Dip Hot Rozgrzewający, Neo-Capsiderm, Rub-Arom czy Vicks VapoRub. Jednak w przypadku większości tych produktów brak jest szczegółowych danych farmakokinetycznych dotyczących wchłaniania przezskórnego.⁴⁵

Warto zaznaczyć, że na profil wchłaniania olejku eukaliptusowego wpływa znacząco podłoże, w którym został on rozpuszczony. Wysoce lipofilna baza wazelinowa maści, taka jak w preparacie Vicks VapoRub, może opóźniać uwalnianie olejków eterycznych, wpływając tym samym na tempo wchłaniania przez skórę.⁶

Dystrybucja

Dane dotyczące dystrybucji olejku eukaliptusowego u ludzi są ograniczone. Z dostępnych informacji wiadomo, że u myszy 5 minut po doustnym podaniu 7 do 14 mg 1,8-cyneolu, maksymalna mierzalna jego ilość we krwi wynosiła 6,6 do 16,2 ng/ml.⁷

Badania próbek plwociny pacjentów z mukowiscydozą wykazały, że 1,8-cyneol, który jest głównym biomarkerem olejku eukaliptusowego, może być obecny w stosunkowo dużych stężeniach w plwocinie.⁸ Wskazuje to na zdolność tej substancji do przenikania do wydzieliny dróg oddechowych.

Po wchłonięciu do krążenia ogólnego, 1,8-cyneol ulega dystrybucji w tkankach organizmu.⁹ Jednak brak jest szczegółowych danych dotyczących parametrów dystrybucji, takich jak objętość dystrybucji czy wiązanie z białkami osocza.

Metabolizm

Dostępne dane dotyczące metabolizmu olejku eukaliptusowego u ludzi są ograniczone. Jednak istnieją informacje na temat metabolizmu u ssaków żywiących się liśćmi eukaliptusa (Trichosurus vulpecula – lis workowaty, pałanka kuzu).

Główne metabolity olejku eukaliptusowego to:

• krezol i kwas kuminowy – powstające z cymenu
• kwas myrtenowy i werbenol – powstające z pinenu
• kwas 9-cyneolowy, p-krezol i 9-hydroksycyneol – powstające z cyneolu

¹⁰

1,8-cyneol (eukaliptol) podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, szczególnie poprzez procesy hydroksylacji i/lub sprzęgania z kwasem glukuronowym i siarkowym. Obserwuje się wysoki efekt pierwszego przejścia po podaniu doustnym.¹¹

W produkcie Respero Myrtol, trzy główne substancje (1,8-cyneol, limonen i alfa-pinen) są głównie hydroksylowane, a następnie ulegają częściowej lub całkowitej glukoronidacji. Limonen ulega konwersji głównie do kwasu dihydro-perillowego, kwasu perillowego i limonen-1,2-diolu.¹²

Podobnie jak w przypadku preparatu Vicks VapoRub, 1,8-cyneol metabolizowany jest w wątrobie poprzez procesy utleniania i glukoronizacji, co prowadzi do powstania nieaktywnych metabolitów.¹³

Eliminacja

Stężenie 1,8-cyneolu w osoczu szybko spada w początkowej fazie (w kompartmentach peryferyjnych w ciągu kilku minut). Druga faza eliminacji zachodzi wolniej, z okresem półtrwania w fazie końcowej wynoszącym 30-45 minut. Po 10-minutowej inhalacji cyneolem okres półtrwania (t0,5) wyniósł 35,8 minuty.¹⁴

Dla 1,8-cyneolu zawartego w preparacie Vicks VapoRub okres półtrwania ustalono na 104,6 minut.¹⁵

Drogi eliminacji olejku eukaliptusowego i jego metabolitów obejmują:

• Wydalanie przez nerki – metabolity 1,8-cyneolu i produkty powstałe z jego sprzęgania z kwasem glukuronowym wydalane są głównie przez nerki
• Wydalanie z wydychanym powietrzem – niewielkie niezmetabolizowane ilości są wydalane przez płuca
• Wydalanie z żółcią – nieznaczne ilości
• Przenikanie do mleka matki – nieznaczne ilości
• Wydalanie przez skórę – w postaci niezmetabolizowanej
• Wydalanie z kałem – nieznaczne

¹⁶

W badaniach farmakologicznych wykazano, że w ciągu pięciu godzin od podania dożylnego 1,8-cyneolu, wydaleniu przez płuca uległo 4% podanej dawki.¹⁷

Według charakterystyki produktu Respero Myrtol, trzy główne substancje (1,8-cyneol, limonen i alfa-pinen) są głównie wydalane w postaci metabolitów razem z moczem. Ułamek jest wydychany z powietrzem.¹⁸

Dane farmakokinetyczne dla produktów stosowanych miejscowo

Dla wielu produktów zawierających olejek eukaliptusowy stosowanych miejscowo (na skórę) nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakokinetycznych. Dotyczy to następujących preparatów:

• Aromatol Hot żel – brak danych¹⁹
• Capsigel N – nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych²⁰
• Depulol – brak dostatecznych danych dotyczących farmakokinetyki substancji czynnych produktu przy podaniu zewnętrznym u ludzi²¹
• Dip Hot Rozgrzewający – producent nie przeprowadził żadnych badań dotyczących absorpcji i dalszych przemian ustrojowych preparatu²²
• Neo-Capsiderm – nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych²³
• Rub-Arom – brak danych²⁴

W przypadku preparatu Vicks VapoRub, badania farmakokinetyczne wykazały niezwykle niskie stężenia terpenów w krążeniu ogólnym podczas terapeutycznego stosowania produktu leczniczego. Stężenie w osoczu pozostało niskie, jak również nie nastąpiła żadna kumulacja składników przez czas badań. Te dane zapewniają margines bezpieczeństwa, który powoduje, że jakiekolwiek ogólnoustrojowe działania toksyczne są mało prawdopodobne.²⁵

Zmienność farmakokinetyki

Warto zwrócić uwagę, że występuje szeroka zmienność wewnątrzosobnicza i międzyosobnicza wartości C_max i AUC dla głównych składników olejku eukaliptusowego (1,8-cyneol, limonen i α-pinen).²⁶ Oznacza to, że przebieg procesów farmakokinetycznych może różnić się znacząco zarówno pomiędzy różnymi pacjentami, jak i u tego samego pacjenta w różnym czasie.

Wartości AUC dla 1,8-cyneolu są około 20-krotnie większe niż wartości AUC dla limonenu i α-pinenu, co wskazuje na znacznie większą ekspozycję organizmu na 1,8-cyneol w porównaniu do pozostałych składników.²⁷