Wskazania do stosowania
Olejek eukaliptusowy

Wskazania do stosowania olejku eukaliptusowego

Olejek eukaliptusowy (Eucalypti aetheroleum) to substancja czynna pochodzenia roślinnego, otrzymywana z liści eukaliptusa gałkowego (Eucalyptus globulus Labill) oraz innych gatunków, jak Eucalyptus polybractea czy Eucalyptus smithii. Ze względu na swoje właściwości znajduje zastosowanie w leczeniu różnych schorzeń, głównie związanych z układem oddechowym oraz w dolegliwościach bólowych układu mięśniowo-szkieletowego.^{1 2}

Zastosowanie w schorzeniach układu oddechowego

Olejek eukaliptusowy jest szczególnie ceniony w leczeniu i łagodzeniu objawów schorzeń górnych dróg oddechowych. Jego działanie można wykorzystać w następujących przypadkach:

• Ostre zapalenie górnych dróg oddechowych – olejek eukaliptusowy łagodzi objawy tego schorzenia³
• Stany zapalne oskrzeli – zalecany jest jako lek pomocniczy w zapaleniu oskrzeli⁴
• Przeziębienie i katar – substancja ma działanie wspomagające w tych dolegliwościach^{5 6}
• Kaszel z utrudnionym odkrztuszaniem – olejek eukaliptusowy wspomaga odkrztuszanie lepkiego śluzu^{7 8}
• Nieropne stany zapalne zatok przynosowych – olejek eukaliptusowy wykazuje działanie wspomagające w tych schorzeniach⁹
• Podrażnienia i stany zapalne błony śluzowej nosa i gardła – szczególnie podczas przeziębień, z objawami takimi jak kaszel, katar z obrzękiem błon śluzowych i utrudnionym oddychaniem („zatkanym nosem”)¹⁰

Zastosowanie w dolegliwościach bólowych układu mięśniowo-szkieletowego

Olejek eukaliptusowy znajduje również zastosowanie w leczeniu dolegliwości bólowych układu mięśniowo-szkieletowego. Preparaty zawierające tę substancję czynną mogą być zalecane w następujących przypadkach:

• Bóle mięśniowe – naciągnięcia mięśni oraz bolesne skurcze mięśniowe^{11 12 13}
• Bóle stawowe i stany zapalne stawów – jako leczenie pomocnicze^{14 15 16}
• Nerwobóle – w tym zapalenie korzonków nerwowych i rwa kulszowa^{17 18 19}
• Schorzenia reumatyczne – jako terapia wspomagająca^{20 21}
• Stłuczenia i skręcenia stawów – jako leczenie objawowe²²

Zastosowanie w medycynie sportowej

Preparaty zawierające olejek eukaliptusowy są również wykorzystywane w medycynie sportowej. Zaleca się ich stosowanie u sportowców po intensywnym treningu w celu łagodzenia bólu i zmęczenia mięśni.²³

Mechanizm działania i efekty terapeutyczne

Olejek eukaliptusowy wykazuje złożony mechanizm działania, który odpowiada za jego szerokie zastosowanie terapeutyczne. Główne efekty działania tej substancji czynnej to:

Działanie w układzie oddechowym

W schorzeniach układu oddechowego olejek eukaliptusowy działa poprzez:

• Inhalacje – olejki eteryczne ułatwiają oddychanie, a ich składniki lotne docierają bezpośrednio do dróg oddechowych²⁴
• Działanie wykrztuśne – ułatwia odkrztuszanie lepkiego śluzu z dróg oddechowych^{25 26}
• Zmniejszanie obrzęku błon śluzowych nosa – poprawia drożność nosa i ułatwia oddychanie²⁷

Działanie w układzie mięśniowo-szkieletowym

W dolegliwościach mięśniowo-szkieletowych olejek eukaliptusowy działa głównie poprzez:

• Efekt rozgrzewający – miejscowe działanie rozgrzewające, które łagodzi dolegliwości bólowe^{28 29 30}
• Działanie przeciwbólowe – łagodzi bóle mięśniowe, stawowe i nerwobóle^{31 32}

Wskazania do stosowania poszczególnych postaci leku

W zależności od postaci farmaceutycznej i składu, preparaty zawierające olejek eukaliptusowy mogą być stosowane w różnych wskazaniach:

Preparaty doustne

Preparaty doustne, takie jak kapsułki dojelitowe zawierające olejek eukaliptusowy, są wskazane głównie w schorzeniach układu oddechowego:

• Bronchosol MAXIPUREN (kapsułki dojelitowe, miękkie, 200 mg) – zalecany wspomagająco w chorobach przeziębieniowych i stanach zapalnych górnych dróg oddechowych z towarzyszącym kaszlem, katarem i trudnością z odkrztuszaniem lepkiego śluzu oraz wspomagająco w nieropnych stanach zapalnych zatok przynosowych; produkt przeznaczony dla osób dorosłych i młodzieży od 12 lat³³
• Respero Myrtol (kapsułki dojelitowe, miękkie, 300 mg) – wskazany do łagodzenia objawów ostrego zapalenia górnych dróg oddechowych³⁴

Preparaty do stosowania miejscowego

Preparaty do stosowania miejscowego, takie jak maści, żele i kremy, mają zastosowanie zarówno w schorzeniach układu oddechowego, jak i w dolegliwościach mięśniowo-szkieletowych:

W schorzeniach układu oddechowego:

• Aromatol HOT (żel) – stosowany do nacierania klatki piersiowej i pleców w bólach towarzyszących schorzeniom górnych dróg oddechowych; ułatwia oddychanie poprzez działanie olejków eterycznych (inhalacje); pomocniczo w zapaleniu oskrzeli, przeziębieniu i katarze³⁵
• DEPULOL (żel, 5%) – zalecany pomocniczo w chorobach związanych z przeziębieniem, z towarzyszącym utrudnieniem odkrztuszania i kaszlem³⁶
• Rub-Arom (maść) – może być stosowana do nacierania klatki piersiowej i pleców w infekcjach górnych dróg oddechowych (grypa, przeziębienia) przebiegających z katarem, kaszlem oraz towarzyszącym bólem mięśni i stawów³⁷
• Vicks VapoRub (maść) – stosowana w objawach podrażnień i stanów zapalnych błony śluzowej nosa i gardła (np. w przebiegu przeziębień): kaszlu, katarze z obrzękiem błon śluzowych nosa i uczuciem utrudnienia oddychania („zatkanego nosa”)³⁸

W dolegliwościach mięśniowo-szkieletowych:

• Aromatol HOT (żel) – stosowany także w schorzeniach reumatycznych³⁹
• Capsigel N (emulsja na skórę) – stosowany jako środek rozgrzewający w bólach mięśniowych (naciągnięcia, bolesne skurcze mięśni), pomocniczo w bólach przy stanach zapalnych stawów oraz w nerwobólach (zapalenie korzonków nerwowych, rwa kulszowa)⁴⁰
• DIP HOT ROZGRZEWAJĄCY (krem) – stosuje się objawowo w bólach mięśniowych i stawowych, rwie kulszowej, pomocniczo w gośćcu, bólach reumatycznych, stłuczeniach i skręceniach stawów oraz u sportowców po treningu⁴¹
• Neo-Capsiderm (maść) – stosowany tradycyjnie jako środek rozgrzewający w bólach mięśniowych (naciągnięcia, bolesne skurcze mięśni), pomocniczo w bólach przy stanach zapalnych stawów oraz w nerwobólach (zapalenie korzonków nerwowych, rwa kulszowa)⁴²
• Rub-Arom (maść) – lek o miejscowym działaniu rozgrzewającym stosowany tradycyjnie do nacierań w bólach mięśniowych (naciągnięcia mięśni, bolesne skurcze mięśni), bólach stawowych i nerwobólach (zapalenie korzonków nerwowych, rwa kulszowa)⁴³

Zestawienie preparatów z olejkiem eukaliptusowym i ich zastosowania

Zalecenia dotyczące stosowania olejku eukaliptusowego

Przy zalecaniu pacjentom preparatów zawierających olejek eukaliptusowy, należy wziąć pod uwagę następujące aspekty:

Dobór preparatu do rodzaju dolegliwości

Wybór odpowiedniego preparatu powinien być dostosowany do rodzaju dolegliwości:

• W przypadku schorzeń układu oddechowego można zalecić stosowanie preparatów doustnych (kapsułki dojelitowe) lub preparatów do stosowania miejscowego (maści, żele) do nacierania klatki piersiowej i pleców^{44 45}
• W przypadku dolegliwości mięśniowo-szkieletowych zalecane są preparaty do stosowania miejscowego (maści, żele, kremy, emulsje) do nacierania bolesnych miejsc^{46 47}

Sposób stosowania

W zależności od postaci farmaceutycznej, sposób stosowania preparatów z olejkiem eukaliptusowym jest różny:

• Preparaty doustne (kapsułki dojelitowe) – przyjmowane doustnie zgodnie z zaleceniami producenta
• Preparaty do stosowania miejscowego:
  • W przypadku schorzeń układu oddechowego – nacieranie klatki piersiowej i pleców^{48 49}
  • W przypadku dolegliwości mięśniowo-szkieletowych – nacieranie bolesnych miejsc⁵⁰

Ograniczenia wiekowe

Przy zalecaniu preparatów zawierających olejek eukaliptusowy należy wziąć pod uwagę ograniczenia wiekowe:

• Niektóre preparaty, jak na przykład Bronchosol MAXIPUREN, są przeznaczone dla osób dorosłych i młodzieży od 12 lat⁵¹
• Przed zaleceniem preparatów z olejkiem eukaliptusowym u dzieci poniżej 12 lat, należy zapoznać się z informacjami producenta dotyczącymi ograniczeń wiekowych

Zastosowanie łączne z innymi substancjami

Wiele preparatów zawierających olejek eukaliptusowy zawiera również inne substancje czynne, które mogą wzmacniać jego działanie lub rozszerzać spektrum działania:

• Olejek rozmarynowy – występuje m.in. w preparatach Aromatol HOT i DEPULOL^{52 53}
• Kamfora racemiczna – występuje m.in. w preparatach Aromatol HOT, Capsigel N, Rub-Arom i Vicks VapoRub^{54 55 56 57}
• Olejek terpentynowy – występuje m.in. w preparatach Capsigel N, DIP HOT ROZGRZEWAJĄCY, Rub-Arom i Vicks VapoRub^{58 59 60 61}
• Mentol/lewomentol – występuje m.in. w preparatach DIP HOT ROZGRZEWAJĄCY, Rub-Arom i Vicks VapoRub^{62 63 64}
• Kwas salicylowy lub salicylan metylu – występuje m.in. w preparatach Capsigel N i DIP HOT ROZGRZEWAJĄCY^{65 66}