Przeciwwskazania stosowania
Lewodopa

Przeciwwskazania stosowania lewodopy

Lewodopa, będąca prekursorem dopaminy, jest podstawowym lekiem stosowanym w leczeniu choroby Parkinsona i innych zespołów parkinsonowskich. Występuje w preparatach zawierających inhibitory dekarboksylazy (karbidopa, benzerazyd), które zapobiegają przedwczesnemu rozkładowi lewodopy poza ośrodkowym układem nerwowym. Istnieje szereg przeciwwskazań do jej stosowania, które lekarz powinien uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia.^{1 2}

Przeciwwskazania bezwzględne

Nadwrażliwość na substancje czynne

Nadwrażliwość na lewodopę lub towarzyszące inhibitory dekarboksylazy (karbidopa, benzerazyd) stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających te substancje. Produkty zawierające lewodopę nie powinny być również stosowane u pacjentów z nadwrażliwością na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w danym preparacie.^{3 4 5}

W przypadku produktu Madopar HBS istnieje dodatkowe przeciwwskazanie u pacjentów ze stwierdzoną nadwrażliwością na orzeszki ziemne lub soję, co wynika z obecności oleju sojowego w składzie leku.⁶

Jednoczesne stosowanie nieselektywnych inhibitorów MAO

Stosowanie nieselektywnych inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) oraz selektywnych inhibitorów MAO typu A w skojarzeniu z lewodopą jest bezwzględnie przeciwwskazane z powodu ryzyka wystąpienia przełomu nadciśnieniowego. Podawanie tych inhibitorów należy przerwać co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia preparatami lewodopy.^{7 8}

Warto zaznaczyć, że preparaty lewodopy mogą być stosowane jednocześnie z selektywnymi inhibitorami MAO-B (np. selegilina, rasagilina) w zalecanych dawkach. Jednakże jednoczesne podawanie selektywnego inhibitora MAO-A i selektywnego inhibitora MAO-B odpowiada nieselektywnemu hamowaniu MAO i dlatego takie połączenie nie powinno być stosowane z preparatami lewodopy.^{9 10}

Jaskra z wąskim kątem przesączania

Lewodopa jest przeciwwskazana u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania. Wynika to z jej potencjału do podwyższania ciśnienia śródgałkowego, co mogłoby prowadzić do pogorszenia przebiegu choroby.^{11 12 13 14}

Niezdiagnozowane zmiany skórne i czerniak

Ze względu na to, że lewodopa może uaktywnić rozwój czerniaka złośliwego, nie należy jej stosować u pacjentów z podejrzanymi, niezdiagnozowanymi zmianami skórnymi lub z czerniakiem złośliwym w wywiadzie.^{15 16 17}

Wiek poniżej 25 lat

Produkty zawierające lewodopę w połączeniu z benserazydem (np. Madopar, Xevoben) są przeciwwskazane u pacjentów poniżej 25 roku życia, ze względu na konieczność zakończenia rozwoju układu kostnego.^{18 19 20}

Ciąża i karmienie piersią

Lewodopa jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży oraz kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod antykoncepcji. W przypadku zajścia w ciążę kobiety leczonej preparatami lewodopy, leczenie powinno zostać przerwane zgodnie z zaleceniami lekarza.^{21 22 23}

Przeciwwskazania dotyczące chorób i zaburzeń układu krążenia

Ciężka niewydolność serca

Lewodopa jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością serca, ze względu na ryzyko pogorszenia stanu klinicznego. Działanie dopaminergiczne lewodopy może powodować zaburzenia hemodynamiczne.^{24 25 26 27}

Ciężkie zaburzenia rytmu serca

Ciężkie zaburzenia rytmu serca stanowią przeciwwskazanie do stosowania lewodopy. Wynika to z ryzyka nasilenia arytmii i potencjalnie groźnych zaburzeń hemodynamicznych.^{28 29 30 31}

Ciężka tachykardia

Niektóre preparaty lewodopy (np. Xevoben, Madopar) są przeciwwskazane również u pacjentów z ciężką tachykardią, co związane jest z ryzykiem nasilenia tego zaburzenia rytmu serca.^{32 33}

Ostry udar mózgu

Ciężki lub ostry udar mózgu stanowi przeciwwskazanie do stosowania lewodopy ze względu na ryzyko pogorszenia stanu neurologicznego pacjenta i potencjalnego wpływu hemodynamicznego leku.^{34 35 36}

Przeciwwskazania dotyczące chorób endokrynologicznych i metabolicznych

Zaburzenia endokrynologiczne

Lewodopa jest przeciwwskazana u pacjentów z niewyrównanymi zaburzeniami endokrynologicznymi, takimi jak:³⁷

• Guz chromochłonny nadnerczy – ze względu na ryzyko nasilenia wydzielania katecholamin i wywołania przełomu nadciśnieniowego^{38 39}
• Nadczynność tarczycy – lewodopa może nasilać objawy nadczynności tarczycy i zwiększać metabolizm katecholamin^{40 41}
• Zespół Cushinga – ze względu na potencjalne interakcje z układem hormonalnym i metabolicznym^{42 43}

⁴⁴

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Ciężkie zaburzenia czynności nerek (z wyjątkiem pacjentów poddawanych dializie z zespołem niespokojnych nóg – RLS) lub wątroby stanowią przeciwwskazanie do stosowania preparatów lewodopy, szczególnie tych zawierających benzerazyd (np. Madopar, Xevoben). Wynika to z ryzyka kumulacji leku i jego metabolitów w organizmie, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych.^{45 46 47}

Przeciwwskazania psychiatryczne

Ciężkie psychozy

Lewodopa jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi psychozami, zarówno o podłożu organicznym, jak i nieorganicznym. Wynika to z ryzyka nasilenia objawów psychotycznych pod wpływem działania dopaminergicznego leku.^{48 49 50 51}

Przeciwwskazania do stosowania z innymi lekami

Oprócz wymienionych wcześniej nieselektywnych inhibitorów MAO i selektywnych inhibitorów MAO-A, przeciwwskazane jest również jednoczesne stosowanie lewodopy z następującymi lekami:

• Rezerpina – ze względu na antagonistyczne działanie wobec lewodopy^{52 53}

Inne sytuacje kliniczne

Lewodopy nie należy podawać w przypadku, gdy istnieją przeciwwskazania do stosowania sympatykomimetyków. Dotyczy to sytuacji, w których pobudzenie układu współczulnego mogłoby pogorszyć stan pacjenta.^{54 55 56}

Sytuacje wymagające szczególnej rozwagi przy stosowaniu lewodopy

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których stosowanie lewodopy wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. W takich przypadkach, decyzja o włączeniu lub kontynuacji leczenia powinna uwzględniać całokształt obrazu klinicznego pacjenta oraz dostępne alternatywne metody leczenia.⁵⁷

Choroby współistniejące wymagające ostrożnoscj

Leczenie lewodopą należy prowadzić ze zwiększoną ostrożnością u pacjentów z:

• Wywiadem zawału mięśnia sercowego z resztkową arytmią węzła przedsionkowego lub komorową
• Chorobą wieńcową i zaburzeniami krążenia mózgowego
• Przewlekłymi chorobami układu oddechowego
• Łagodnie lub umiarkowanie przebiegającymi zaburzeniami czynności wątroby i nerek
• Chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy

Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu lewodopy u pacjentów z osteopatenią, ze względu na potencjalny wpływ na metabolizm kostny, zwłaszcza w przypadku preparatów zawierających benzerazyd (np. Madopar, Xevoben).⁵⁸

Ze względu na potencjalne działanie lewodopy na gospodarkę węglowodanową, lek powinien być stosowany z ostrożnością u pacjentów z cukrzycą, z uwzględnieniem konieczności częstszej kontroli glikemii i ewentualnej modyfikacji leczenia przeciwcukrzycowego.

Podsumowanie: gdy należy odradzić pacjentowi stosowanie lewodopy

Lewodopę należy odradzić pacjentowi w następujących sytuacjach:

1. Przy stwierdzonej nadwrażliwości na lewodopę, inhibitor dekarboksylazy (karbidopa, benzerazyd) lub substancje pomocnicze zawarte w danym preparacie
2. Podczas jednoczesnego stosowania nieselektywnych inhibitorów MAO lub selektywnych inhibitorów MAO-A (należy zachować co najmniej 2-tygodniową przerwę)
3. U pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania
4. U pacjentów z podejrzanymi, niezdiagnozowanymi zmianami skórnymi lub czerniakiem w wywiadzie
5. U pacjentów poniżej 25 roku życia (w przypadku preparatów zawierających benzerazyd)
6. U kobiet w ciąży lub w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej antykoncepcji
7. Przy ciężkiej niewydolności serca lub ciężkich zaburzeniach rytmu serca
8. W ostrej fazie udaru mózgu
9. U pacjentów z niewyrównanymi zaburzeniami endokrynologicznymi (guz chromochłonny, nadczynność tarczycy, zespół Cushinga)
10. Przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek lub wątroby
11. U pacjentów z ciężkimi psychozami

W każdym przypadku decyzja o włączeniu lub kontynuacji leczenia lewodopą powinna być poprzedzona dokładną oceną kliniczną pacjenta, uwzględniającą wszystkie przeciwwskazania, potencjalne interakcje lekowe oraz stosunek korzyści do ryzyka związanego z terapią.^{59 60}