Działania niepożądane
Lamotrygina

Działania niepożądane lamotryginy – wprowadzenie

Lamotrygina jest substancją czynną stosowaną głównie w leczeniu padaczki oraz zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Mimo udowodnionej skuteczności terapeutycznej, może wywoływać szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia farmakoterapii. Działania niepożądane obserwowane podczas stosowania lamotryginy zostały ustalone na podstawie danych z kontrolowanych badań klinicznych oraz z innych zastosowań klinicznych, zarówno w monoterapii padaczki, jak i w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest według następującego schematu:<sup data-drug="Lamilept" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zostały pogrupowane według częstości występowania, określonej w następujący sposób: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (2

• Bardzo często (≥1/10) – występuje u więcej niż 1 pacjenta na 10
• Często (≥1/100 do <1/10) – występuje u 1 do 10 pacjentów na 100
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występuje u 1 do 10 pacjentów na 1000
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występuje u 1 do 10 pacjentów na 10 000
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występuje u mniej niż 1 pacjenta na 10 000
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Lamotrix" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane pogrupowano według częstości występowania, określonej w następujący sposób: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (3

W przypadku różnic w kategoriach częstości między danymi z badań klinicznych w padaczce i w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych, przyjęto najostrożniejszą (najwyższą) częstość występowania.⁴ Kategorie częstości dla niektórych działań niepożądanych, dla których nie były dostępne dane z kontrolowanych badań klinicznych, przyznano na podstawie doświadczenia z zastosowania klinicznego.⁵

Najczęstsze działania niepożądane lamotryginy

Do najczęściej występujących działań niepożądanych lamotryginy (kategoria „bardzo często”) należą:⁶

• Ból głowy – najczęściej raportowane działanie niepożądane zarówno w monoterapii padaczki, jak i w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
• Wysypka skórna – występuje u 8-12% pacjentów przyjmujących lamotryginę (w porównaniu z 5-6% pacjentów przyjmujących placebo)

⁷

Inne częste działania niepożądane (kategoria „często”) obejmują:⁸

• Senność i zawroty głowy – obserwowane w leczeniu padaczki i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
• Drżenie i bezsenność – głównie w terapii padaczki
• Pobudzenie – głównie w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych
• Agresja i drażliwość
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, biegunka (w padaczce), suchość w jamie ustnej (w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych)
• Bóle stawów – szczególnie w terapii zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

⁹

Poważne działania niepożądane lamotryginy

Zaburzenia skóry i reakcje nadwrażliwości

Wysypka skórna, choć zwykle ma charakter łagodny (grudkowo-plamista), może w rzadkich przypadkach stanowić objaw poważnych, zagrażających życiu reakcji nadwrażliwości, takich jak:¹⁰

• Zespół Stevensa-Johnsona – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie
• Toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) – bardzo rzadkie, ale wyjątkowo niebezpieczne powikłanie
• Zespół nadwrażliwości polekowej z eozynofilią oraz objawami ogólnoustrojowymi (DRESS) – poważna reakcja obejmująca wiele narządów

¹¹

Pomimo leczenia, u niektórych pacjentów z ciężką wysypką następuje nieodwracalne bliznowacenie, a w rzadkich przypadkach dochodzi do zgonu.¹²

Ryzyko wystąpienia wysypki istotnie zwiększają:¹³

• Wysokie dawki początkowe lamotryginy
• Zbyt szybkie zwiększanie dawki, niezgodne z zaleceniami
• Jednoczesne podawanie walproinianu

¹⁴

Zespół nadwrażliwości

Zespół nadwrażliwości jest bardzo rzadkim, ale potencjalnie śmiertelnym powikłaniem leczenia lamotryginą.¹⁵ Zespół ten, znany również jako zespół nadwrażliwości polekowej z eozynofilią oraz objawami ogólnoustrojowymi (DRESS), obejmuje szereg różnorodnych objawów układowych, takich jak:¹⁶

• Gorączka
• Uogólnione powiększenie węzłów chłonnych
• Obrzęk twarzy
• Nieprawidłowości w wynikach badań krwi
• Zaburzenia funkcji wątroby i nerek

¹⁷

W rzadkich przypadkach zespół nadwrażliwości może prowadzić do rozsianego krzepnięcia śródnaczyniowego oraz niewydolności wielonarządowej.¹⁸ Należy podkreślić, że wczesne objawy nadwrażliwości (gorączka, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych) mogą wystąpić bez wyraźnej wysypki.¹⁹

Zaburzenia hematologiczne

Lamotrygina może powodować bardzo rzadkie, ale poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak:²⁰

• Neutropenia – zmniejszenie liczby neutrofili
• Leukopenia – zmniejszenie liczby leukocytów
• Niedokrwistość – zmniejszenie liczby erytrocytów
• Trombocytopenia – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Pancytopenia – zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Niedokrwistość aplastyczna – zahamowanie funkcji szpiku kostnego
• Agranulocytoza – drastyczny spadek liczby granulocytów

²¹

Bardzo rzadko może także wystąpić limfohistiocytoza hemofagocytarna (HLH) – zagrażający życiu zespół nadmiernej aktywacji immunologicznej.²²

Zaburzenia wątroby

Bardzo rzadko, ale z potencjalnie poważnymi konsekwencjami, mogą wystąpić zaburzenia czynności wątroby, w tym:²³

• Niewydolność wątroby
• Zaburzenia czynności wątroby
• Zwiększenie wartości wyników badań czynnościowych wątroby

²⁴

Zaburzenia czynności wątroby są zwykle związane z reakcjami nadwrażliwości, ale zgłaszano także pojedyncze przypadki bez widocznych oznak nadwrażliwości.²⁵

Zaburzenia neurologiczne

Wśród rzadszych, ale potencjalnie poważnych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego wymienia się:²⁶

• Ataksja – niezbyt częste działanie niepożądane, głównie w leczeniu padaczki
• Oczopląs – rzadkie działanie niepożądane, głównie w leczeniu padaczki
• Jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – rzadkie powikłanie
• Zaburzenia ruchowe, w tym:
  • Chwiejny chód
  • Nasilenie objawów choroby Parkinsona
  • Objawy pozapiramidowe
  • Choreoatetoza
• Zwiększenie częstości napadów padaczkowych – paradoksalne działanie niepożądane

²⁷

Warto podkreślić, że lamotrygina może nasilać objawy parkinsonizmu u pacjentów z wcześniej rozpoznaną chorobą Parkinsona, a w pojedynczych przypadkach może wywoływać objawy pozapiramidowe i choreoatetozę u pacjentów bez pierwotnego schorzenia.²⁸

Zaburzenia psychiatryczne

Poza częstymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak agresja czy drażliwość, lamotrygina może powodować bardzo rzadko występujące, ale poważne reakcje psychiatryczne:²⁹

• Splątanie
• Omamy
• Tiki (ruchowe i/lub głosowe)

³⁰

Z nieznaną częstością występują również koszmary senne.³¹

Inne istotne działania niepożądane

Zaburzenia układu immunologicznego

Z nieznaną częstością może występować hipogammaglobulinemia – zmniejszenie stężenia immunoglobulin w surowicy.³²

Zgłaszano również przypadki zespołu rzekomotoczniowego jako bardzo rzadkiego działania niepożądanego.³³

Zaburzenia oka

Niezbyt często w trakcie leczenia lamotryginą występują zaburzenia widzenia:³⁴

• Podwójne widzenie
• Niewyraźne widzenie

³⁵

Rzadko może wystąpić również zapalenie spojówek.³⁶

Zaburzenia metabolizmu kostnego

Przy długotrwałym leczeniu lamotryginą odnotowano przypadki zmian w metabolizmie kostnym:³⁷

• Zmniejszenie gęstości mineralnej kości
• Osteopenia
• Osteoporoza
• Złamania kości

³⁸

Mechanizm wpływu lamotryginy na metabolizm kostny nie został dotychczas poznany.³⁹

Tabela działań niepożądanych lamotryginy

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych lamotryginy z uwzględnieniem częstości występowania oraz klasyfikacji według układów i narządów.

⁴⁰
<sup data-drug="Lamotrix" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zostały pogrupowane według częstości występowania, określonej w następujący sposób: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (41

Przedawkowanie lamotryginy i jego objawy

Przedawkowanie lamotryginy stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta. Odnotowano przypadki przyjęcia dawki 10-20 razy większej od maksymalnej dawki terapeutycznej, w tym przypadki zakończone zgonem.⁴²

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie lamotryginy może powodować następujące objawy:⁴³

• Oczopląs – mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych
• Ataksja – zaburzenia koordynacji ruchowej
• Zaburzenia świadomości
• Uogólnione kloniczno-toniczne napady padaczkowe (tzw. grand mal)
• Śpiączka

⁴⁴

U pacjentów, którzy przedawkowali lek, obserwowano również poszerzenie zespołu QRS (opóźnienie przewodzenia wewnątrzkomórkowego). Poszerzenie QRS powyżej 100 milisekund może wiązać się z cięższą toksycznością.⁴⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania lamotryginy zaleca się następujące postępowanie:⁴⁶

• Hospitalizacja pacjenta
• Stosowanie odpowiedniego leczenia objawowego
• W przypadku niedawnego przyjęcia leku – zastosowanie środków zmniejszających wchłanianie (np. węgiel aktywny)
• Dostosowanie dalszego leczenia do sytuacji klinicznej, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnego wpływu na przewodzenie w sercu

⁴⁷

W przypadku kardiotoksyczności u pacjentów z niedostateczną reakcją na zastosowanie wodorowęglanu sodu można rozważyć dożylną terapię lipidową.⁴⁸

Hemodializa nie jest skuteczną metodą leczenia przedawkowania lamotryginy. W badaniach u pacjentów z niewydolnością nerek podczas 4-godzinnej hemodializy usunięto zaledwie około 20% lamotryginy z organizmu.⁴⁹

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁵⁰

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁵¹

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.⁵²