Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Iwermektyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania iwermektyny

Iwermektyna jest substancją stosowaną w leczeniu różnych chorób pasożytniczych, jednakże jej stosowanie wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności związanych ze stosowaniem iwermektyny, które powinny być brane pod uwagę przez personel medyczny podczas kwalifikacji pacjentów do leczenia.¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

W trakcie leczenia iwermektyną odnotowano występowanie ciężkich skórnych działań niepożądanych (SCAR), w tym zespołu Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka (TEN). Są to stany mogące zagrażać życiu pacjenta lub nawet prowadzić do zgonu.^{2 3}

Przepisując iwermektynę (preparaty takie jak Ivermectin Medical Valley czy Scavertin), lekarz powinien poinformować pacjentów o objawach przedmiotowych i podmiotowych takich reakcji oraz dokładnie monitorować stan skóry pacjenta. W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na SJS lub TEN, należy natychmiast przerwać leczenie iwermektyną i rozważyć wdrożenie alternatywnej terapii.^{4 5}

Istotną kwestią jest fakt, że u pacjentów, u których wystąpiły ciężkie skórne działania niepożądane, takie jak SJS lub TEN w wyniku stosowania iwermektyny, nigdy nie należy ponownie wdrażać leczenia tym lekiem.^{6 7}

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami odporności

Należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia iwermektyną pacjentów z zaburzeniami odporności chorujących na węgorczycę. Brak jest odpowiednich badań klinicznych, które ustaliłyby optymalną skuteczność i schemat dawkowania iwermektyny w tej grupie pacjentów. Istnieją doniesienia o przypadkach przetrwania zarażenia po podaniu pojedynczej dawki iwermektyny, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością.^{8 9}

Ograniczenia w stosowaniu iwermektyny

Iwermektyna nie stanowi leczenia profilaktycznego w przypadku zakażenia filariami ani węgorkiem jelitowym. Brak jest danych dotyczących skuteczności iwermektyny zarówno w zabijaniu, jak i zapobieganiu dojrzewaniu zakaźnych larw u ludzi.^{10 11}

Ponadto nie wykazano, aby iwermektyna wykazywała jakąkolwiek aktywność wobec form dojrzałych pasożytów jakiegokolwiek gatunku filarii.^{12 13}

Warto podkreślić, że iwermektyna nie wykazuje korzystnego działania w przypadku zespołu tropikalnej płucnej eozynofilii, zapalenia węzłów chłonnych czy zapalenia naczyń chłonnych, które występują w przebiegu zakażenia filariami.^{14 15}

Działania niepożądane związane z leczeniem filariozy

Po podaniu iwermektyny, nasilenie oraz stopień ciężkości działań niepożądanych są prawdopodobnie zależne od gęstości mikrofilarii przed leczeniem, szczególnie we krwi. U pacjentów ze współistniejącym zakażeniem Loa loa, gęstość mikrofilarii, zwłaszcza we krwi, jest najczęściej duża, co predysponuje leczonych pacjentów do zwiększonej częstości występowania ciężkich działań niepożądanych.^{16 17}

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

U pacjentów pochodzących z rejonów endemicznych ze współistniejącym zakażeniem dużą liczbą mikrofilarii Loa loa, leczonych iwermektyną rzadko zgłaszano <a href="/tag/encefalopatie/” title=”encefalopatie” class=”to-tag” data-termid=”287290″>działania niepożądane dotyczące ośrodkowego układu nerwowego, takie jak encefalopatie. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność przed rozpoczęciem leczenia iwermektyną u tych pacjentów.^{18 19}

Zgłaszano również przypadki działania neurotoksycznego, takie jak utrata przytomności i śpiączka po zastosowaniu iwermektyny u pacjentów bez zakażenia Loa loa. Reakcje te na ogół ustępowały po zastosowaniu leczenia podtrzymującego i przerwaniu stosowania iwermektyny.^{20 21}

Masowa chemoterapia filariozy

W przypadku masowej chemoterapii filariozy spowodowanej przez Wuchereria bancrofti na terenie Afryki, nie zaleca się leczenia skojarzonego z dietylokarbamazepiną (DEC) i iwermektyną. Współistniejące zakażenie innym gatunkiem mikrofilarii, takim jak Loa loa, może powodować u zakażonych pacjentów wysoki stopień mikrofilaremii.^{22 23}

Układowa ekspozycja na DEC u tych pacjentów może powodować występowanie ciężkich działań niepożądanych zależnych od gwałtownego, skutecznego działania tego produktu leczniczego na mikrofilarie.^{24 25}

Reakcje Mazottiego u pacjentów z onchocerkozą

U pacjentów z onchocerkozą po podaniu produktów leczniczych szybko działających na mikrofilarie, takich jak DEC, zgłaszano występowanie skórnych i/lub uogólnionych reakcji o różnym nasileniu (reakcja Mazottiego), a także reakcji oftalmologicznych.^{26 27}

Te reakcje są prawdopodobnie spowodowane odpowiedzią zapalną na produkty rozpadu uwalniane po śmierci mikrofilarii.^{28 29}

U pacjentów leczonych iwermektyną z powodu onchocerkozy mogą także wystąpić takie reakcje, nawet po pierwszym podaniu leczenia. Po leczeniu lekiem mikrofilarobójczym, pacjenci z hiperaktywną onchocerkozą lub „Sowda” (zliszajowacenie obserwowane zwłaszcza w Jemenie) mogą być częściej niż inni narażeni na wystąpienie ciężkich reakcji skórnych (obrzęk i zaostrzenie zapalenia skóry).^{30 31}

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania iwermektyny u dzieci i młodzieży o masie ciała mniejszej niż 15 kg. Z tego powodu, nie zaleca się podawania preparatów iwermektyny (Ivermectin Medical Valley, Scavertin) tej grupie pacjentów.^{32 33}

Ostrzeżenia dotyczące stosowania iwermektyny w postaci kremu

W przypadku stosowania iwermektyny w postaci kremu (Soolantra), należy pamiętać, że u pacjentów może wystąpić przemijające zaostrzenie objawów trądziku różowatego, które zwykle ustępuje w ciągu 1 tygodnia leczenia, w związku z reakcją na śmierć roztoczy (Demodex). W przypadku ciężkiego pogorszenia objawów z silną reakcją skórną, leczenie powinno zostać przerwane.³⁴

Produkt Soolantra nie był badany u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, co należy uwzględnić przy kwalifikacji takich pacjentów do leczenia.³⁵

Ponadto, krem Soolantra zawiera substancje pomocnicze, które mogą powodować niepożądane reakcje, m.in.:

• Alkohol cetylowy i alkohol stearylowy – mogą powodować reakcje skórne (np. kontaktowe zapalenie skóry)³⁶
• Metylu parahydroksybenzoesan (E218) i propylu parahydroksybenzoesan (E216) – mogą powodować reakcje alergiczne (także typu późnego)³⁷
• Glikol propylenowy – może powodować podrażnienie skóry³⁸