Działania niepożądane
Iwermektyna

Działania niepożądane iwermektyny – wprowadzenie

Iwermektyna jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu różnych chorób pasożytniczych oraz w przypadku trądziku różowatego. Występuje w postaci tabletek (Ivermectin Medical Valley, Scavertin – 3 mg) oraz kremu (Soolantra 10 mg/g). Profil działań niepożądanych iwermektyny różni się w zależności od postaci leku, dawki, a także rodzaju leczonego zakażenia pasożytniczego. Działania niepożądane są w większości przypadków łagodne i przejściowe, jednak w niektórych sytuacjach mogą być poważne i wymagać interwencji medycznej.¹²

Systemowe działania niepożądane iwermektyny

Zaburzenia hematologiczne

Do najczęściej obserwowanych zaburzeń hematologicznych należy przejściowa hipereozynofilia, która może pojawić się zarówno podczas stosowania postaci doustnej, jak i miejscowej iwermektyny. W przypadku leczenia węgorczycy obserwowano także leukopenię oraz niedokrwistość, które mogą wymagać monitorowania parametrów morfologii krwi podczas terapii.³⁴⁵

Zaburzenia czynności wątroby

Stosowanie iwermektyny może prowadzić do zaburzeń czynności wątroby, takich jak:⁶⁷

• Ostre zapalenie wątroby – stan wymagający natychmiastowego odstawienia leku i wdrożenia odpowiedniego postępowania
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych – podwyższony poziom ALAT oraz fosfatazy zasadowej
• Hiperbilirubinemia – zwiększone stężenie bilirubiny w surowicy krwi

⁸

Ze względu na potencjalne działanie hepatotoksyczne, zaleca się monitorowanie parametrów wątrobowych, szczególnie u pacjentów z wcześniej istniejącymi zaburzeniami czynności wątroby lub stosujących równocześnie inne leki metabolizowane w wątrobie.⁹¹⁰

Zaburzenia neurologiczne

Do najpoważniejszych działań niepożądanych iwermektyny zaliczamy działania neurotoksyczne, które mogą manifestować się jako zaburzenia świadomości, a w skrajnych przypadkach prowadzić do śpiączki. Szczególnie narażeni są pacjenci z zakażeniami Loa loa, u których opisywano ciężkie, potencjalnie zakończone zgonem przypadki encefalopatii.¹¹¹²

U pacjentów z ciężkim zakażeniem Loa loa po podaniu iwermektyny mogą wystąpić następujące objawy neurologiczne:¹³¹⁴

• Ból pleców lub szyi
• Zmiany stanu psychicznego – dezorientacja, senność, otępienie
• Trudności w staniu i/lub chodzeniu
• Nietrzymanie moczu i/lub stolca
• Śpiączka w najcięższych przypadkach

Inne objawy neurologiczne obserwowane podczas leczenia iwermektyną to: zawroty głowy, senność, drżenie, bóle głowy oraz astenia.¹⁵¹⁶

Ciężkie reakcje skórne

Bardzo rzadko podczas stosowania iwermektyny zgłaszano występowanie ciężkich reakcji skórnych, takich jak:¹⁷¹⁸

• Toksyczna rozpływna martwica naskórka (TEN) – zagrażająca życiu reakcja skórna charakteryzująca się rozległym oddzielaniem się naskórka i błon śluzowych
• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – poważna reakcja skórna manifestująca się bolesnymi pęcherzami na skórze, w jamie ustnej, gardle, oczach i narządach płciowych

Wystąpienie takich objawów jak rozległa wysypka, gorączka, złe samopoczucie, zmiany w obrębie błon śluzowych wymaga natychmiastowego odstawienia leku i wdrożenia intensywnego leczenia.¹⁹²⁰

Zaburzenia układu moczowego

Po zastosowaniu iwermektyny obserwowano krwiomocz, który może być objawem uszkodzenia nerek. U pacjentów z ciężkim zakażeniem Loa loa może również wystąpić nietrzymanie moczu.²¹²²²³

Działania niepożądane związane z leczonymi zakażeniami pasożytniczymi

Reakcja Mazottiego w leczeniu onchocerkozy

U pacjentów zarażonych Onchocerca volvulus po podaniu iwermektyny obserwuje się reakcje nadwrażliwości spowodowane rozpadem mikrofilarii, określane jako reakcja Mazottiego. Charakteryzuje się ona następującymi objawami:²⁴²⁵

• Objawy skórne: świąd, wysypka o charakterze pokrzywki, obrzęk
• Objawy oczne: zapalenie spojówek
• Objawy ze strony układu mięśniowo-szkieletowego: ból stawów, ból mięśni (w tym ból mięśni brzucha)
• Objawy ogólne: gorączka, astenia, ból głowy
• Objawy ze strony układu limfatycznego: zapalenie węzłów chłonnych, adenopatie
• Objawy ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka
• Objawy ze strony układu krążenia: niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy, tachykardia

Rzadko objawy reakcji Mazottiego mogą być ciężkie. Opisano również kilka przypadków zaostrzenia astmy u pacjentów z onchocerkozą leczonych iwermektyną.²⁶²⁷

Objawy oczne u pacjentów z onchocerkozą

U pacjentów z onchocerkozą mogą wystąpić również objawy oczne, które mogą być związane zarówno z samą chorobą, jak i z leczeniem iwermektyną:²⁸²⁹

• Nieprawidłowe odczucia w gałkach ocznych
• Obrzęk powiek
• Zapalenie błony naczyniowej przedniej komory oka
• Zapalenie spojówek
• Zapalenie rąbka rogówki
• Zapalenie rogówki
• Zapalenie naczyniówki i siatkówki
• Zapalenie naczyniówki

Opisywano również przypadki krwotoku do spojówki u pacjentów z onchocerkozą leczonych iwermektyną. Objawy oczne rzadko były ciężkie i zazwyczaj ustępowały bez konieczności stosowania kortykosteroidów.³⁰³¹

Działania niepożądane w leczeniu węgorczycy

U pacjentów otrzymujących iwermektynę z powodu węgorczycy zgłaszano szereg działań niepożądanych:³²³³

• Zaburzenia ogólne: osłabienie
• Zaburzenia przewodu pokarmowego: ból brzucha, jadłowstręt, zaparcie, biegunka, nudności, wymioty
• Zaburzenia neurologiczne: zawroty głowy, senność, drżenie
• Zaburzenia hematologiczne: przejściowa hipereozynofilia, leukopenia, niedokrwistość
• Zaburzenia wątrobowe: zwiększenie aktywności ALAT, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej

Działania niepożądane w leczeniu filariozy

Podczas leczenia filariozy spowodowanej przez Wuchereria bancrofti, stopień nasilenia działań niepożądanych nie jest zależny od dawki iwermektyny, ale związany z zagęszczeniem mikrofilarii we krwi. Obserwowane objawy obejmują:³⁴³⁵

• Objawy ogólne: gorączka, astenia, uczucie osłabienia, dreszcze, nasilone pocenie się
• Ból: ból głowy, ból mięśni, ból stawów, rozsiany ból
• Zaburzenia przewodu pokarmowego: jadłowstręt, nudności, ból brzucha i nadbrzusza
• Zaburzenia układu oddechowego: kaszel, uczucie dyskomfortu oddechowego, ból gardła
• Zaburzenia układu krążenia: niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy
• Zaburzenia układu rozrodczego: ból jąder lub uczucie dyskomfortu

Reakcje związane z wydalaniem Ascaris

Po podaniu iwermektyny obserwowano wydalanie dojrzałych form pasożytów Ascaris. Jest to efekt działania leku i nie powinien być interpretowany jako działanie niepożądane, choć może wywoływać niepokój u pacjentów.³⁶³⁷

Reakcje u pacjentów ze świerzbem

U pacjentów ze świerzbem, na początku leczenia iwermektyną może wystąpić przejściowe zaostrzenie świądu. Jest to reakcja związana z działaniem leku na pasożyta i zwykle ustępuje w trakcie kontynuacji terapii.³⁸³⁹

Miejscowe działania niepożądane iwermektyny

Przy stosowaniu iwermektyny w postaci kremu (Soolantra 10 mg/g) stosowanego w leczeniu trądziku różowatego, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są: uczucie pieczenia skóry, podrażnienie skóry, świąd i suchość skóry. Działania te występują u nie więcej niż 1% pacjentów i zwykle mają charakter łagodny lub umiarkowany, z tendencją do ustępowania w trakcie kontynuacji leczenia.⁴⁰

Dodatkowo po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano następujące działania niepożądane: rumień, kontaktowe zapalenie skóry (alergiczne lub podrażnieniowe), obrzęk twarzy oraz zaostrzenie trądziku różowatego.⁴¹

Tabela działań niepożądanych iwermektyny

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴²⁴³⁴⁴

Dane kontaktowe:

• Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa
• Tel.: +48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.⁴⁵⁴⁶⁴⁷