Działania niepożądane
Goserelina

Działania niepożądane gosereliny

Goserelina, jako analog hormonu uwalniającego gonadotropinę (LHRH), stosowana w formie implantu podskórnego, może wywoływać szereg działań niepożądanych. Spektrum tych działań jest związane głównie z jej farmakologicznym mechanizmem działania, czyli supresją hormonalną. Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych podczas terapii gosereliną należą uderzenia gorąca, pocenie się oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia implantu.¹²³

Podstawowe kategorie częstości występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych została zdefiniowana zgodnie z powszechnie przyjętymi kryteriami:⁴⁵⁶

• Bardzo często: występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często: występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko: występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko: występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁷

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane gosereliny obejmują szeroki zakres układów i narządów. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis tych działań według klasyfikacji układów i narządów MedDRA.⁸⁹¹⁰

Zaburzenia układu endokrynologicznego

W zakresie zaburzeń endokrynologicznych obserwuje się bardzo rzadko krwotok do przysadki, co stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.¹¹ Jest to powikłanie, które może prowadzić do niedoczynności przysadki i zagrażać życiu pacjenta. Innym rzadkim powikłaniem endokrynologicznym jest rozwój guza przysadki, który klasyfikowany jest jako bardzo rzadkie działanie niepożądane gosereliny.¹²

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W trakcie terapii gosereliną często obserwuje się upośledzoną tolerancję glukozy, co ma szczególne znaczenie u pacjentów z cukrzycą lub predyspozycją do jej rozwoju.¹³ Należy monitorować parametry gospodarki węglowodanowej u takich pacjentów. U pacjentek z przerzutowym rakiem piersi rzadko obserwuje się rozwój hiperkalcemii, szczególnie na początku leczenia, co wymaga odpowiedniej diagnostyki w przypadku pojawienia się objawów takich jak silne pragnienie.¹⁴¹⁵

Zaburzenia psychiczne

W sferze zaburzeń psychicznych bardzo często występuje osłabienie popędu płciowego, co wynika bezpośrednio z mechanizmu działania leku.¹⁶ Często obserwuje się również zmiany nastroju i depresję, co może mieć istotny wpływ na jakość życia pacjentów.¹⁷ W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia psychotyczne.¹⁸

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie zaburzeń układu nerwowego często obserwuje się parestezje (zaburzenia czucia objawiające się drętwieniem, mrowieniem czy pieczeniem).¹⁹ Mogą również wystąpić bóle głowy oraz, szczególnie u pacjentów z zaawansowanymi procesami nowotworowymi, ucisk rdzenia kręgowego, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.²⁰

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Wśród zaburzeń serca często obserwuje się niewydolność serca oraz zawał mięśnia sercowego.²¹ Z nieustaloną częstością występuje wydłużenie odstępu QT, co ma szczególne znaczenie u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca lub przyjmujących leki wydłużające odstęp QT.²²

W obrębie zaburzeń naczyniowych bardzo często występują uderzenia gorąca, a często obserwuje się nieprawidłowe ciśnienie tętnicze.²³ Zmiany te są bezpośrednio związane z mechanizmem działania leku i supresją hormonalną.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie zaburzeń skórnych bardzo często obserwuje się nadmierną potliwość i trądzik.²⁴ Często występuje wysypka.²⁵ Z nieustaloną częstością może dochodzić do łysienia.²⁶

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W kontekście zaburzeń mięśniowo-szkieletowych często występują bóle kości,²⁷ a niezbyt często bóle stawów.²⁸ Długotrwałe stosowanie gosereliny wiąże się ze zmniejszeniem gęstości kości, co może prowadzić do osteoporozy i zwiększać ryzyko złamań.²⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W zakresie zaburzeń nerek i dróg moczowych niezbyt często obserwuje się niedrożność moczowodów, która jest poważnym powikłaniem wymagającym interwencji urologicznej.³⁰

Zaburzenia układu rozrodczego

W obrębie układu rozrodczego u mężczyzn bardzo często występują zaburzenia wzwodu.³¹ Często obserwuje się ginekomastię (powiększenie gruczołów piersiowych),³² a niezbyt często bolesność sutków.³³ Rzadko może dojść do powstania torbieli jajnika u kobiet.³⁴

U niektórych kobiet podczas leczenia analogami LHRH występuje menopauza, a miesiączki nie powracają po zakończeniu leczenia. Nie wiadomo, czy jest to skutek działania gosereliny, czy stanu układu rozrodczego pacjentki.³⁵³⁶

Zaburzenia ogólne i reakcje w miejscu podania

Wśród zaburzeń ogólnych bardzo często obserwuje się reakcje w miejscu wstrzyknięcia implantu gosereliny.³⁷ Często dochodzi do nasilenia objawów nowotworu oraz bólu w okolicy guza, szczególnie na początku leczenia.³⁸ Na początku leczenia pacjentki z rakiem piersi mogą odczuwać przemijający wzrost nasilenia objawów przedmiotowych i podmiotowych, które można leczyć objawowo.³⁹⁴⁰

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie zaburzeń układu immunologicznego niezbyt często występuje nadwrażliwość na lek,⁴¹ a rzadko może dojść do reakcji anafilaktycznej, która stanowi stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.⁴²

Zaburzenia dodatkowe u kobiet

U kobiet leczonych z powodu nienowotworowych chorób ginekologicznych zgłaszano dodatkowo następujące działania niepożądane: trądzik, zmiany owłosienia ciała, suchość skóry, wzrost masy ciała, zwiększenie stężenia cholesterolu w surowicy, zespół nadmiernej stymulacji jajników (w przypadku stosowania w skojarzeniu z gonadotropiną), zapalenie pochwy, upławy, nerwowość, zaburzenia snu, zmęczenie, obrzęki obwodowe, bóle mięśni, kurcze łydek, nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, dolegliwości brzuszne, zmiany głosu.⁴³⁴⁴

Inne działania niepożądane po wprowadzeniu do obrotu

Po wprowadzeniu gosereliny do obrotu w niewielkiej liczbie przypadków opisywano zmiany w morfologii krwi, zaburzenia czynności wątroby, zatorowość płucną i śródmiąższowe zapalenie płuc.⁴⁵⁴⁶

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Niektóre działania niepożądane gosereliny mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Do szczególnie niebezpiecznych należą:

• Reakcje anafilaktyczne – stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.
• Krwotok do przysadki – rzadkie, ale poważne powikłanie mogące prowadzić do niedoczynności przysadki.
• Ucisk rdzenia kręgowego – szczególnie u pacjentów z zaawansowanymi procesami nowotworowymi, wymaga pilnej interwencji neurochirurgicznej.
• Sercowo-naczyniowe działania niepożądane – niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego i wydłużenie odstępu QT, które mogą prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca.
• Zatorowość płucna – powikłanie zagrażające życiu, wymagające pilnej diagnostyki i leczenia.
• Hiperkalcemia – szczególnie u pacjentek z przerzutowym rakiem piersi, może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń świadomości i niewydolności nerek.
• Zmniejszenie gęstości kości – podczas długotrwałego stosowania gosereliny, zwiększa ryzyko złamań osteoporotycznych.
• Niedrożność moczowodów – powikłanie wymagające interwencji urologicznej.

⁴⁷

Tabela działań niepożądanych gosereliny

⁴⁸

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczne jest odpowiednie postępowanie medyczne. W większości przypadków działania niepożądane mają charakter przemijający i ustępują po zakończeniu leczenia gosereliną. Jednak niektóre z nich wymagają szczególnej uwagi i interwencji:

• W przypadku reakcji alergicznych, szczególnie anafilaktycznych, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniego postępowania ratunkowego.
• Pacjenci z zaburzeniami hormonalnymi powinni być monitorowani przez endokrynologa.
• Sercowo-naczyniowe działania niepożądane wymagają konsultacji kardiologicznej i odpowiedniego leczenia.
• U pacjentów z upośledzeniem tolerancji glukozy konieczne jest monitorowanie glikemii.
• W przypadku zmniejszenia gęstości kości należy rozważyć suplementację wapnia i witaminy D oraz monitorowanie densytometryczne.
• Zaburzenia psychiczne, szczególnie depresja, mogą wymagać konsultacji psychiatrycznej i odpowiedniego leczenia.
• W przypadku hiperkalcemii konieczne jest wdrożenie odpowiedniego nawodnienia i leczenia obniżającego poziom wapnia.

⁴⁹

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁵⁰⁵¹