Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Epirubicyna

Wpływ epirubicyny na płodność, ciążę i laktację

Epirubicyna jest lekiem przeciwnowotworowym z grupy antracyklin, który wykazuje właściwości mutagenne i rakotwórcze. Stosowanie tego leku u pacjentów w wieku rozrodczym wiąże się z istotnymi konsekwencjami, które wymagają szczegółowego omówienia z pacjentem przed rozpoczęciem terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentowi, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet w ciąży lub karmiących piersią.¹

Wpływ na płodność

Epirubicyna może powodować zaburzenia płodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U mężczyzn lek może powodować uszkodzenie chromosomów w plemnikach, co może prowadzić do nieodwracalnej niepłodności. Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować pacjentów o możliwości pobrania nasienia do przechowywania w stanie zamrożonym.^{2 3}

U kobiet przed menopauzą epirubicyna może spowodować brak miesiączki lub przedwczesną menopauzę. Zaburzenia te mogą być nieodwracalne, co należy wyraźnie zakomunikować pacjentkom przed rozpoczęciem leczenia.^{4 5}

Ze względu na działanie genotoksyczne epirubicyny, pacjentom planującym posiadanie dzieci po zakończeniu leczenia należy zalecić konsultację w poradni genetycznej.⁶ Zarówno mężczyzn, jak i kobiety otrzymujących epirubicynę należy poinformować o potencjalnym zagrożeniu wystąpienia szkodliwego działania na reprodukcję i u potomstwa.⁷

Stosowanie podczas ciąży

Dane dotyczące stosowania epirubicyny u kobiet w okresie ciąży są ograniczone. Badania na zwierzętach wskazują jednak, że epirubicyna podana kobiecie w ciąży może spowodować uszkodzenie płodu.^{8 9}

Pierwszy trymestr ciąży

Należy unikać stosowania epirubicyny podczas pierwszego trymestru ciąży ze względu na potencjalnie teratogenne działanie leku.^{10 11}

Drugi i trzeci trymestr ciąży

Dostępne dane dotyczące stosowania epirubicyny u ludzi nie wskazują ani nie wykluczają, aby wywoływała ona ciężkie wady wrodzone lub samoistne poronienia związane z jej stosowaniem podczas drugiego i trzeciego trymestru ciąży.^{12 13}

Zgłaszano sporadyczne przypadki powikłań sercowo-naczyniowych u płodów i noworodków po ekspozycji na epirubicynę w drugim i trzecim trymestrze ciąży, w tym:^{14 15}

• Przemijająca hipokineza komorowa u płodów i/lub noworodków
• Przemijające zwiększenie aktywności enzymów sercowych
• Zgon płodu z powodu podejrzewanej kardiotoksyczności

¹⁶

W związku z powyższym, płód i/lub noworodka należy monitorować w kierunku działań kardiotoksycznych i przeprowadzać badania zgodne ze standardowymi zasadami postępowania.^{17 18}

Zalecenia dla kobiet w ciąży

Epirubicyny nie należy stosować u kobiet w ciąży, chyba że korzyści wynikające z leczenia przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla płodu.^{19 20}

Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas leczenia epirubicyną, należy ją szczegółowo poinformować o potencjalnym zagrożeniu dla płodu.^{21 22}

Należy także wziąć pod uwagę konsultację genetyczną w przypadku, gdy pacjentka zaszła w ciążę podczas leczenia epirubicyną.²³

Karmienie piersią

Nie ma pewności, czy epirubicyna przenika do mleka ludzkiego. Wiadomo jednak, że wiele produktów leczniczych, w tym inne antracykliny, przenika do mleka ludzkiego.^{24 25}

Z uwagi na możliwość wywołania przez epirubicynę ciężkich działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią, produkt leczniczy jest przeciwwskazany podczas karmienia piersią.²⁶

Kobiety należy poinformować, aby nie karmiły piersią przez co najmniej 7 dni po przyjęciu ostatniej dawki epirubicyny.^{27 28}

Antykoncepcja u mężczyzn i kobiet

Kobiety w wieku rozrodczym należy poinformować, aby podczas leczenia epirubicyną unikały zachodzenia w ciążę i stosowały skuteczne metody antykoncepcji. Zalecany okres stosowania antykoncepcji po zakończeniu leczenia różni się w zależności od produktu leczniczego, jednak nie powinien być krótszy niż 6,5 miesiąca po przyjęciu ostatniej dawki.^{29 30 31}

Mężczyzn leczonych epirubicyną należy poinformować o konieczności stosowania skutecznych metod antykoncepcji podczas leczenia oraz przez co najmniej 3,5-4 miesiące po przyjęciu ostatniej dawki.^{32 33 34}

Podsumowanie zaleceń dla praktyki klinicznej

Podczas konsultacji z pacjentką w ciąży lub karmiącą piersią, której planuje się podanie epirubicyny, lekarz powinien:^{35 36}

• Szczegółowo omówić potencjalne ryzyko uszkodzenia płodu
• Wyjaśnić możliwe działania kardiotoksyczne u płodu i noworodka
• Poinformować o konieczności przerwania karmienia piersią
• Zalecić odpowiednią antykoncepcję (dla kobiety lub jej partnera)
• W przypadku ciąży, rozważyć konsultację genetyczną
• Monitorować płód i noworodka pod kątem kardiotoksyczności
• Zalecić kobietom karmiącym przerwanie karmienia piersią na co najmniej 7 dni po ostatniej dawce leku

^{37 38}

Podejmując decyzję o leczeniu epirubicyną u kobiety w ciąży, należy zawsze rozważyć potencjalne korzyści wynikające z leczenia w stosunku do możliwego ryzyka dla płodu, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, kiedy to stosowanie leku powinno być unikane.^{39 40}