Przeciwwskazania stosowania
Cynk

Przeciwwskazania stosowania cynku: Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Cynk jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak istnieją sytuacje kliniczne, w których jego stosowanie jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii i pozwala uniknąć potencjalnych powikłań wynikających z niewłaściwego zastosowania preparatów zawierających cynk.¹

Nadwrażliwość na cynk i jego sole

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów cynku jest nadwrażliwość na substancję czynną, czyli cynk lub jego sole, takie jak:

• Cynku wodoroasparaginian dwuwodny¹
• Cynku siarczan²
• Cynku octan³
• Cynku glukonian⁴
• Cynku chlorek⁵
• Cynku orotonin dwuwodny⁶

Reakcje nadwrażliwości mogą obejmować objawy skórne, oddechowe lub ogólnoustrojowe. W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości należy natychmiast przerwać podawanie preparatu cynku.⁷

Niewydolność nerek

Cynk i jego sole są przeciwwskazane u pacjentów z niewydolnością nerek, szczególnie w ciężkich postaciach. Wynika to z faktu, że nerki odgrywają kluczową rolę w wydalaniu cynku z organizmu. W przypadku zaburzenia funkcji nerek może dojść do kumulacji cynku w organizmie i wystąpienia działań toksycznych.^{8 9}

W przypadku terapii żywieniowej pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, preparaty zawierające cynk jako składnik mieszanin do żywienia pozajelitowego (np. Finomel, SmofKabiven Peripheral) są przeciwwskazane, jeśli nie jest możliwe zastosowanie hemofiltracji lub dializoterapii.^{10 11}

Zaburzenia funkcji wątroby

Pierwiastki śladowe, w tym cynk, mogą kumulować się w organizmie w przypadku zaburzeń funkcji wątroby. Z tego powodu preparaty złożone zawierające cynk są przeciwwskazane w następujących stanach:

• Całkowite zatrzymanie odpływu żółci – obecne w produkcie Addamel N i Supliven^{12 13}
• Znaczna cholestaza – gdy stężenie bilirubiny w surowicy krwi przekracza 140 µmol/l i występuje podwyższona aktywność gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej ^{140 µmol/l)”>14 140 mmol/l i podwyższona aktywność gamma-glutamylotransferazy oraz fosfatazy zasadowej).”>15}
• Cholestaza wewnątrzwątrobowa^{16 17}
• Ciężka niewydolność wątroby^{18 19 20}

Choroba Wilsona i hemochromatoza

Choroba Wilsona jest genetycznym zaburzeniem metabolizmu miedzi, charakteryzującym się nadmiernym odkładaniem miedzi w wątrobie, mózgu i innych tkankach. Stosowanie cynku w tej chorobie może zaburzać metabolizm miedzi, dlatego preparaty zawierające pierwiastki śladowe, w tym cynk, są przeciwwskazane u pacjentów z chorobą Wilsona.^{21 22 23 24}

Podobnie, hemochromatoza, czyli zaburzenie magazynowania żelaza prowadzące do jego nadmiernego odkładania w tkankach, jest przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających cynk w połączeniu z innymi pierwiastkami śladowymi.^{25 26}

Hipercynkemia i zaburzenia elektrolitowe

Jeśli u pacjenta występuje podwyższone stężenie cynku w surowicy krwi (hipercynkemia) lub innych elektrolitów zawartych w preparacie, nie należy stosować produktów zawierających cynk. Szczególnie dotyczy to preparatów złożonych używanych w żywieniu pozajelitowym.^{27 28 29 30}

Również w przypadku produktu Nutryelt oraz Nutryelt Pediatric przeciwwskazaniem jest zwiększone stężenie w surowicy krwi któregoś z pierwiastków śladowych zawartych w produkcie, w tym cynku.^{31 32}

Przeciwwskazania związane z żywnością i suplementacją

Stosowanie jednocześnie preparatów zawierających cynk z innymi preparatami odżywczymi zawierającymi wiele witamin i minerałów, w tym biotynę i cynk, jest przeciwwskazane. Dotyczy to preparatu BiotinoZin, który zawiera zarówno biotynę jak i cynk.³³ Takie połączenie może prowadzić do przedawkowania tych składników.

Przeciwwskazania u dzieci

W przypadku niektórych preparatów złożonych zawierających cynk istnieją ograniczenia wiekowe:

• Produktu Tracutil nie wolno podawać noworodkom, niemowlętom i dzieciom ze względu na brak specyficznych badań³⁴
• Produkty do żywienia pozajelitowego zawierające cynk, takie jak Lipoflex peri, Lipoflex special, Omegaflex peri, Omegaflex plus, Omegaflex special czy SmofKabiven Peripheral nie mogą być stosowane u noworodków, niemowląt i dzieci poniżej 2 lat ze względu na swój skład^{35 36 37 38 39 40}
• Produkt Supliven jest przeciwwskazany u dzieci o masie ciała poniżej 15 kg⁴¹

Przeciwwskazania przy stanach niestabilnych

Stosowanie preparatów zawierających cynk jako składnik mieszanin do żywienia pozajelitowego jest przeciwwskazane w niestabilnych stanach klinicznych, takich jak:

• Niestabilny stan układu krążenia z zagrożeniem życia (stany zapaści i wstrząsu)^{42 43}
• Ostre fazy zawału mięśnia sercowego i udaru^{44 45}
• Niestabilny metabolizm (np. ciężki zespół poagresyjny, śpiączka nieznanego pochodzenia)^{46 47}
• Niedostateczne zaopatrzenie komórek w tlen^{48 49}
• Zaburzenia równowagi elektrolitów i płynów^{50 51}
• Ostry obrzęk płuc^{52 53}
• Niewyrównana niewydolność serca^{54 55}

Podobnie przeciwwskazane jest stosowanie preparatów Finomel i Finomel Peri w stanach niestabilnych, takich jak ciężki stan pourazowy, niewyrównana cukrzyca, ostry zawał mięśnia sercowego, udar, zator, kwasica metaboliczna, ciężka posocznica, odwodnienie hipotoniczne i śpiączka hiperosmolarna.^{56 57}

Szczególne przeciwwskazania dla produktów złożonych

W przypadku produktów złożonych zawierających cynk i inne substancje, istnieją dodatkowe przeciwwskazania, które należy uwzględnić:

Preparaty zawierające cynk z inozyną pranobeksu

W przypadku preparatów Neosine duo oraz Neosine Plus, które zawierają cynk oraz inozynę pranobeksu, przeciwwskazaniem jest występujący aktualnie napad dny moczanowej lub zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi.^{58 59}

Preparaty do żywienia pozajelitowego

Preparaty do żywienia pozajelitowego zawierające cynk mają szereg specyficznych przeciwwskazań związanych z ich złożonym składem, takich jak:

• Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów^{60 61}
• Ciężka hiperlipidemia przejawiająca się hipertriglicerydemią (≥ 1000 mg/dl lub 11,4 mmol/l)^{62 63 64}
• Ciężka koagulopatia^{65 66}
• Hiperglikemia nie reagująca na dawki insuliny do 6 jednostek insuliny na godzinę^{67 68}
• Kwasica^{69 70}
• Zaostrzenie skazy krwotocznej^{71 72}
• Ostre epizody zakrzepowo-zatorowe, zatorowość tłuszczowa^{73 74}
• Ciężka niewydolność serca⁷⁵

Preparaty zawierające cynk z salicylamidem

Produkty lecznicze Scorbolamid EXTRA i Scorbolamid EXTRA Hot, które zawierają cynk w połączeniu z salicylamidem, rutozydami i kwasem askorbowym, mają następujące przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne^{76 77}
• Astma z polipami nosa (wywołana lub zaostrzona przez kwas acetylosalicylowy)^{78 79}
• Czynna choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, stany zapalne przewodu pokarmowego^{80 81}
• Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (cukrzyca, mocznica, tężyczka)^{82 83}
• Zaburzenia krzepliwości krwi (np. hemofilia, trombocytopenia)^{84 85}
• Genetycznie uwarunkowany niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej^{86 87}
• Kamica nerkowa w wywiadzie^{88 89}
• Hemochromatoza, niedokrwistość syderoblastyczna, nadmierna ilości kwasu moczowego we krwi lub szczawianów w moczu^{90 91}
• Ciężka niewydolność serca^{92 93}
• Ciąża^{94 95}
• Karmienie piersią^{96 97}
• Jednoczesne stosowanie z metotreksatem w dawkach 15 mg tygodniowo lub większych^{98 99}
• Produktów nie należy stosować u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 16 lat (poza rzadkimi chorobami, takimi jak np. choroba Kawasaki), ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a^{100 101}

Dodatkowo produkt Scorbolamid EXTRA zawiera lecytynę sojową i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na orzeszki ziemne lub soję.¹⁰²

Nadwrażliwość na białka pochodzenia roślinnego i zwierzęcego

Należy zwrócić uwagę na przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających cynk u pacjentów z nadwrażliwością na białka pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego:

• Nadwrażliwość na białko jaj, ryb, orzeszków ziemnych lub soi w przypadku produktów Omegaflex peri, Omegaflex plus, Omegaflex special, SmofKabiven Peripheral^{103 104 105 106}
• Nadwrażliwość na białko jaj, orzeszków ziemnych lub soi w przypadku produktów Lipoflex peri i Lipoflex special^{107 108}
• Nadwrażliwość na białko ryb, jaj, soi, orzeszków ziemnych, kukurydzę/produkty zawierające kukurydzę w przypadku produktów Finomel i Finomel Peri^{109 110}

Przeciwwskazania związane z innymi chorobami

W przypadku preparatu Elevit Pronatal, który zawiera cynk wraz z innymi witaminami i minerałami, istnieje szereg przeciwwskazań, takich jak:

• Hiperwitaminoza A i (lub) D¹¹¹
• Zaburzenia czynności nerek¹¹²
• Zaburzenia przemiany żelaza i (lub) miedzi¹¹³
• Hiperkalcemia¹¹⁴
• Hiperkalciuria¹¹⁵
• Leczenie witaminą A lub leczenie syntetycznymi izomerami izotretynoiny i etretynianu¹¹⁶

Podsumowanie

Znajomość przeciwwskazań do stosowania cynku i jego związków jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością nerek, chorobą Wilsona, hemochromatozą oraz w przypadku nadwrażliwości na cynk lub inne składniki preparatów. W przypadku produktów złożonych, takich jak preparaty do żywienia pozajelitowego, należy uwzględnić szereg dodatkowych przeciwwskazań związanych ze specyficznym składem tych produktów. Przed zaleceniem preparatów zawierających cynk, należy dokładnie zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego i dostosować wybór terapii do indywidualnego stanu pacjenta.