Dawkowanie i sposób podawania
Cynk

Dawkowanie i sposób podawania cynku w praktyce klinicznej

Cynk jest ważnym pierwiastkiem śladowym, którego prawidłowa suplementacja ma kluczowe znaczenie w wielu stanach klinicznych. Dawkowanie cynku uzależnione jest od wieku pacjenta, stanu klinicznego, drogi podania oraz postaci farmaceutycznej. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania cynku w poszczególnych produktach leczniczych i różnych grupach pacjentów.¹

Dawkowanie cynku u dorosłych

W zależności od postaci preparatu i wskazania klinicznego, zalecane dawkowanie cynku u dorosłych pacjentów różni się znacząco:

• W suplementacji doustnej, dawki wahają się od 5,5 mg do 45 mg jonów cynku na dobę:
  • Zincas: 5,5 mg jonów cynku 3 razy na dobę²
  • Zincas Forte: 27 mg jonów cynku 1 raz na dobę, nie dłużej niż przez 30 dni bez konsultacji z lekarzem³
  • Zinkorot: 12,5-25 mg jonów cynku na dobę⁴
  • Zincteral: 45 mg jonów cynku (1-2 tabletki) na dobę w standardowych wskazaniach; w chorobie Wilsona 4 tabletki (180 mg) na dobę w schemacie 1-2-1, ze stopniowym zwiększaniem dawki⁵
• W preparatach złożonych:
  • BiotinoZin: 12,5-25 mg jonów cynku na dobę (odpowiednio pół lub cała tabletka) w zależności od nasilenia objawów⁶
  • Neosine plus: 3,125 mg jonów cynku w każdej tabletce, zwykle 2 tabletki 3 razy na dobę (18,75 mg jonów cynku na dobę)⁷
  • Neosine duo: 6,25 mg jonów cynku w każdej tabletce, zwykle 1 tabletka 3 razy na dobę (18,75 mg jonów cynku na dobę)⁸
  • Scorbolamid EXTRA: 5 mg jonów cynku w każdej tabletce, 1 tabletka 3 razy na dobę (15 mg jonów cynku na dobę)⁹
  • Revalid: 2,2 mg cynku w każdej kapsułce, 1 kapsułka 3 razy na dobę (6,6 mg cynku na dobę); w zaawansowanych schorzeniach włosów lub paznokci 2 kapsułki 3 razy na dobę przez miesiąc, następnie 1 kapsułka 3 razy na dobę¹⁰

Dawkowanie cynku w żywieniu pozajelitowym

W przypadku żywienia pozajelitowego i koncentratów do sporządzania roztworów do infuzji, dawkowanie opiera się na masie ciała pacjenta i stanie klinicznym:¹¹

• Supliven: 10 ml (jedna ampułka) na dobę u dorosłych z podstawowym do umiarkowanie podwyższonego zapotrzebowania (zawiera 500 μg cynku/ml, co daje 5000 μg/10 ml)¹²
• Addamel N: 10 ml (jedna ampułka) na dobę u dorosłych z zapotrzebowaniem podstawowym do umiarkowanie podwyższonego (zawiera 10 μmol cynku/10 ml)¹³
• Tracutil: 10 ml (1 ampułka) na dobę u pacjentów z podstawowym zapotrzebowaniem; w przypadku umiarkowanie zwiększonego zapotrzebowania dawka może być zwiększona do 20 ml (2 ampułki) przy jednoczesnym monitorowaniu stężenia pierwiastków śladowych¹⁴
• Nutryelt: jedna ampułka (10 ml) na dobę u pacjentów z podstawowym lub umiarkowanie zwiększonym zapotrzebowaniem; w przypadkach znacznie zwiększonego zapotrzebowania (rozległe oparzenia, pacjenci w ciężkim stanie hiperkatabolizmu) można podawać dwie ampułki (20 ml) na dobę¹⁵

Dawkowanie cynku u dzieci i młodzieży

Dawkowanie u dzieci i młodzieży zależy od wieku, masy ciała oraz postaci preparatu:¹⁶

• Zincas (5,5 mg jonów cynku/tabletkę):
  • dzieci do 5 lat: 1 tabletka 1 raz na dobę (5,5 mg jonów cynku)
  • dzieci od 5 do 15 lat: 1 tabletka 2 razy na dobę (11 mg jonów cynku)¹⁷
• Zinkorot (25 mg jonów cynku/tabletkę):
  • dzieci w wieku 6-11 lat: 12,5 mg cynku (1/2 tabletki) na dobę
  • młodzież 12-17 lat: 12,5-25 mg cynku (1/2-1 tabletka) na dobę¹⁸
• Zincteral (45 mg jonów cynku/tabletkę):
  • dzieci powyżej 4 lat i młodzież: 1 tabletka na dobę¹⁹

Dawkowanie cynku w żywieniu pozajelitowym u dzieci

W przypadku żywienia pozajelitowego u dzieci, dawkowanie zależy od wieku i masy ciała:²⁰

• Nutryelt Pediatric:
  • wcześniaki, noworodki, niemowlęta i dzieci o masie ciała ≤20 kg: 1 ml/kg m.c./dobę, maksymalnie 20 ml
  • dzieci o masie ciała powyżej 20 kg: 20 ml na dobę²¹
• Peditrace Novum:
  • wcześniaki: maksymalnie 1,0 ml/kg m.c./dobę
  • noworodki urodzone o czasie, niemowlęta oraz dzieci o masie ciała poniżej 20 kg: maksymalnie 0,5 ml/kg m.c./dobę
  • dzieci o masie ciała powyżej 20 kg i młodzież: maksymalnie 10 ml na dobę²²
• Supliven:
  • dzieci o masie ciała ≥15 kg: 0,1 ml/kg m.c./dobę²³
• Addamel N:
  • dzieci o masie ciała 15 kg lub powyżej: 0,1 ml/kg m.c./dobę²⁴

Dawkowanie cynku u noworodków w żywieniu pozajelitowym

Dawkowanie cynku w żywieniu pozajelitowym u noworodków wymaga szczególnej uwagi i jest zależne od wieku ciążowego i masy urodzeniowej:²⁵

U wcześniaków w trakcie leczenia produktem Peditrace Novum, w przypadku długotrwałego (>3 tygodni) żywienia pozajelitowego zaleca się codzienny wlew zawierający żelazo, oraz dodanie molibdenu w przypadku żywienia pozajelitowego trwającego >4 tygodni.²⁶

Sposób podawania cynku

Sposób podawania preparatów zawierających cynk zależy od postaci farmaceutycznej i wskazań:²⁷

Podanie doustne

• BiotinoZin: przyjmować około 2 godziny przed lub 2 godziny po posiłku, ponieważ wiele produktów spożywczych może zaburzać wchłanianie cynku, popijając odpowiednią ilością wody²⁸
• Zinkorot: tabletki należy popijać dużą ilością płynu (np. szklanką wody), nie przyjmować bezpośrednio przed ani po posiłku²⁹
• Zincteral: zwykle stosuje się 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku, ponieważ wiele produktów spożywczych może zaburzać wchłanianie cynku; w przypadku podrażnienia przewodu pokarmowego lek można stosować bezpośrednio przed lub w trakcie posiłku, jednak wówczas biodostępność może być mniejsza³⁰
• Zincas: zaleca się przyjmowanie produktu po posiłku, popijając wodą; małym dzieciom nie wolno podawać tabletek w całości³¹
• Zincas Forte: należy przyjmować po posiłku, popijając wodą³²

Podanie pozajelitowe

Koncentraty do sporządzania roztworów do infuzji zawierające cynk nie mogą być podawane bez rozcieńczenia. Przed podaniem należy je rozcieńczyć zgodnie z zaleceniami:³³

• Supliven: podawać w infuzji dożylnej po rozcieńczeniu w roztworze lub emulsji do żywienia pozajelitowego³⁴
• Addamel N: nie należy stosować nierozcieńczonego produktu; przed podaniem należy go rozcieńczyć³⁵
• Tracutil: podawać wyłącznie dożylnie po rozcieńczeniu przez dodanie co najmniej 250 ml odpowiedniego roztworu do infuzji (np. roztwory glukozy 5% lub 10%, roztwory elektrolitów); wlew gotowej mieszaniny nie powinien trwać krócej niż 6 godzin i powinien zostać zakończony w ciągu 24 godzin³⁶
• Nutryelt: produkt należy rozcieńczyć tak, aby uzyskać końcową, żądaną osmolarność roztworu³⁷
• Peditrace Novum: podaje się w infuzji dożylnej po rozcieńczeniu w roztworze lub emulsji do żywienia pozajelitowego³⁸

Zalecenia specjalne dotyczące podawania

W przypadku niektórych preparatów należy zwrócić uwagę na specjalne zalecenia dotyczące podawania:

• Zincteral: nie należy dzielić ani rozgryzać tabletek³⁹
• W przypadku stosowania u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat, roztwór (w worku i zestawie do podawania) należy chronić przed światłem do momentu zakończenia podawania⁴⁰
• Podczas żywienia pozajelitowego zaleca się stopniowe zwiększanie szybkości infuzji w ciągu pierwszej godziny, aby zapobiec powikłaniom⁴¹

Dostosowanie dawki w wybranych grupach pacjentów

Dawkowanie cynku wymaga specjalnego dostosowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby:⁴²

• Supliven: u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub łagodną cholestazą należy dostosować dawkę⁴³
• Nutryelt: u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby lub łagodną cholestazą należy dostosować dawkowanie⁴⁴
• Tracutil: dawki dla pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i (lub) nerek należy ustalać indywidualnie; pacjenci tacy mogą wymagać obniżonych dawek⁴⁵
• W preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Finomel, Finomel Peri, Lipoflex special, Lipoflex peri, Omegaflex special, Omegaflex peri, Omegaflex plus – dawki należy dostosować indywidualnie u pacjentów z niewydolnością wątroby lub nerek⁴⁶

Czas trwania leczenia i zalecany okres stosowania

W zależności od produktu leczniczego i wskazania, czas trwania terapii z zastosowaniem cynku może się różnić:⁴⁷

• BiotinoZin: czas trwania leczenia zależy od charakteru i przebiegu choroby; obserwuje się ustępowanie objawów po około 4 tygodniach stosowania; nie należy przyjmować dłużej niż przez 4 tygodnie bez konsultacji z lekarzem⁴⁸
• Zincas Forte: nie należy przyjmować dłużej niż przez 30 dni bez konsultacji z lekarzem⁴⁹
• Revalid: mimo że zadowalające wyniki mogą wystąpić już pod koniec pierwszego miesiąca podawania, leczenie należy kontynuować przez trzy miesiące; w razie konieczności, leczenie można przedłużyć lub powtarzać⁵⁰
• Scorbolamid EXTRA: należy stosować najmniejsze skuteczne dawki; leczenie objawowe bez porady lekarskiej należy prowadzić najkrócej jak to możliwe; jeżeli objawy nie ustąpią po 3-5 dniach leczenia lub nasilą się, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem⁵¹
• W przypadku żywienia pozajelitowego z użyciem Omegaflex peri czas trwania leczenia dla podanych wskazań nie powinien przekraczać 7 dni przy podawaniu za pośrednictwem tego samego dostępu obwodowego⁵²
• W przypadku Lipoflex peri czas trwania leczenia dla podanych wskazań nie powinien przekraczać 7 dni⁵³

Tabela dawkowania cynku w wybranych preparatach

Poniższa tabela przedstawia dawkowanie cynku w różnych preparatach w zależności od wieku i drogi podania:

Szczególne uwagi dotyczące dawkowania cynku

Dawkowanie cynku musi być dostosowane do wieku, masy ciała, stanu klinicznego pacjenta oraz drogi podania. Należy zwrócić szczególną uwagę na następujące aspekty:⁵⁴

• W przypadku biegunki może dojść do zwiększonej utraty cynku drogą jelit, w takim przypadku należy kontrolować stężenia w surowicy krwi⁵⁵
• W przypadku wcześniaków produkt Nutryelt Pediatric należy uzupełnić roztworem do wstrzykiwań zawierającym jedynie cynk, w celu osiągnięcia całkowitej pozajelitowej podaży cynku na poziomie 450-500 μg/kg/dobę⁵⁶
• Wielu pacjentów, zwłaszcza w przypadku stosowania preparatów cynku doustnie, może doświadczać dolegliwości żołądkowo-jelitowych, dlatego niektóre preparaty zaleca się stosować z posiłkiem, a inne na czczo⁵⁷
• W przypadku żywienia pozajelitowego, podczas podawania produktów zawierających cynk konieczne jest dostarczanie odpowiednich ilości pierwiastków śladowych i witamin⁵⁸
• Zawsze należy przestrzegać zalecanego czasu trwania leczenia, a w przypadku preparatów doustnych bez wskazań lekarskich nie przedłużać terapii poza zalecany okres⁵⁹

Prawidłowe dawkowanie cynku zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta i powinno być monitorowane przez lekarza, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii lub w grupach szczególnego ryzyka, takich jak pacjenci z zaburzeniami wątroby, nerek, czy w stanach zwiększonego zapotrzebowania.⁶⁰