Działania niepożądane
Cynk

Działania niepożądane cynku

Cynk jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak podobnie jak inne substancje biologicznie czynne, może powodować działania niepożądane. Spektrum tych działań zależy od dawki, drogi podania, czasu stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem cynku w formie różnych preparatów farmaceutycznych.¹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego stanowią najczęściej występujące działania niepożądane związane ze stosowaniem cynku. Obejmują one:

• Bóle brzucha²
• Nudności^{3 4}
• Niestrawność^{5 6}
• Biegunkę^{7 8}
• Wymioty⁹
• Zgagę¹⁰

Częstotliwość występowania tych objawów określa się jako bardzo rzadką (<1/10 000). Dolegliwości te występują głównie na początku leczenia i są częstsze, gdy cynk jest przyjmowany na pusty żołądek niż przy posiłkach. Po odstawieniu preparatu z cynkiem objawy zwykle szybko ustępują.^{11 12}

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Długotrwałe stosowanie cynku w dużych dawkach może prowadzić do niedoboru miedzi i związanych z tym zaburzeń hematologicznych. Te zaburzenia obejmują:

• Leukopenię (obniżenie liczby białych krwinek) – manifestującą się gorączką, dreszczami, bólem gardła^{13 14}
• Neutropenię (zmniejszenie liczby neutrofili) – objawiającą się owrzodzeniami w jamie ustnej i gardle^{15 16}
• Niedokrwistość syderoblastyczną – przejawiającą się uczuciem zmęczenia i osłabieniem^{17 18}
• Małopłytkowość – może wystąpić w przypadku zaburzeń metabolizmu tłuszczów związanych z podażą cynku w żywieniu pozajelitowym^{19 20}

Częstość występowania tych działań niepożądanych określana jest jako nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²¹

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród zaburzeń układu nerwowego związanych ze stosowaniem cynku wymienia się:

• Bóle głowy^{22 23 24}
• Metaliczny smak w ustach^{25 26}
• Zawroty głowy – mogą wystąpić przy podawaniu dożylnym preparatów zawierających cynk²⁷
• Senność – obserwowana rzadko podczas infuzji dożylnych²⁸

Częstość występowania tych objawów określa się jako rzadką (≥1/10 000 do <1/1000) lub nieznaną.^{29 30}

Zaburzenia układu immunologicznego

W rzadkich przypadkach cynk może wywoływać reakcje nadwrażliwości, szczególnie przy podawaniu dożylnym:

• Reakcje alergiczne (np. reakcje anafilaktyczne, wykwity skórne, obrzęk krtani, jamy ustnej i twarzy)³¹
• Reakcje anafilaktyczne – szczególnie przy podawaniu pozajelitowym żelaza, które często znajduje się w roztworach zawierających cynk³²

Częstość tych reakcji określana jest jako rzadka (≥1/10 000 do <1/1000).³³

Inne działania niepożądane

Dodatkowo, w zależności od preparatu i drogi podania, mogą wystąpić:

• Ból w miejscu podania – przy podaniu dożylnym³⁴
• Zakrzepowe zapalenie żył – po podaniu do żył obwodowych roztworu zawierającego cynk³⁵
• Rumień – rzadko przy infuzji dożylnej³⁶
• Potliwość – raportowana rzadko³⁷

Zespół przeciążenia tłuszczami

W przypadku podaży cynku w preparatach do żywienia pozajelitowego może wystąpić zespół przeciążenia tłuszczami, charakteryzujący się:

• Hiperlipidemią³⁸
• Gorączką³⁹
• Naciekami tłuszczowymi⁴⁰
• Hepatomegalią z żółtaczką lub bez⁴¹
• Splenomegalią⁴²
• Zaburzeniami hematologicznymi (niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość)⁴³
• Zaburzeniami krzepnięcia krwi⁴⁴
• Hemolizą i retikulocytozą⁴⁵
• Nieprawidłowymi wynikami badań czynności wątroby⁴⁶
• Śpiączką⁴⁷

Objawy te są zwykle odwracalne po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej.⁴⁸

Tabela działań niepożądanych związanych z cynkiem

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi cynku

Predyspozycje do wystąpienia działań niepożądanych

Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia działań niepożądanych:

• Przyjmowanie cynku na pusty żołądek – znacznie zwiększa częstość występowania dolegliwości żołądkowo-jelitowych⁴⁹
• Długotrwałe stosowanie wysokich dawek – może prowadzić do niedoboru miedzi i związanych z tym zaburzeń hematologicznych^{50 51}
• Zaburzenia metaboliczne – przy żywieniu pozajelitowym mogą predysponować do zespołu przeciążenia tłuszczami⁵²
• Zaburzenia czynności nerek lub zakażenia – mogą przyczyniać się do nagłej zmiany stanu klinicznego pacjenta i nasilać działania niepożądane podczas żywienia pozajelitowego⁵³

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych zaleca się następujące postępowanie:

• Przerwanie podawania preparatu z cynkiem – objawy żołądkowo-jelitowe zwykle szybko ustępują po odstawieniu leku^{54 55}
• W przypadku infuzji dożylnej – zmniejszenie dawki lub całkowite przerwanie infuzji^{56 57}
• Przy zespole przeciążenia tłuszczami – natychmiastowe przerwanie infuzji emulsji tłuszczowej⁵⁸
• Obserwacja pacjenta pod kątem ustępowania objawów – większość objawów zespołu przeciążenia tłuszczami jest odwracalna po przerwaniu infuzji⁵⁹

Monitorowanie podczas stosowania cynku

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zaleca się:

• Przyjmowanie cynku podczas posiłków – aby zmniejszyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe⁶⁰
• Regularne monitorowanie stężenia triglicerydów w osoczu podczas infuzji dożylnych⁶¹
• Kontrolę pacjenta pod kątem objawów niedoboru miedzi podczas długotrwałego stosowania cynku⁶²
• Monitorowanie poziomu miedzi i morfologii krwi przy dłuższym stosowaniu wysokich dawek cynku⁶³
• Monitorowanie funkcji wątroby – szczególnie przy podawaniu dożylnym⁶⁴

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów podczas stosowania cynku, należy skonsultować się z lekarzem w celu oceny korzyści i ryzyka związanego z kontynuacją terapii.⁶⁵