Przedawkowanie
Cholekalcyferol

Przedawkowanie cholekalcyferolu

Cholekalcyferol (witamina D3) ma stosunkowo niski indeks terapeutyczny, co czyni go substancją, której przedawkowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Próg zatrucia witaminą D wynosi od 40 000 do 100 000 IU na dobę przyjmowanych przez okres 1-2 miesięcy u osób dorosłych z prawidłową czynnością przytarczyc. Należy jednak podkreślić, że niemowlęta i małe dzieci mogą silnie reagować na znacznie niższe dawki, dlatego szczególnie istotne jest, aby witamina D była przyjmowana pod nadzorem lekarza.¹

Badania bezpieczeństwa wykazały, że długotrwałe przyjmowanie witaminy D3 w dawkach do 4000 IU/dobę nie powoduje <a href="/tag/hiperkalcemia/” title=”hiperkalcemia” class=”to-tag” data-termid=”19680″>hiperkalcemii ani hiperkalciurii u osób dorosłych bez niedoboru witaminy D. Toksyczne objawy związane z nienormalnie wysokim stężeniem wapnia w organizmie zgłaszano jedynie w przypadku długotrwale podawanych dawek witaminy D przekraczających 10 000 IU na dobę.²

Według danych literaturowych hiperkalcemia występuje po długotrwałym stosowaniu witaminy D w dawce 50 000-100 000 IU na dobę.³

Mechanizm działania toksycznego

Przedawkowanie cholekalcyferolu prowadzi przede wszystkim do wzrostu stężenia fosforu we krwi i w moczu (hiperfosfatemia), jak również do hiperkalcemii. Te zaburzenia metaboliczne w konsekwencji mogą prowadzić do odkładania się złogów wapnia w tkankach, przede wszystkim w nerkach (kamienie nerkowe i zwapnienie nerek) oraz w naczyniach krwionośnych.⁴

Witamina D, jako aktywny czynnik regulujący gospodarkę wapniowo-fosforanową, po przedawkowaniu powoduje hiperkalcemię, hiperkalciurię, zwapnienie nerek i uszkodzenie kości oraz zmiany w układzie sercowo-naczyniowym.⁵

Przewlekłe przedawkowanie może prowadzić do odkładania się wapnia w naczyniach krwionośnych i tkankach.⁶ Utrzymujące się podwyższone stężenie wapnia we krwi może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń nerek, zwapnienia tkanek miękkich, naczyń krwionośnych i narządów.⁷

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy zatrucia cholekalcyferol em są mało charakterystyczne i często niespecyficzne, co może utrudniać rozpoznanie. Typowe objawy przedawkowania obejmują:

• Objawy ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, początkowo biegunka prowadząca do zaparć, utrata apetytu, ból brzucha
• Objawy neurologiczne i mięśniowo-szkieletowe: zmęczenie, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, osłabienie mięśni, nadmierna senność
• Objawy nerkowe: azotemia, wzmożone pragnienie, zwiększona potrzeba oddawania moczu (wielomocz), kamica nerkowa, zwapnienie nerek
• Objawy w zaawansowanym stadium: odwodnienie, zaburzenia rytmu serca

⁸

Typowe wyniki biochemiczne w przypadku zatrucia cholekalcyferolem obejmują hiperkalcemię, hiperkalciurię, jak również zwiększone stężenie 25-hydroksycholekalcyferolu w osoczu.⁹

W bardzo ciężkich przypadkach hiperkalcemia może prowadzić do śpiączki i śmierci.¹⁰

U pacjentów po przedawkowaniu witaminy D mogą również rozwinąć się: osłabienie mięśniowe, zapalenie spojówek, światłowstręt, zapalenie trzustki, wodnisty wyciek z nosa, hipertermia, obniżone libido, hipercholesterolemia, podwyższona aktywność aminotransferaz, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca i mocznica.¹¹

Upośledzeniu ulega również czynność nerek, co objawia się zmniejszoną gęstością moczu i pojawieniem się wałeczków w moczu.¹²

Należy również zwrócić uwagę na zespół mleczno-alkaliczny (zespół Burnetta), który może wystąpić u pacjentów spożywających duże ilości wapnia wraz z łatwo wchłanialnymi zasadami (np. wodorowęglanami). Objawia się on częstym oddawaniem moczu, ciągłymi bólami głowy, brakiem apetytu, nudnościami lub wymiotami, uczuciem zmęczenia lub osłabienia, hiperkalcemią, alkalozą i uszkodzeniem nerek.¹³

Leczenie przedawkowania

Podstawowym elementem postępowania w przypadku przedawkowania cholekalcyferolu jest przerwanie jego przyjmowania. Ustępowanie hiperkalcemii w wyniku zatrucia witaminą D trwa kilka tygodni.¹⁴

W zależności od stopnia hiperkalcemii, leczenie obejmuje:

• Dietę bezwapniową lub o niskiej zawartości wapnia
• Obfite spożycie płynów
• Zwiększenie wydalania moczu za pomocą furosemidu
• Podawanie glikokortykoidów i kalcytoniny

¹⁵

Jeśli czynność nerek jest wystarczająca, stężenie wapnia we krwi można skutecznie obniżyć poprzez infuzję izotonicznego roztworu chlorku sodu (3-6 litrów w ciągu 24 godzin) z dodatkiem furosemidu, a w pewnych okolicznościach również 15 mg/kg masy ciała/godzinę edetynianu sodu, przy ciągłym monitorowaniu stężenia wapnia i EKG. W przypadku oligurii konieczna jest natomiast hemodializa (z bezwapniowym dializatem).¹⁶

W ciężkich przypadkach hiperkalcemii należy monitorować zapis EKG oraz centralne ciśnienie żylne.¹⁷

Należy zaznaczyć, że nie ma specyficznego antidotum na przedawkowanie cholekalcyferolu.¹⁸

Nie zaleca się podawania wlewów fosforanowych w celu zmniejszenia hiperkalcemii powstałej w wyniku przedawkowania witaminy D, ze względu na niebezpieczeństwo związane ze zwapnieniem przerzutowym.¹⁹

Profilaktyka przedawkowania

Zaleca się poinformowanie pacjentów długotrwale leczonych większymi dawkami witaminy D o objawach możliwego przedawkowania (nudności, wymioty, początkowo również biegunka, później zaparcia, brak apetytu, zmęczenie, bóle głowy, bóle mięśni, bóle stawów, osłabienie mięśni, nadmierna senność, azotemia, nadmierne pragnienie i wielomocz).²⁰

Nie zaleca się stosowania witaminy D dłużej niż zalecane lub w większych dawkach bez nadzoru lekarza ze względu na możliwość przedawkowania.²¹

Po rozpoznaniu hiperkalcemii należy również przerwać stosowanie tiazydowych leków moczopędnych, litu, witaminy A, witaminy D i glikozydów nasercowych z uwagi na ich potencjał do nasilania hiperkalcemii.²²

Tabela objawów przedawkowania cholekalcyferolu

Opracowano na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających cholekalcyferol.^23242526