Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cholekalcyferol

Wpływ cholekalcyferolu na płodność

Cholekalcyferol (witamina D3) w prawidłowych, endogennych stężeniach nie wykazuje niepożądanego wpływu na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Nie oczekuje się, by fizjologiczne poziomy witaminy D3 w organizmie miały jakikolwiek negatywny wpływ na zdolność rozrodczą.^{1 2}

Badania naukowe nie wykazały wpływu cholekalcyferolu na rozrodczość i płodność, choć możliwy stosunek korzyści do ryzyka u ludzi przy stosowaniu wysokich dawek nie został jednoznacznie określony.³ W przypadku preparatów złożonych, zawierających zarówno wapń jak i witaminę D3, również nie zaobserwowano szkodliwego wpływu na płodność.⁴

Podawanie witaminy D3 w zalecanych dawkach dobowych nie wykazuje niekorzystnego wpływu na płodność, co potwierdzono w badaniach klinicznych.⁵ Natomiast wpływ dużych dawek witaminy D3 na płodność nie został w pełni przebadany i wymaga dalszych badań.⁶

Cholekalcyferol w okresie ciąży

Znaczenie witaminy D3 w ciąży

Odpowiednia podaż witaminy D3 jest szczególnie istotna podczas ciąży, gdyż jej niedobór jest szkodliwy zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się płodu.⁷ Podawanie witaminy D w czasie ciąży zmniejsza ryzyko wystąpienia hipotrofii wewnątrzmacicznej (SGA – small for gestational age) i pozytywnie wpływa na wzrost płodu, nie zwiększając jednocześnie ryzyka wystąpienia zgonu płodowego, noworodkowego czy wad wrodzonych.⁸

Badania wykazały, że podawanie witaminy D w dawce 2000 IU na dobę może obniżać ryzyko śmiertelności płodów lub noworodków.⁹

Zalecane dawkowanie w ciąży

W przypadku niedoboru witaminy D3 u kobiet w ciąży, zalecana dawka zależy od krajowych wytycznych, jednak maksymalna dobowa dawka nie powinna przekraczać 4000 IU.^{10 11}

W okresie ciąży kobiety powinny stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego, ponieważ ich potrzeby mogą być zróżnicowane w zależności od ciężkości choroby i reakcji na leczenie.¹²

Jeżeli oznaczenie stężenia 25(OH)D w surowicy nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie witaminy D w dawce 2000 IU na dobę, przez cały okres ciąży.^{13 14}

Kobiety w okresie prokreacji i planujące ciążę powinny mieć zapewnioną odpowiednią podaż witaminy D, taką jak w ogólnej populacji osób dorosłych, jeżeli to możliwe pod kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy. Po potwierdzeniu ciąży suplementacja powinna być prowadzona tak, aby utrzymać stężenie optymalne w granicach >30-50 ng/ml. ^{30-50 ng/ml.”>15}

Przeciwwskazania i ostrzeżenia w ciąży

Podczas ciąży nie zaleca się stosowania preparatów o dużej mocy i należy stosować preparaty o małej mocy.^{16 17} Niektóre produkty, ze względu na wysoką zawartość cholekalcyferolu, są przeciwwskazane do stosowania u kobiet w ciąży.^{18 19}

W okresie ciąży leki zawierające witaminę D3 należy przyjmować jedynie wtedy, gdy istnieje wyraźne wskazanie medyczne i tylko w dawce niezbędnej do usunięcia jej niedoboru.²⁰

Doświadczenia na zwierzętach wykazały, że duże dawki witaminy D3 mają działanie teratogenne.^{21 22} W badaniach na zwierzętach wykazano toksyczny wpływ dużych dawek witaminy D na rozrodczość.²³

Należy bezwzględnie unikać przedawkowania witaminy D w czasie ciąży, ponieważ długotrwała hiperkalcemia może prowadzić do poważnych konsekwencji dla płodu, takich jak:^{24 25}

• opóźnienie rozwoju fizycznego i psychicznego²⁶
• nadzastawkowe zwężenie aorty²⁷
• retinopatia u dziecka²⁸

Hiperkalcemia wywołana nadmiarem witaminy D oraz jej metabolity przenikające przez łożysko mogą działać teratogennie.²⁹

Nie ma jednak dowodów wskazujących na to, że witamina D3 stosowana u ludzi w dawkach terapeutycznych jest teratogenna.^{30 31}

Zalecenia dotyczące stosowania preparatów złożonych w ciąży

W przypadku preparatów złożonych zawierających wapń i witaminę D3, takich jak Calcium Sandoz + Vitamin D3 czy Calperos Osteo, dobowa dawka w czasie ciąży nie powinna przekraczać 1500 mg wapnia i 600 IU witaminy D3.^{32 33}

W czasie ciąży nie należy przekraczać zalecanych dawek witamin, szczególnie witaminy A, która w dużych dawkach ma działanie teratogenne.³⁴

Duże dawki witaminy A mogą spowodować zaburzenia rozwojowe płodu. Dlatego produkty zawierające również witaminę A (np. Tran Hasco) powinny być stosowane podczas ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności, po konsultacji z lekarzem.³⁵

Cholekalcyferol w okresie karmienia piersią

Przenikanie witaminy D3 do mleka kobiecego

Witamina D3 i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego.^{36 37} Należy to uwzględnić przy dodatkowym podawaniu witaminy D dziecku, aby zapobiec przedawkowaniu.^{38 39}

Witamina D i jej metabolity przenikają jednak do mleka kobiecego w niewielkich ilościach i nie obserwowano wywołanego w ten sposób przedawkowania u noworodków i niemowląt.^{40 41}

Zalecane dawkowanie podczas karmienia piersią

Podobnie jak w przypadku ciąży, podczas laktacji nie zaleca się stosowania preparatów o dużej mocy, a należy stosować preparaty o małej mocy.^{42 43}

Nie zaleca się leczenia dużymi dawkami witaminy D u kobiet karmiących piersią.^{44 45}

Jeżeli oznaczenie witaminy 25(OH)D u pacjentki nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie witaminy D w dawce 2000 IU na dobę, przez cały okres karmienia piersią.^{46 47}

Przeciwwskazania i ostrzeżenia podczas karmienia piersią

Produkty lecznicze o wysokiej zawartości cholekalcyferolu, takie jak DETRICAL czy Ibuvit D3 4000 IU, nie są przeznaczone dla kobiet karmiących piersią.^{48 49}

W przypadku preparatu Calperos Vita-D3, ze względu na wysoką zawartość witaminy D3, nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy zaprzestać stosowania leku, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki. Alternatywnie można zmienić leczenie na inne produkty lecznicze z wapniem i witaminą D3, zawierające niższe dawki witaminy D3.⁵⁰

Należy zachować ostrożność podczas podawania leków zawierających witaminę D kobietom karmiącym piersią – produkt stosowany w dużych dawkach może spowodować objawy przedawkowania u dziecka.⁵¹

Suplementacja witaminy D3 u niemowląt karmionych piersią

Niemowlęta karmione piersią wymagają dodatkowej suplementacji witaminy D.^{52 53}

Kobiety w okresie laktacji nie powinny przyjmować wysokich dawek witaminy D jako alternatywy dla suplementacji u noworodka.^{54 55}

Suplementacja witaminy D3 u matki karmiącej piersią nie zastępuje podawania witaminy D3 noworodkowi.⁵⁶

Zalecenia praktyczne dla lekarza

Przekazywanie informacji pacjentkom w ciąży

Lekarz powinien poinformować pacjentkę będącą w ciąży o następujących kwestiach:

1. Niedobór witaminy D jest szkodliwy zarówno dla matki, jak i dla dziecka.
2. Należy stosować suplementację witaminy D3 zgodnie z zaleceniami lekarza, najlepiej pod kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy.
3. Zalecana dawka witaminy D3 w ciąży nie powinna przekraczać 4000 IU/dobę.
4. Jeśli nie ma możliwości monitorowania poziomu 25(OH)D, rekomendowaną dawką jest 2000 IU/dobę.
5. Nie należy stosować preparatów o dużej mocy witaminy D3 w okresie ciąży.
6. Ryzyko przedawkowania witaminy D3 w ciąży – długotrwała hiperkalcemia może prowadzić do poważnych zaburzeń rozwojowych u płodu.
7. Nie przekraczać zalecanych dawek – samodzielne zwiększanie dawki może być niebezpieczne.

Przekazywanie informacji pacjentkom karmiącym piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę karmiącą piersią o następujących kwestiach:

1. Witamina D3 i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego.
2. Zalecana dawka witaminy D3 podczas karmienia piersią nie powinna przekraczać 2000 IU/dobę.
3. Nie należy stosować preparatów o dużej mocy witaminy D3 w okresie laktacji.
4. Suplementacja witaminy D3 u matki nie zastępuje podawania witaminy D3 niemowlęciu – niemowlęta karmione piersią wymagają dodatkowej suplementacji witaminy D3.
5. Jeśli lekarz zlecił suplementację witaminy D3 dziecku, należy o tym poinformować wszystkich lekarzy prowadzących matkę.
6. Nie stosować wysokich dawek witaminy D3 jako alternatywy dla suplementacji u noworodka.

Schemat monitorowania pacjentek

Lekarz powinien rozważyć następujący schemat monitorowania pacjentek:

1. Przed ciążą: oznaczenie poziomu 25(OH)D w surowicy i dostosowanie suplementacji.
2. W pierwszym trymestrze ciąży: ponowne oznaczenie poziomu 25(OH)D i ewentualna modyfikacja dawkowania.
3. W drugim i trzecim trymestrze: kontrola poziomu 25(OH)D w zależności od wyjściowego niedoboru i zastosowanej suplementacji.
4. Po porodzie: dostosowanie dawki witaminy D3 dla matki karmiącej piersią oraz ustalenie suplementacji dla noworodka.
5. Regularna kontrola poziomu wapnia w surowicy w przypadku stosowania większych dawek witaminy D3.

W przypadku braku możliwości monitorowania poziomu 25(OH)D, dawkowanie powinno być ostrożne i zgodne z zaleceniami dla populacji ogólnej, tj. 2000 IU/dobę zarówno w ciąży, jak i podczas karmienia piersią.