Właściwości farmakodynamiczne
Cetyryzyna

Mechanizm działania cetyryzyny

Cetyryzyna jest metabolitem hydroksyzyny u człowieka i działa jako silny i selektywny antagonista obwodowych receptorów histaminowych H₁. Badania wiązania z receptorem in vitro nie wykazały istotnego powinowactwa cetyryzyny do innych receptorów niż H₁, co świadczy o jej wysokiej selektywności działania.¹²

Działanie przeciwalergiczne cetyryzyny

Oprócz podstawowego działania antagonistycznego w stosunku do receptorów H₁, cetyryzyna wykazuje również istotne działanie przeciwalergiczne. U pacjentów z nadwrażliwością (atopią) poddawanych prowokacji alergenem, dawka 10 mg podawana raz lub dwa razy na dobę skutecznie hamuje napływ do skóry i spojówek komórek późnej fazy reakcji zapalnej, ze szczególnym uwzględnieniem eozynofili.³⁴

Podczas podawania cetyryzyny w dawce 30 mg na dobę obserwowano hamowanie napływu eozynofili w płynie z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego podczas późnej fazy skurczu oskrzeli wywołanego ekspozycją na alergeny wziewne u pacjentów z astmą. Dodatkowo, cetyryzyna zmniejsza ekspresję cząsteczek adhezyjnych, takich jak ICAM-1 (intracellular adhesion molecule-1) oraz VCAM-1 (vascular cell adhesion molecule-1), które są markerami zapalenia alergicznego.⁵⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Hamowanie reakcji histaminowej

Badania przeprowadzone u zdrowych ochotników jednoznacznie wykazały, że cetyryzyna w dawkach 5 mg i 10 mg silnie hamuje reakcję prowadzącą do powstawania bąbli pokrzywkowych i zaczerwienienia, wywołaną śródskórnym podawaniem histaminy w bardzo dużych stężeniach. Należy jednak zaznaczyć, że nie ustalono ostatecznie związku tego działania ze skutecznością kliniczną.⁷⁸

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność

W sześciotygodniowym, kontrolowanym placebo badaniu z udziałem 186 pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz współistniejącą łagodną lub umiarkowaną astmą, cetyryzyna stosowana w dawce 10 mg raz na dobę wykazała zdolność do łagodzenia objawów zapalenia błony śluzowej nosa, nie wpływając jednocześnie na czynność płuc. Badanie to jednoznacznie potwierdza bezpieczeństwo stosowania cetyryzyny u pacjentów z alergią i z łagodną lub umiarkowaną astmą.⁹¹⁰

W innym istotnym badaniu kontrolowanym placebo wykazano, że cetyryzyna podawana nawet w dużej dawce dobowej wynoszącej 60 mg przez siedem dni nie powodowała statystycznie znamiennego wydłużenia odstępu QT, co dodatkowo potwierdza bezpieczeństwo kardiologiczne tej substancji.¹¹¹²

Wpływ na jakość życia pacjentów

Udokumentowano, że stosowanie cetyryzyny w zalecanych dawkach terapeutycznych znacząco poprawia jakość życia pacjentów zarówno z przewlekłym, jak i sezonowym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa.¹³¹⁴

Badania u dzieci i młodzieży

W trwającym 35 dni badaniu, przeprowadzonym u dzieci w wieku od 5 do 12 lat, nie stwierdzono tolerancji (zmniejszenia efektu terapeutycznego w czasie) na przeciwhistaminowe działanie cetyryzyny, przejawiające się hamowaniem powstawania bąbli pokrzywkowych i zaczerwienienia skóry. Warto podkreślić, że po przerwaniu leczenia cetyryzyną podawaną wielokrotnie, skóra odzyskuje normalną reaktywność na histaminę w stosunkowo krótkim czasie – w ciągu 3 dni.¹⁵¹⁶

Parametry farmakokinetyczne w kontekście działania farmakodynamicznego

Wchłanianie i dystrybucja

Cetyryzyna charakteryzuje się dobrze zdefiniowanym profilem farmakokinetycznym. Maksymalne stężenie w osoczu w stanie stacjonarnym wynosi około 300 ng/ml i występuje w stosunkowo krótkim czasie – w ciągu 1,0 ± 0,5 h od podania. Pokarm nie zmniejsza stopnia wchłaniania cetyryzyny, choć może nieco zmniejszyć szybkość tego procesu. Biodostępność substancji jest podobna niezależnie od postaci farmaceutycznej (roztwór, kapsułki, tabletki).¹⁷

Objętość dystrybucji cetyryzyny jest relatywnie niewielka i wynosi 0,50 l/kg. Substancja wiąże się z białkami osocza w bardzo wysokim stopniu – 93 ± 0,3%. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, cetyryzyna nie wpływa na stopień wiązania warfaryny z białkami, co zmniejsza ryzyko interakcji lekowych.¹⁸

Metabolizm i eliminacja

Cetyryzyna nie podlega znaczącemu metabolizmowi podczas pierwszego przejścia przez wątrobę, co wpływa na przewidywalność jej działania. Końcowy okres półtrwania jest stosunkowo długi i wynosi około 10 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Przy dawkowaniu 10 mg na dobę przez 10 dni nie obserwowano kumulacji leku.¹⁹

Eliminacja cetyryzyny odbywa się głównie przez nerki – około dwie trzecie dawki jest wydalane w postaci niezmienionej z moczem, co należy uwzględnić przy dawkowaniu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.²⁰

Liniowość lub nieliniowość

Cetyryzyna wykazuje liniową kinetykę w szerokim zakresie dawek od 5 do 60 mg, co oznacza, że wzrost dawki powoduje proporcjonalny wzrost stężenia w osoczu, co przekłada się na przewidywalne działanie farmakologiczne.²¹

Populacje specjalne

^22232425

Dane z badań przedklinicznych

Dane niekliniczne, wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród, nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka związanego ze stosowaniem cetyryzyny.²⁶

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Cetyryzyna stanowi skuteczny i bezpieczny lek przeciwhistaminowy drugiej generacji, który wykazuje wysoki profil selektywności wobec receptorów H₁ przy braku istotnego powinowactwa do innych typów receptorów. Charakteryzuje się szybkim początkiem działania, długim okresem półtrwania umożliwiającym dawkowanie raz na dobę oraz liniową kinetyką w szerokim zakresie dawek. Liczne badania kliniczne potwierdziły jej skuteczność zarówno w hamowaniu wczesnej, jak i późnej fazy reakcji alergicznej, m.in. poprzez hamowanie napływu eozynofili oraz zmniejszanie ekspresji cząsteczek adhezyjnych.

Szczególnie istotne jest udokumentowane bezpieczeństwo stosowania cetyryzyny u pacjentów z astmą, brak wpływu na odstęp QT nawet przy wysokich dawkach, oraz brak rozwoju tolerancji na działanie przeciwhistaminowe przy długotrwałym stosowaniu. Cetyryzyna wykazuje również korzystny wpływ na jakość życia pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, zarówno w postaci sezonowej, jak i przewlekłej.²⁷²⁸