Przedawkowanie
Cetyryzyna

Przedawkowanie substancji cetyryzyna

Cetyryzyna jest substancją aktywną należącą do grupy leków przeciwhistaminowych drugiej generacji, stosowanych w leczeniu objawów alergii. W przypadku przedawkowania cetyryzyny występują charakterystyczne objawy związane głównie z jej działaniem na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) lub mogące wskazywać na działanie przeciwcholinergiczne (antycholinergiczne). Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, dlatego niezbędna jest szczegółowa analiza związanych z tym zagrożeń.^{1 2}

Objawy przedawkowania cetyryzyny

W badaniach klinicznych i obserwacjach postmarketingowych udokumentowano szereg objawów występujących po przyjęciu dawki cetyryzyny przekraczającej zalecane dawkowanie. Szczególnie niebezpieczne są przypadki przyjęcia dawki co najmniej 5-krotnie większej niż zalecana dawka dobowa. W takich sytuacjach pacjenci doświadczali różnorodnych objawów niepożądanych.^{3 4}

Objawy przedawkowania cetyryzyny można podzielić na kilka grup w zależności od mechanizmu działania i układu, na który wpływają:

1. Objawy związane z działaniem na OUN – obejmują głównie zaburzenia świadomości i funkcji poznawczych
2. Objawy przeciwcholinergiczne – wynikające z blokady receptorów muskarynowych
3. Objawy ze strony układu pokarmowego – zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
4. Objawy ze strony układu krążenia – zaburzenia rytmu serca i ciśnienia tętniczego
5. Objawy ze strony układu moczowego – zaburzenia oddawania moczu

W przypadku preparatów złożonych zawierających dodatkowo pseudoefedrynę (np. Cirrus, Cirrus Duo), przedawkowanie może prowadzić do poważniejszych konsekwencji, takich jak: zaburzenia rytmu serca, zapaść krążeniowa, drgawki, śpiączka i niewydolność oddechowa. Objawy te mogą doprowadzić do zgonu.^{5 6}

Szczegółowe objawy przedawkowania

Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą szczegółowy opis objawów przedawkowania cetyryzyny wraz z ich charakterystyką. Objawy te zaobserwowano po przyjęciu dawki cetyryzyny co najmniej 5-krotnie większej od zalecanej dawki dobowej.^{7 8}

W przypadku przedawkowania produktów złożonych zawierających pseudoefedrynę (Cirrus, Cirrus Duo) mogą dodatkowo wystąpić:⁹

• Zaburzenia rytmu serca – różne formy arytmii sercowej
• Zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi – nadciśnienie tętnicze
• Objawy hamowania OUN – uspokojenie, bezdech, utrata przytomności, sinica, zapaść sercowo-naczyniowa
• Objawy pobudzenia OUN – bezsenność, omamy, drgawki
• Psychoza toksyczna – urojenia i omamy

¹⁰

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania cetyryzyny nie istnieje swoiste antidotum (odtrutka). Postępowanie terapeutyczne koncentruje się na leczeniu objawowym i podtrzymującym.^{11 12}

Zalecane postępowanie w przypadku przedawkowania cetyryzyny obejmuje następujące działania:

1. Dekontaminacja przewodu pokarmowego – jeżeli od zażycia leku upłynęło niewiele czasu, zaleca się wykonanie płukania żołądka.^{13 14}
2. Leczenie objawowe – w zależności od występujących objawów:
   • Monitoring funkcji życiowych (ciśnienie tętnicze, tętno, oddech, saturacja)
   • Uzupełnianie płynów w przypadku odwodnienia
   • Leczenie przeciwdrgawkowe w przypadku wystąpienia drgawek
   • Leczenie zaburzeń rytmu serca
3. Leczenie podtrzymujące – zapewnienie wsparcia funkcji życiowych

Należy podkreślić, że cetyryzyna nie jest skutecznie usuwana metodą hemodializy, co ogranicza możliwości przyspieszonej eliminacji leku z organizmu.^{15 16}

W przypadku przedawkowania preparatów złożonych zawierających pseudoefedrynę (Cirrus, Cirrus Duo), postępowanie terapeutyczne powinno uwzględniać dodatkowe działania:¹⁷

• Leczenie w warunkach szpitalnych
• Uwzględnienie innych jednocześnie przyjmowanych leków
• Wywołanie wymiotów, jeśli nie wystąpią samoistnie
• Nie podawanie amin sympatykomimetycznych
• W przypadku wysokiego ciśnienia tętniczego i tachykardii – stosowanie leków blokujących receptory α-adrenergiczne i/lub β-adrenergiczne
• W przypadku drgawek – podanie dożylnie diazepamu (u dzieci doodbytniczo)

¹⁸

Szczególne grupy pacjentów

Niektóre grupy pacjentów mogą być bardziej narażone na wystąpienie poważnych objawów przedawkowania cetyryzyny:

• Pacjenci w podeszłym wieku – ze względu na zmniejszony klirens nerkowy i wątrobowy
• Pacjenci z niewydolnością nerek – ze względu na zmniejszoną eliminację leku
• Pacjenci z niewydolnością wątroby – ze względu na zmniejszony metabolizm leku
• Dzieci – ze względu na mniejszą masę ciała i niedojrzałe mechanizmy metaboliczne

W przypadku preparatu Duozinal, zawierającego dodatkowo jony wapnia, przedawkowanie może także prowadzić do objawów hiperkalcemii, takich jak: utrata apetytu, złe samopoczucie, bóle mięśni i stawów, wymioty, nudności, wzmożone pragnienie, nadmierne oddawanie moczu i zaburzenia rytmu serca.¹⁹

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa stosowania cetyryzyny

Cetyryzyna, mimo że należy do względnie bezpiecznych leków przeciwhistaminowych drugiej generacji, w przypadku przedawkowania może powodować szereg poważnych objawów niepożądanych. Kluczowe znaczenie ma przestrzeganie zalecanego dawkowania i unikanie jednoczesnego stosowania innych leków o podobnym mechanizmie działania, szczególnie tych z efektem przeciwcholinergicznym.²⁰

W przypadku podejrzenia przedawkowania cetyryzyny należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się do najbliższego oddziału ratunkowego. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie postępowanie terapeutyczne mogą zapobiec rozwojowi poważnych powikłań.^{21 22}

Należy pamiętać, że przedawkowanie cetyryzyny w preparatach złożonych, zwłaszcza z pseudoefedryną, niesie ze sobą dodatkowe ryzyko wystąpienia poważnych objawów niepożądanych, które mogą zagrażać życiu pacjenta. W takich przypadkach szczególnie ważne jest szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego w warunkach szpitalnych.^{23 24}