Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Zolafren-Swift

Stosowanie leku Zolafren-Swift (olanzapina) wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń i koniecznych środków ostrożności. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania tego preparatu w różnych grupach pacjentów oraz w określonych sytuacjach klinicznych.¹

Przeciwwskazania w leczeniu pacjentów z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na udokumentowane zwiększenie śmiertelności oraz ryzyka występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo prowadzone przez 6-12 tygodni u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z psychozą i/lub zaburzeniami zachowania w przebiegu otępienia wykazały dwukrotne zwiększenie częstości zgonów w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu z grupą otrzymującą placebo (3,5% vs 1,5%).²

Czynniki zwiększające ryzyko śmiertelności w tej grupie pacjentów obejmują:⁴

Niepożądane zdarzenia naczyniowo-mózgowe

W badaniach klinicznych u pacjentów z otępieniem stwierdzono trzykrotne zwiększenie częstości występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (np. udar, przemijający napad niedokrwienny) w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu z grupą placebo (1,3% vs 0,4%). Zwiększone ryzyko występowało szczególnie u pacjentów z:⁵

• Wiekiem powyżej 75 lat
• Otępieniem naczyniowym
• Otępieniem mieszanym

Skuteczność olanzapiny nie została potwierdzona w tych badaniach.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. Badania kliniczne wykazały, że w tej grupie pacjentów bardzo często występowało nasilenie objawów parkinsonizmu oraz omamy, z większą częstością niż w przypadku placebo. Ponadto, olanzapina nie wykazywała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁷

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) stanowi potencjalne zagrożenie życia związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. Podczas terapii olanzapiną zgłaszano rzadkie przypadki ZZN. Charakterystyczne objawy kliniczne obejmują:⁸

• Bardzo wysoką gorączkę
• Sztywność mięśni
• Zaburzenia świadomości
• Objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

W badaniach laboratoryjnych można zaobserwować zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinurię (rabdomiolizę) oraz ostrą niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, konieczne jest natychmiastowe odstawienie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny.⁹

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często zgłaszano przypadki hiperglikemii i/lub rozwoju czy nasilenia objawów cukrzycy, niekiedy z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. U niektórych pacjentów wcześniej obserwowano zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.¹⁰

Zaleca się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego pacjentów zgodnie z wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego:

1. Pomiar stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia
2. Kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
3. Następnie kontrola raz na rok

Pacjenci przyjmujący Zolafren-Swift powinni być obserwowani pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak:¹¹

• Nadmierne pragnienie
• Nadmierne wydzielanie moczu
• Nadmierne łaknienie
• Osłabienie

Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy wymagają regularnych badań w celu wykrycia ewentualnego pogorszenia kontroli glikemii. Konieczna jest również regularna kontrola masy ciała:¹²

• Przed rozpoczęciem leczenia
• Po 4, 8 i 12 tygodniach leczenia olanzapiną
• Następnie raz na kwartał

Zmiany stężenia lipidów

U pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia zaburzeń w stężeniu lipidów należy wdrożyć odpowiednie postępowanie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów i u osób z czynnikami ryzyka rozwoju takich zaburzeń.¹³

Zalecane jest regularne badanie stężenia lipidów u pacjentów leczonych produktem Zolafren-Swift:¹⁴

• Przed rozpoczęciem leczenia
• Po 12 tygodniach leczenia olanzapiną
• Następnie co 5 lat

Aktywność przeciwcholinergiczna

Pomimo że olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, w badaniach klinicznych obserwowano małą częstość występowania objawów z nią związanych. Jednakże ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować szczególną ostrożność przepisując lek pacjentom z:¹⁵

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi schorzeniami, w których działanie przeciwcholinergiczne może nasilać objawy

Czynność wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych – aminotransferazy alaninowej (AlAT) i aminotransferazy asparaginianowej (AspAT), zwłaszcza w początkowym etapie leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować i wykonywać badania kontrolne u:¹⁶

• Pacjentów ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Pacjentów z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• Pacjentów z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• Pacjentów stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁷

Neutropenia

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:¹⁸

• Małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych (niezależnie od przyczyny)
• Przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• Z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię lub chemioterapię
• Z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁹

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% do <0,1%) po nagłym przerwaniu stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:²⁰

• Pocenie się
• Bezsenność
• Drżenie
• Lęk
• Nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc u pacjentów leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms]) występowało niezbyt często (0,1% do 1%). Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych w porównaniu z placebo.²¹

Należy zachować ostrożność zalecając jednoczesne stosowanie olanzapiny i innych leków powodujących wydłużenie odstępu QTc, zwłaszcza u pacjentów:²²

• W podeszłym wieku
• Z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Z zastoinową niewydolnością serca
• Z przerostem mięśnia sercowego
• Ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% do <1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Związek przyczynowy między tymi zdarzeniami a leczeniem olanzapiną nie został jednoznacznie ustalony. Jednak ze względu na częste występowanie czynników ryzyka zakrzepicy żylnej u pacjentów ze schizofrenią, należy rozpoznać wszystkie możliwe czynniki ryzyka (np. unieruchomienie) i wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne.²³

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ze względu na działanie olanzapiny głównie na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Olanzapina może wykazywać działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy, co wykazano w badaniach in vitro.²⁴

Napady drgawek

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Napady drgawek niezbyt często zgłaszano u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości przypadków stwierdzono w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁵

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały z istotnie statystycznie mniejszą częstością podczas stosowania olanzapiny. Ryzyko późnych dyskinez rośnie jednak wraz z czasem trwania leczenia. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych późnych dyskinez u pacjenta leczonego olanzapiną, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Po odstawieniu leku objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub nawet dopiero wystąpić.²⁶

Niedociśnienie ortostatyczne

U pacjentów w wieku podeszłym obserwowano w trakcie badań klinicznych niezbyt częste przypadki niedociśnienia ortostatycznego. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65 lat.²⁷

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Wykazano, że ryzyko to jest porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁸

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. W badaniach z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat obserwowano różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny.²⁹

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Fenyloalanina

Zolafren-Swift zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny. Zawartość aspartamu w poszczególnych dawkach wynosi:³⁰

Aspartam może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią – rzadką chorobą genetyczną, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania.³¹

Sód

Zolafren-Swift zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, dlatego uznaje się go za „wolny od sodu”.³²

Alkohol benzylowy

Zawartość alkoholu benzylowego w poszczególnych dawkach wynosi:³³

Alkohol benzylowy może powodować reakcje alergiczne. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem leku, ponieważ duża ilość alkoholu benzylowego może gromadzić się w organizmie i powodować działania niepożądane (tzw. kwasicę metaboliczną).³⁴

Duże objętości alkoholu benzylowego należy podawać z ostrożnością i tylko w razie konieczności, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, ze względu na ryzyko kumulacji toksyczności (kwasica metaboliczna).³⁵