Właściwości farmakodynamiczne
Tobrosopt-DEX (3 mg + 1 mg)/ml

Właściwości farmakodynamiczne produktu Tobrosopt-DEX

Tobrosopt-DEX należy do grupy farmakoterapeutycznej złożonych produktów zawierających kortykosteroidy i leki przeciwbakteryjne. Zgodnie z klasyfikacją ATC produkt został przypisany do kodu S01CA01, obejmującego preparaty złożone zawierające substancje o działaniu przeciwzapalnym i przeciwzakaźnym stosowane w okulistyce.¹

Działanie deksametazonu

Deksametazon wchodzący w skład produktu Tobrosopt-DEX jest kortykosteroidem o udokumentowanej skuteczności w leczeniu chorób zapalnych oczu. Mechanizm przeciwzapalnego działania tego związku polega na hamowaniu ekspresji naczyniowych nabłonkowych białek adhezyjnych, cyklooksygenazy I i II oraz cytokin. Te procesy prowadzą do zmniejszenia uwalniania mediatorów prozapalnych oraz hamowania przylegania do nabłonka naczyniowego krążących leukocytów, co w konsekwencji zapobiega ich atakowi na tkanki oka objęte stanem zapalnym.²

Na tle innych steroidów, deksametazon wyróżnia się szczególnie silnym działaniem przeciwzapalnym przy jednocześnie ograniczonej aktywności mineralokortykoidowej, co czyni go jednym z najskuteczniejszych leków przeciwzapalnych w tej grupie.³

Działanie tobramycyny

Tobramycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym charakteryzującym się silnym i szybkim działaniem bakteriobójczym, skutecznym zarówno wobec bakterii Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych. Jej mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy łańcuchów polipeptydowych na rybosomach bakteryjnych.⁴

Aktywność przeciwbakteryjna tobramycyny jest określana przez parametr MIC (minimalne stężenie hamujące), który stanowi wskaźnik siły działania antybiotyku na poszczególne gatunki bakterii. Niskie wartości MIC tobramycyny dla większości patogenów oka pozwalają uznać ją za antybiotyk o szerokim spektrum działania.⁵

Warto podkreślić, że wartości graniczne MIC stosowane do klasyfikowania drobnoustrojów jako wrażliwe lub oporne na tobramycynę odnoszą się głównie do jej zastosowania ogólnoustrojowego. W przypadku miejscowego podania leku, jak w preparacie Tobrosopt-DEX, antybiotyk osiąga znacznie wyższe stężenia bezpośrednio w miejscu zakażenia, co pozwala na skuteczne zwalczanie również tych szczepów, które według kryteriów systemowych byłyby uznane za oporne.⁶

Spektrum przeciwbakteryjne tobramycyny

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność miejscowo stosowanej tobramycyny przeciwko licznym patogenom wywołującym zakażenia oka, nawet jeśli niektóre z tych szczepów byłyby klasyfikowane jako „oporne” według systemowych wartości granicznych.⁷

W badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność tobramycyny w leczeniu zakażeń wywołanych przez następujące patogeny powodujące powierzchowne zakażenia oka:

Bakterie Gram-dodatnie wrażliwe na tobramycynę:

• Staphylococcus aureus (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na metycylinę) – jeden z głównych czynników etiologicznych zakażeń ocznych, odpowiedzialny za ropne zapalenia spojówek i powiek⁸
• Staphylococcus epidermidis (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na metycylinę) – gronkowiec skórny często izolowany w zakażeniach powierzchni oka⁹
• Inne gatunki z rodzaju Staphylococcus koagulazo-ujemne – występujące w mikrobiomie powierzchni oka¹⁰
• Streptococcus pneumoniae (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na penicylinę) – patogen odpowiedzialny za zapalenia spojówek i rogówki¹¹
• Inne gatunki z rodzaju Streptococcus – różne paciorkowce mogące wywoływać zakażenia powierzchni oka¹²

Istotnym aspektem farmakodynamicznym jest brak związku między fenotypem oporności na antybiotyki beta-laktamowe (jak metycylina czy penicylina) a fenotypem oporności na aminoglikozydy. Oba te typy oporności nie mają również związku z wirulencją i patogennością szczepów bakteryjnych. Chociaż wiele szczepów Staphylococcus opornych na metycylinę wykazuje również oporność na tobramycynę i inne aminoglikozydy, zakażenia wywołane przez takie szczepy są zazwyczaj skutecznie leczone przy użyciu tobramycyny stosowanej miejscowo.¹³

Bakterie Gram-ujemne wrażliwe na tobramycynę:

• Acinetobacter spp. – pałeczki Gram-ujemne mogące powodować zapalenia spojówek¹⁴
• Citrobacter spp. – enterobakterie rzadziej izolowane z zakażeń ocznych¹⁵
• Enterobacter spp. – patogeny oportunistyczne mogące wywoływać zakażenia powierzchni oka¹⁶
• Escherichia coli – pałeczka jelitowa będąca częstą przyczyną zakażeń ocznych, zwłaszcza u pacjentów z upośledzoną odpornością¹⁷
• Haemophilus influenzae – jeden z głównych patogenów odpowiedzialnych za ostre zapalenia spojówek¹⁸
• Klebsiella pneumoniae – pałeczka Gram-ujemna mogąca powodować ciężkie zakażenia oczne¹⁹
• Moraxella spp. – bakterie związane z zapaleniami spojówek i rogówki²⁰
• Morganella morganii – rzadszy patogen zakażeń ocznych²¹
• Proteus mirabilis – pałeczka Gram-ujemna mogąca wywoływać zakażenia powierzchni oka²²
• Pseudomonas aeruginosa – patogen odpowiedzialny za ciężkie zapalenia rogówki, szczególnie u użytkowników soczewek kontaktowych²³
• Serratia marcescens – pałeczka Gram-ujemna mogąca powodować zakażenia oczne, w tym zapalenia rogówki²⁴

Oporność bakterii na tobramycynę

Badania wrażliwości bakterii wykazały interesującą zależność – w niektórych przypadkach drobnoustroje oporne na gentamycynę (inny antybiotyk aminoglikozydowy) zachowują wrażliwość na tobramycynę, co rozszerza spektrum działania tego antybiotyku.²⁵

Do tej pory nie zaobserwowano istotnego zwiększenia populacji bakterii opornych na tobramycynę, jednak długotrwałe stosowanie tego antybiotyku może prowadzić do rozwoju oporności. Należy również uwzględnić możliwość występowania oporności krzyżowej na inne antybiotyki aminoglikozydowe.²⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania produktów zawierających tobramycynę z deksametazonem u dzieci i młodzieży została określona na podstawie szerokiego doświadczenia klinicznego, choć dostępne dane naukowe na ten temat są ograniczone.²⁷

W przeprowadzonym badaniu klinicznym dotyczącym zastosowania produktu zawierającego tobramycynę z deksametazonem w postaci zawiesiny w leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek uczestniczyło 29 pacjentów pediatrycznych w wieku od 1 do 17 lat. Schemat dawkowania obejmował podawanie 1 lub 2 kropli co 4 lub 6 godzin przez okres 5 lub 7 dni. Wyniki badania nie wykazały różnic w profilu bezpieczeństwa preparatu pomiędzy pacjentami pediatrycznymi a dorosłymi, co potwierdza możliwość stosowania produktu w tej grupie wiekowej.²⁸