Właściwości farmakodynamiczne
Targocid 200 mg

Właściwości farmakodynamiczne teikoplaniny

Teikoplanina, substancja czynna produktu leczniczego Targocid, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków glikopeptydowych, oznaczonej kodem ATC: J01X A02. Jest to antybiotyk o szerokim spektrum działania przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, wykazujący złożone mechanizmy działania i określony profil wrażliwości drobnoustrojów. ¹

Mechanizm działania

Teikoplanina wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez specyficzny wpływ na biosyntezę ściany komórkowej bakterii. Mechanizm działania polega na zahamowaniu syntezy peptydoglikanu poprzez specyficzne wiązanie z resztami D-alanylo-D-alaninowymi. Co istotne, miejsce działania teikoplaniny jest odmienne od miejsca działania antybiotyków beta-laktamowych, co może mieć znaczenie w przypadku leczenia zakażeń wywołanych przez szczepy oporne na tę grupę leków. ²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na teikoplaninę może rozwijać się według kilku mechanizmów:

• Modyfikacja miejsca docelowego – mechanizm ten jest szczególnie charakterystyczny dla Enterococcus faecium. Polega na zmianie zakończenia łańcucha aminokwasowego w prekursorze murein z D-alanino-D-alaninowego na D-Ala-D-mleczan, co prowadzi do zmniejszenia powinowactwa antybiotyku. Za tę modyfikację odpowiadają nowo syntetyzowane enzymy: D-dehydrogenaza mleczanowa lub ligaza. ³
• Nadprodukcja prekursorów ściany komórkowej – w przypadku gronkowców zmniejszona wrażliwość lub oporność na teikoplaninę może wynikać z nadprodukcji prekursorów murein, do których antybiotyk się wiąże, co zmniejsza jego efektywne stężenie. ⁴

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest możliwość występowania oporności krzyżowej między teikoplaniną a innym glikopeptydem – wankomycyną. Należy jednak zwrócić uwagę, że niektóre enterokoki oporne na wankomycynę zachowują wrażliwość na teikoplaninę (fenotyp Van-B), co może mieć znaczenie w wyborze terapii. ⁵

Wartości graniczne stężeń minimalnych hamujących

Zgodnie z zaleceniami Europejskiej Komisji Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, wersja 10.0 z 1 stycznia 2020 r.), określono następujące wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla teikoplaniny: ⁶

^a Wartości MIC glikopeptydów są zależne od metody badania i powinny być określane przy użyciu metody mikrorozcieńczeń w podłożu płynnym (norma ISO 20776-1). Wartości MIC wankomycyny dla S. aureus wynoszące 2 mg/l znajdują się na granicy zakresu MIC dla dzikich szczepów, co może skutkować zaburzoną odpowiedzią kliniczną.
^b Szczepy niewrażliwe występują rzadko lub nie zostały dotychczas zgłoszone. W przypadku wykrycia takich szczepów, należy potwierdzić wyniki identyfikacji i badania wrażliwości oraz przekazać izolat do laboratorium referencyjnego. ⁷

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Skuteczność przeciwbakteryjna teikoplaniny zależy przede wszystkim od czasu, przez który stężenie antybiotyku w miejscu zakażenia przewyższa minimalne stężenie hamujące (MIC) dla danego patogenu. Ta zależność czasowa stanowi kluczowy parametr farmakodynamiczny determinujący efektywność terapeutyczną. ⁸

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej

Wrażliwość drobnoustrojów na teikoplaninę wykazuje zróżnicowanie geograficzne i czasowe. Z tego względu, szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń, zaleca się korzystanie z aktualnych lokalnych danych dotyczących oporności. W sytuacjach, gdy lokalne wzorce oporności podają w wątpliwość skuteczność teikoplaniny w określonych typach zakażeń, wskazana jest konsultacja ze specjalistą w dziedzinie mikrobiologii klinicznej lub chorób zakaźnych. ⁹

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej teikoplaniny obejmuje następujące grupy drobnoustrojów:

Gatunki zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Corynebacterium jeikeium^a – ziarniaki występujące jako flora fizjologiczna skóry, mogące powodować zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością
• Enterococcus faecalis – enterokoki będące częstą przyczyną zakażeń szpitalnych
• Staphylococcus aureus (w tym szczepy metycylinooporne) – jeden z głównych patogenów odpowiedzialnych za zakażenia skóry, tkanek miękkich i zakażenia inwazyjne
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny patogen w zakażeniach okołoporodowych
• Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis^a (paciorkowce grupy C i G) – powodujące zakażenia skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus pneumoniae – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc i zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec grupy A, powodujący m.in. anginę, różę i inne zakażenia skóry
• Paciorkowce z grupy viridans^a,b – grupa obejmująca m.in. gatunki S. mitis, S. sanguinis, istotne w endokarditach

Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Clostridium difficile^a – główna przyczyna rzekomobłoniastego zapalenia jelit związanego z antybiotykoterapią
• Peptostreptococcus spp.^a – beztlenowe paciorkowce będące częścią fizjologicznej flory przewodu pokarmowego i dróg rodnych

¹⁰

Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecium – gatunek enterokoka o rosnącej oporności na glikopeptydy
• Staphylococcus epidermidis – najczęstszy gatunek gronkowców koagulazo-ujemnych, powodujący zakażenia związane z obecnością biomateriałów
• Staphylococcus haemolyticus – gronkowiec koagulazo-ujemny o wysokim potencjale nabywania oporności na antybiotyki
• Staphylococcus hominis – gronkowiec koagulazo-ujemny, który może powodować zakażenia u osób z obniżoną odpornością

¹¹

Gatunki o oporności naturalnej

Wszystkie bakterie Gram-ujemne, których ściana komórkowa ma budowę uniemożliwiającą penetrację dużych cząsteczek glikopeptydów, w tym m.in. Escherichia coli, Klebsiella spp., Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter spp.

Inne bakterie naturalnie oporne:

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe
• Chlamydophila spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionelozy
• Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej

¹²

^a Brak aktualnych danych dostępnych w czasie publikacji tabel. Podstawowa literatura, normy i zalecenia dotyczące leczenia zakładają wrażliwość.
^b Wspólne określenie dla niejednorodnej grupy gatunków paciorkowców. Stopień oporności może zmieniać się w zależności od gatunku paciorkowca. ¹³