Wpływ oktreotydu na płodność, ciążę i laktację

Leki z grupy analogów somatostatyny, do których należy oktreotyd (substancja czynna produktu Sandostatin LAR), wymagają szczególnej uwagi przy przepisywaniu kobietom w wieku rozrodczym. Personel medyczny powinien dokładnie ocenić potencjalne korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem leku u kobiet planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią.¹

Dane kliniczne dotyczące ciąży

Dostępne dane dotyczące stosowania oktreotydu u kobiet w okresie ciąży są bardzo ograniczone i obejmują mniej niż 300 udokumentowanych przypadków. Co istotne, w około jednej trzeciej tych przypadków ostateczny przebieg ciąży pozostaje nieznany, co dodatkowo ogranicza możliwość wyciągnięcia jednoznacznych wniosków klinicznych.²

Większość dostępnych danych pochodzi ze zgłoszeń spontanicznych po wprowadzeniu produktu do obrotu, przy czym ponad połowa przypadków ekspozycji na oktreotyd w ciąży (ponad 50%) dotyczyła pacjentek leczonych z powodu akromegalii.³

Ekspozycja na oktreotyd w czasie ciąży

W większości udokumentowanych przypadków ekspozycja na oktreotyd miała miejsce w pierwszym trymestrze ciąży, co jest szczególnie istotne w kontekście potencjalnego wpływu na organogenezę. Dawkowanie oktreotydu w tych przypadkach wynosiło:⁴

• od 100 do 1200 mikrogramów na dobę w przypadku formy podawanej podskórnie (Sandostatin)
• od 10 do 40 mg na miesiąc w przypadku formy o przedłużonym uwalnianiu (Sandostatin LAR)

Wady wrodzone zgłoszono w około 4% ciąż o znanym wyniku. Istotne jest jednak, że brak dowodów wskazujących na związek przyczynowy między występowaniem tych wad a stosowaniem oktreotydu.⁵

Dane z badań przedklinicznych

Przeprowadzone badania na modelach zwierzęcych nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego toksycznego wpływu oktreotydu na reprodukcję. Dotyczy to zarówno rozwoju zarodkowo-płodowego, jak i przebiegu ciąży oraz rozwoju okołoporodowego i pourodzeniowego potomstwa.⁶

Zalecenia dla lekarzy dotyczące stosowania w ciąży

W ramach środków ostrożności należy unikać stosowania produktu leczniczego Sandostatin LAR podczas ciąży. Lekarze powinni rozważyć alternatywne metody leczenia pacjentek w ciąży, a w przypadku konieczności kontynuacji terapii oktreotypem – prowadzić ścisły monitoring stanu kobiety i płodu.⁷

Wpływ na laktację

Brak jest danych dotyczących przenikania oktreotydu do mleka kobiecego u ludzi. Jest to istotna luka w wiedzy naukowej, którą należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.⁸

Dane z badań przedklinicznych wykazały natomiast, że oktreotyd przenika do mleka karmiących zwierząt, co wskazuje na potencjalne ryzyko ekspozycji niemowląt karmionych piersią.⁹

Zalecenia dla lekarzy dotyczące karmienia piersią

Z uwagi na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz potwierdzenie przenikania leku do mleka w modelach zwierzęcych, nie należy karmić piersią w okresie leczenia produktem Sandostatin LAR. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności wyboru między karmieniem piersią a kontynuacją leczenia.¹⁰

Wpływ na płodność

Wpływ oktreotydu na płodność u ludzi nie został jednoznacznie określony. Brak jest wystarczających danych klinicznych, które pozwoliłyby ocenić potencjalne działanie leku na funkcje rozrodcze u kobiet i mężczyzn.¹¹

W badaniach na zwierzętach zaobserwowano jednak, że u męskiego potomstwa samic leczonych w okresie ciąży i karmienia występowało późne zstąpienie jąder. Może to wskazywać na potencjalny wpływ na rozwój układu rozrodczego u płodów płci męskiej eksponowanych na oktreotyd in utero.¹²

Ważne jest jednak, że w badaniach na szczurach obu płci nie stwierdzono zaburzeń płodności po podaniu oktreotydu w dawkach do 1 mg/kg masy ciała na dobę. Sugeruje to, że przy zachowaniu odpowiedniego dawkowania, lek może nie wpływać na zdolności rozrodcze.¹³

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

Podczas kwalifikacji pacjentek w wieku rozrodczym do leczenia produktem Sandostatin LAR, lekarz powinien:

1. Przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący planów prokreacyjnych pacjentki
2. Poinformować o ograniczonych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży
3. Zalecić stosowanie skutecznej metody antykoncepcji podczas leczenia
4. W przypadku planowania ciąży, rozważyć możliwość przerwania leczenia lub zmiany terapii
5. W razie nieplanowanej ciąży podczas terapii, przeprowadzić indywidualną ocenę ryzyka i korzyści kontynuacji leczenia
6. Poinformować o przeciwwskazaniu do karmienia piersią podczas terapii

W związku z ograniczoną ilością danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania oktreotydu w ciąży i podczas laktacji, decyzje terapeutyczne powinny być podejmowane indywidualnie, po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści dla matki i ryzyka dla płodu/dziecka.