Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Rywaroksaban w postaci kapsułek twardych (RIXACAM 10 mg) jest lekiem przeciwzakrzepowym, którego stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane w określonych sytuacjach klinicznych. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpieczeństwa terapii pacjenta i wymaga wnikliwej analizy stanu klinicznego przed rozpoczęciem leczenia.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Lek RIXACAM nie powinien być stosowany u pacjentów z rozpoznaną nadwrażliwością na rywaroksaban lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Należy zwrócić szczególną uwagę na zawartość laktozy jednowodnej (108 mg w każdej kapsułce), która może stanowić przeciwwskazanie u pacjentów z nietolerancją tego cukru.²

Czynne krwawienia

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania rywaroksabanu jest występowanie czynnego krwawienia o znaczeniu klinicznym. W takiej sytuacji podanie leku mogłoby prowadzić do nasilenia krwawienia i pogorszenia stanu pacjenta, potencjalnie zagrażając jego życiu.³

Stany zwiększonego ryzyka krwawienia

Przeciwwskazaniem do stosowania rywaroksabanu są również nieprawidłowości i stany stanowiące znaczące ryzyko wystąpienia poważnych krwawień. Do najważniejszych z nich należą:⁴

• Patologie przewodu pokarmowego – czynne lub ostatnio przebyte owrzodzenia w obrębie przewodu pokarmowego, które mogą być źródłem krwawienia podczas terapii przeciwzakrzepowej
• Choroby nowotworowe – nowotwór złośliwy z wysokim ryzykiem krwawienia, zwłaszcza nowotwory o bogatym unaczynieniu lub z tendencją do naciekania naczyń
• Świeże urazy i zabiegi operacyjne:
  • świeżo przebyty uraz mózgu lub kręgosłupa
  • przebyty ostatnio zabieg chirurgiczny mózgu, kręgosłupa lub okulistyczny
• Przebyte krwawienia – świeżo przebyty krwotok wewnątrzczaszkowy
• Nieprawidłowości naczyniowe:
  • stwierdzona lub podejrzewana obecność żylaków przełyku
  • żylno-tętnicze wady rozwojowe
  • tętniak naczyniowy
  • poważne nieprawidłowości w obrębie naczyń wewnątrzrdzeniowych lub śródmózgowych

Jednoczesne stosowanie innych leków przeciwzakrzepowych

Rywaroksaban nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi lekami przeciwzakrzepowymi z powodu znacznie zwiększonego ryzyka krwawienia. Przeciwwskazanie to dotyczy:⁵

• Heparyny niefrakcjonowanej
• Heparyn drobnocząsteczkowych, takich jak enoksaparyna, dalteparyna i inne
• Pochodnych heparyny, np. fondaparynuksu
• Doustnych leków przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna, eteksylan dabigatranu, apiksaban i inne

Istnieją jednak dwa wyjątki od tego przeciwwskazania:

1. Szczególny przypadek zmiany leczenia przeciwzakrzepowego z jednego preparatu na inny, kiedy okresowe nakładanie się działania leków jest kontrolowane i uzasadnione klinicznie
2. Sytuacja, gdy heparyna niefrakcjonowana podawana jest w dawkach koniecznych do utrzymania drożności cewnika żył głównych lub tętnic (np. podczas procedur wewnątrznaczyniowych)

Zaburzenia czynności wątroby

Przeciwwskazaniem do stosowania rywaroksabanu jest choroba wątroby związana z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia. W szczególności dotyczy to pacjentów z marskością wątroby w stopniu B i C według klasyfikacji Child-Pugh. Zaburzenia funkcji wątroby w tych przypadkach prowadzą do istotnych zaburzeń krzepnięcia, które w połączeniu z działaniem przeciwzakrzepowym leku mogą powodować niebezpieczne krwawienia.⁶

Ciąża i karmienie piersią

Stosowanie rywaroksabanu jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz podczas karmienia piersią. Wynika to z potencjalnego ryzyka dla płodu i noworodka związanego z przeciwzakrzepowym działaniem leku oraz możliwością jego przenikania przez łożysko i do mleka matki.⁷

Zalecenia kliniczne

Przed rozpoczęciem terapii rywaroksabanem należy przeprowadzić dokładny wywiad oraz badanie kliniczne pacjenta w celu wykluczenia wszystkich wymienionych przeciwwskazań. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• Wywiad w kierunku reakcji nadwrażliwości na leki
• Obecność aktywnych lub niedawno przebytych krwawień
• Przebyte urazy i zabiegi operacyjne, zwłaszcza w obrębie OUN
• Współistniejące choroby mogące zwiększać ryzyko krwawienia
• Jednocześnie stosowane leki przeciwzakrzepowe
• Ocenę funkcji wątroby
• Status ciąży oraz karmienia piersią u kobiet w wieku rozrodczym

W przypadku pojawienia się któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań podczas trwającej terapii, leczenie rywaroksabanem powinno zostać przerwane, a pacjent powinien otrzymać alternatywną terapię przeciwzakrzepową, jeśli jest ona wciąż wskazana.